Architrctuur in Context1: Les 4
Gotiek: de Symbolische Interpretatie van
het Middeleeuws Modernisme
1 Historische schets en etymologie
- Etymologie = geschiedenis van een woord > Gotiek niet tijdens de middeleeuwen ontstaan
maar tijdens de Italiaanse Renaissance
- Giorgio Vasari, Le Vite, 1550 > Goten invallen Rome > breuk met K.O. (geen zuil en
architraaf/ gewelf meer / proportiesystemen) > vindt gotische architectuur
minderwaardig
- Marvin Trachtenberg > radicale architecturale vernieuwing die zich niet langer spiegelt aan
K.O. itt. Romaanse architectuur (constructieve en esthetische vernieuwing) > Lavori
Moderni (het moderne bouwen > Duomo Firenze
- Franse origine > Abt Suger, restauratie St. Denis (wijdingskerk + grafkapel “Franse”
monarchen) > ideaal van de Franse monarch Louis VI als goddelijke vertegenwoordiger op
aarde (wil niet de Klassiek architectuur verderzetten maar wil vernieuwen) > “Liber de
Rebus in Administratione sua gestis”, “Libellus alter de consecratione Ecclessiae” en
“Ordinatio” Suger schreef 3 boeken met de verantwoording voor keuze van Gotiek)
o Godsdienstige drijfveren (scholastiek = wat je visueel waarneemt rondom ons is
maar een afspiegeling van de werkelijkheid)
- St. Denis, Parijs, ca 1122
o Koor: kruis ribgewelf, spitsboog, transparatie, radiaal en lineair
o Westgevel: driedeling portaal, 2 westtorens ipv westwerk, roosvenster steunberen
o Nog kenmerken van Romaanse architectuur bvb “klassieke” zuilenordes en nog
massief karakter van dragende delen
o De doorlopende horizontale verdeling van de gevel overeenkomstig de opstand in
het interieur (arcade, galerij, lichtbreuk) is nog niet aanwezig in Saint Denis, Parijs.
Theorie Architectuur
- Pseudo-Aeropagiet, Thomas Aquino, John - Grote symbolische geladenheid: gotische
the Scott kathedraal naar voorbeeld van het
o Materiali Manductione Hemelse Jeruzalem
o Vera Lux (= het ware licht = God) o Gematerialiseerde architectuur
- De wereld als een boek dat u in staat stelt van het licht (vera lux)
om de Schepping van God te lezen en te o Geometrie en getallen symboliek
begrijpen - Belangrijke iconografische programma’s:
- Het aanschouwen van schoonheid als Bijbelse taferelen, historische taferelen
meditatie o Glas in lood
- Zintuigelijke waarneming > intellectueel o Beeldhouwwerk
bevattelijke > Goddelijke, kennis van God - Liturgische component: relieken blijven
heel belangrijk
o Architectuur van de kerk en
architectuur van de reliekhouder
zijn gelijkaardig > kerkgebouw als
schrijn
1
, Architrctuur in Context1: Les 4
2 Gotiek in Frankrijk
- Vroege Gotiek: 1150 – 1200
- Hoge Gotiek: 1200 – 1330
- Hofstijl of Rayonnante 1250 – 1130
- Flamboyante Stijl: 1330
2.1 Gotiek als middeleeuws Modernisme
- De Gotische architectuur breekt met de traditie van de vrijstaande zuil – kapiteel –
architectraaf – aracade (rondboog) als basisconstructie
- 3 nieuwe constructieve elementen doen hun intrede
o Het kruisribgewelf
o De spitsboog
o De luchtboog
- Planmatig bouwen we voort op de ontwikkelingen van de
Romaanse architectuur: Ad quadratum, de viering,
kroonomgang
- Kruisribgewelf: Het historische model wordt binnenstebuiten gekeerd: de naad die in het
kruisgewelf louter een resultante was van het snijden van twee tongewelven, wordt in het
kruisribgewelf het basisbeginsel. Hierdoor kan de overwelving verschillende vormen
aannemen en zich aanpassen aan het grondplan. Aangezien de rib het structureel element
wordt, verliest het gewelf haar constructieve functie en kan ze ook veel lichter worden
gebouwd. Hogere, lichtere constructies worden mogelijk.
- Klassieke zuil: de associatie met de klassieke dragende zuil wordt onhoudbaar. De zuil
wordt ingekapseld en het zijn de schalken die instaan voor de lastendraging
- Lancetboog:
o Gebroken rondboog waarbij de uiteinden niet in elkaar onvervloeien, maar naar in
een centraalpunt samenkomen.
o Verschil in curvatuur vangt verschillende afmetingen van ribben op en voorkomt
hoogteverschil
o Is constructief steviger want “centraliseert” de lasten in een smallere hoek die op
zijn beurt beter verstevigd kan worden
- Luchtboog: de dubbele functie: krachten afleiden en tegengewicht (versterkt door
pinakels) > Maken samen met de ribben de constructieve elementen van het gebouw
zichtbaar itt bv. Paneton waar dragende structuur tss twee muren was ingewerkt.
- Parijs, Notre-Dame; 1663-1195
o Luchtbogen, steunberen en pinakels: zichtbaar versterkt exterieur die de openheid
van het interieur mogelijk maakt > Expliciet zichtbare constructie
o Verticale stuwing, openheid, energetische architectuur: aracade, tribune (galerij),
lichtbreuk/ribben lopen door in collonetten, doorlopende collonetten in de viering
- Kathedraal van Laeon, ca 1160
o Extra verdieping: triforium
§ Aracade
§ Tribune/galerij
§ Triforium (dwerggalerij)
§ Clerestorium/lichtbreuk
o Horizontale en verticale verdeling van het interieur vertaalt zich in exterieur:
driedelig portaal (aracade), koningsgalerij (galerij), lichtbreuk met rosas (lichtbeuk)
2
Gotiek: de Symbolische Interpretatie van
het Middeleeuws Modernisme
1 Historische schets en etymologie
- Etymologie = geschiedenis van een woord > Gotiek niet tijdens de middeleeuwen ontstaan
maar tijdens de Italiaanse Renaissance
- Giorgio Vasari, Le Vite, 1550 > Goten invallen Rome > breuk met K.O. (geen zuil en
architraaf/ gewelf meer / proportiesystemen) > vindt gotische architectuur
minderwaardig
- Marvin Trachtenberg > radicale architecturale vernieuwing die zich niet langer spiegelt aan
K.O. itt. Romaanse architectuur (constructieve en esthetische vernieuwing) > Lavori
Moderni (het moderne bouwen > Duomo Firenze
- Franse origine > Abt Suger, restauratie St. Denis (wijdingskerk + grafkapel “Franse”
monarchen) > ideaal van de Franse monarch Louis VI als goddelijke vertegenwoordiger op
aarde (wil niet de Klassiek architectuur verderzetten maar wil vernieuwen) > “Liber de
Rebus in Administratione sua gestis”, “Libellus alter de consecratione Ecclessiae” en
“Ordinatio” Suger schreef 3 boeken met de verantwoording voor keuze van Gotiek)
o Godsdienstige drijfveren (scholastiek = wat je visueel waarneemt rondom ons is
maar een afspiegeling van de werkelijkheid)
- St. Denis, Parijs, ca 1122
o Koor: kruis ribgewelf, spitsboog, transparatie, radiaal en lineair
o Westgevel: driedeling portaal, 2 westtorens ipv westwerk, roosvenster steunberen
o Nog kenmerken van Romaanse architectuur bvb “klassieke” zuilenordes en nog
massief karakter van dragende delen
o De doorlopende horizontale verdeling van de gevel overeenkomstig de opstand in
het interieur (arcade, galerij, lichtbreuk) is nog niet aanwezig in Saint Denis, Parijs.
Theorie Architectuur
- Pseudo-Aeropagiet, Thomas Aquino, John - Grote symbolische geladenheid: gotische
the Scott kathedraal naar voorbeeld van het
o Materiali Manductione Hemelse Jeruzalem
o Vera Lux (= het ware licht = God) o Gematerialiseerde architectuur
- De wereld als een boek dat u in staat stelt van het licht (vera lux)
om de Schepping van God te lezen en te o Geometrie en getallen symboliek
begrijpen - Belangrijke iconografische programma’s:
- Het aanschouwen van schoonheid als Bijbelse taferelen, historische taferelen
meditatie o Glas in lood
- Zintuigelijke waarneming > intellectueel o Beeldhouwwerk
bevattelijke > Goddelijke, kennis van God - Liturgische component: relieken blijven
heel belangrijk
o Architectuur van de kerk en
architectuur van de reliekhouder
zijn gelijkaardig > kerkgebouw als
schrijn
1
, Architrctuur in Context1: Les 4
2 Gotiek in Frankrijk
- Vroege Gotiek: 1150 – 1200
- Hoge Gotiek: 1200 – 1330
- Hofstijl of Rayonnante 1250 – 1130
- Flamboyante Stijl: 1330
2.1 Gotiek als middeleeuws Modernisme
- De Gotische architectuur breekt met de traditie van de vrijstaande zuil – kapiteel –
architectraaf – aracade (rondboog) als basisconstructie
- 3 nieuwe constructieve elementen doen hun intrede
o Het kruisribgewelf
o De spitsboog
o De luchtboog
- Planmatig bouwen we voort op de ontwikkelingen van de
Romaanse architectuur: Ad quadratum, de viering,
kroonomgang
- Kruisribgewelf: Het historische model wordt binnenstebuiten gekeerd: de naad die in het
kruisgewelf louter een resultante was van het snijden van twee tongewelven, wordt in het
kruisribgewelf het basisbeginsel. Hierdoor kan de overwelving verschillende vormen
aannemen en zich aanpassen aan het grondplan. Aangezien de rib het structureel element
wordt, verliest het gewelf haar constructieve functie en kan ze ook veel lichter worden
gebouwd. Hogere, lichtere constructies worden mogelijk.
- Klassieke zuil: de associatie met de klassieke dragende zuil wordt onhoudbaar. De zuil
wordt ingekapseld en het zijn de schalken die instaan voor de lastendraging
- Lancetboog:
o Gebroken rondboog waarbij de uiteinden niet in elkaar onvervloeien, maar naar in
een centraalpunt samenkomen.
o Verschil in curvatuur vangt verschillende afmetingen van ribben op en voorkomt
hoogteverschil
o Is constructief steviger want “centraliseert” de lasten in een smallere hoek die op
zijn beurt beter verstevigd kan worden
- Luchtboog: de dubbele functie: krachten afleiden en tegengewicht (versterkt door
pinakels) > Maken samen met de ribben de constructieve elementen van het gebouw
zichtbaar itt bv. Paneton waar dragende structuur tss twee muren was ingewerkt.
- Parijs, Notre-Dame; 1663-1195
o Luchtbogen, steunberen en pinakels: zichtbaar versterkt exterieur die de openheid
van het interieur mogelijk maakt > Expliciet zichtbare constructie
o Verticale stuwing, openheid, energetische architectuur: aracade, tribune (galerij),
lichtbreuk/ribben lopen door in collonetten, doorlopende collonetten in de viering
- Kathedraal van Laeon, ca 1160
o Extra verdieping: triforium
§ Aracade
§ Tribune/galerij
§ Triforium (dwerggalerij)
§ Clerestorium/lichtbreuk
o Horizontale en verticale verdeling van het interieur vertaalt zich in exterieur:
driedelig portaal (aracade), koningsgalerij (galerij), lichtbreuk met rosas (lichtbeuk)
2
