samenvatting Persoonlijkheidspsychologie

PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
1. ZELFBEELD EN ZELFWAARDERING

1.1. INLEIDING

- Zelfbeeld is complex en heeft vele facetten
- Zelfreflectie om eigen gedrag te begrijpen
- Zelf wordt door sociale factoren beïnvloed
 Manier waarop we eigen gedrag sturen wordt door anderen beïnvloed

Twee fenomenen

1. Private, innerlijke zelf
2. Uiterlijke zelf
 Dat wat we aan anderen tonen

1.2. BEGRIPSBEPALING

- Veel begrippen om aspecten van het zelf weer te geven
(vb. zelfevaluatie, zelfconcept, zelf…)

Zelfbeeld

= Beeld dat iemand heeft van eigen persoon

- Zelfbeeld slaat op inhoud en structuur van zelfkennis
- Eigen functioneren

Zelfwaardering

- Affectieve aspect van zelfbeeld
- Positieve of negatieve evaluatie
 Oordelende houding

Zelfpresentatie

= Beeld dat mensen van zichzelf ophangen

- Controle willen krijgen op gedrag van anderen tegenover zichzelf

Zelfbeschikking

= Oorzaak die we aan ons eigen gedrag gaan toeschrijven

- Hoe we onze prestatie of mislukkingen gaan verklaren




1

,Zelfhandhaving

= Verdediging strategie die we toepassen om bedreigende situaties aan te kunnen (coping)

Voorbeelden

1. Rationalisatie: bedreigingen leggen we zo uit dat ze verklaarbaar zijn
2. Compensatie: gelden op een gebied waar hij zwak in is
3. Verschuiving: reactie op onveiligheid is gericht op veilig persoon of object
4. Negatie: pijnlijke info niet willen horen
5. Sublimering: niet aanvaardbare reactie wordt omgevormd zodat ze sociaal aanvaardbaar is
6. Regressie: reactie kenmerkend aan vroeger ontwikkelingsstadium
7. Projectie: eigen gevoelens projecteren op iemand anders

1.3. EEN THEORETISCH KADER: HET PERSOONSMODEL VAN VERHOFSTADT-DENÈVE
(1994)

- Zinvol kader over persoonsontwikkeling
- Grote toepasbaarheid in klinische praktijk en hulpverlening


1.3.1. PERSOON ALS DYNAMISCHE IK-MIJ RELATIE
- Uitgangspunt: “human dilemma” van existentiële visie
 Mens als subject en object
- Resultaat: fenomenologische zelfconstructies

Twee wederzijdse afhankelijke polen

1. IK-pool: subjectpool of persoon als kenner (denkende, voelende, willende)
 Denkt na over MIJ-pool, meer proces dan inhoud
2. Mij-pool: objectpool of persoon als gekende (eigen psychische, fysieke en maatschappelijke
componenten)


1.3.2. DIMENSIES VAN HET ZELFBEELD: 6 FENOMENOLOGISCHE ZELFCONSTRUCTIES
Door Verhofstadt-Denève

HOOFDVRAAG ZELFCONSTRUCTIE
1. Wie ben ik? Zelf-beeld (persoonskenmerken, condities waarin ik
leef)
2. Wie zou ik willen zijn? Ideaal-zelf (evaluatie van bestaande zelfbeeld)
3. Hoe zijn de anderen? Alter-beeld
4. Hoe zouden de anderen moeten zijn? Ideaal-alter
5. Welk beeld hebben de anderen van mij Meta-zelf (mogelijkheid tot inleving in de andere zijn
leefwereld)
6. Welk beeld zouden de anderen van mij Ideaal-meta-zelf (zelfpresentatie)
moeten hebben?
1,2  Betrekking op mezelf

3,4  Betrekking over de andere(n)

5,6  betrekking op anderen in relatie tot mezelf




2

, 1.3.3. PERSOONSKENMERKEN EN CONDITIES
Persoonskenmerken: intellectuele en karakteriële kenmerken van iemand

- Onderscheid tussen psychische en fysische persoonskenmerken
- Onderscheid tussen vroeger EN nu

Condities: levensomstandigheden waarin iemand leeft

- Sociale rollen
- Toekomstige ontwikkelingen moet duidelijk onderscheiden worden van ideaal-zelf
- Betekenisvolle anderen als voorbeeld of identificatiefiguur
- Hogere zelfwaardering wanneer omgeven door liefhebbende anderen


1.3.4. EXTERN EN INTERN ZELFBEELD
- Interne aspecten verbergen
 Hoop op positieve evaluatie door anderen
- Onderscheid extern (gespeeld) en intern (ervaren) zelfbeeld


1.3.5. BELEVINGSNIVEAUS
- Bewuste componenten (zone A)
- Onbewuste componenten (zone B)


1.3.6. FENOMENOLOGISCHE ZELFCONSTRUCTIE EN REALITEIT (P.12-13)
= Geheel van bewuste en onbewuste persoonskenmerken en condities

- Fenomenologisch zelfbeeld (zone D)
- ‘Onjuiste zone’ (zone C)
 Verkeerd geïnterpreteerde inhouden
- Hypothetische kenmerken en condities (zone F)
- Niet gekende inhouden (zone E)
 Ongekend omdat we er nog niet mee geconfronteerd zijn




3

, 1.4. INFORMATIEBRONNEN BIJ OPBOUW VAN HET ZELFBEELD

- Introspectie
- Zelfperceptie
- Looking-glass self en sociale vergelijkingstheorie
- Autobiografisch geheugen
- Culturele perspectieven


1.4.1. INTROSPECTIE
= Kijken in onszelf en eigen gevoelens en gedachten waarnemen

- We kunnen oorzaken of correlaten van gedrag niet altijd juist duiden
 Niet zinloos
- Accuraatheid hangt af van cognitieve en affectieve factoren
- Betere zelfkennis door cognitief gestuurd gedrag
 Niet geval bij affectief


1.4.2. PERCEPTIES VAN ONS EIGEN GEDRAG
Zelfperceptie = eigen gedrag waarnemen en beoordelen

- Zelfperceptietheorie van Bem
 Zelfinzicht verwerven door observaties van eigen gedrag en situaties


1.4.3. JEZELF VERGELIJKEN MET ANDEREN
“The looking-glass self” (spiegelzelf, Colley)

- Reacties van onze omgeving op ons gedrag
 Hoe komen we over bij anderen?

Sociale vergelijkingstheorie (Festinger)

- Verandert de sociale omgeving dan verandert de spontane zelfbeschrijving
- Eigen capaciteiten en opinies evalueren door met anderen te vergelijken
- Wanneer sociale vergelijking? Bij onzekerheid of objectieve info als vergelijkingsinfo
- Met wie vergelijken? Gelijken of andere die minder presteren


1.4.4. HET AUTOBIOGRAFISCH GEHEUGEN
- Herinneringen uit ons verleden
- Flitslichtherinneringen: blijvende, gedetailleerde herinneringen
- Essentieel onderdeel van de identiteit

Geheugen wordt op twee manieren gevormd

1. Egocentrische vertekening: verleden vertekenen om zelf meer op voorgrond te komen
2. Achteruitzicht vertekening: eigen bekwaamheid overschatten


1.4.5. CULTURELE PERSPECTIEVEN
- Sterk verband tussen culturele oriëntatie en conceptie van het zelf


4