Samenvatting Geowijzer Hoofdstuk 3

Geowijzer – Hoofdstuk 3. Landschappen in Nederland
3.1 – Zandlandschap
Ontstaan zandlandschap
- De laatste ijstijd bereikte Nederland niet. De zeespiegel daalde
enorm waardoor de Noordzee droog kwam te liggen. In Nederland
was een poolklimaat, waardoor alle vegetatie dood ging
- De zandlaag die overbleef, wordt dekzand genoemd
o Vaak vele meters dik
Bewoning zandlandschap
- Zandgronden waren erg dun bevolkt vroeger
o Sommige mensen woonden in een esdorp
 Boerderijen rondom een es of plein
o Akkerbouw werd mogelijk door het potstalsysteem
 Veeteelt in dienst voor akkerbouw
 Gemengd bedrijf
 Ontstaan van grote essen
o Zand is onvruchtbaar en mest komt van het vee
 Dit vee loopt op woeste grond
 Koeien graasden op groengronden
 Gemeenschappelijke weidegronden
- Door veranderingen in de landbouw groeide de bevolking op
zandgronden
o Uitvinding van kunstmest
o Ontginning van heidevelden
- Midden 20e eeuw ging veel akkerbouw naar veeteelt
o Veel schaalvergroting, specialisatie en intensivering
 Bio-industrie
 Kostenbesparing, arbeidsbesparing en uitgebreide
mechanisatie
Landinrichting
- Door specialisatie en mechanisatie van de landbouw werden grotere
percelen mogelijk
o Veel ruilverkaveling
o Grotere kavels waren makkelijker te bewerken
o Drainage op grote schaal
- Zandwegen werden rechtgetrokken en geasfalteerd
- Landinrichting
o Herinrichting van het eentonige landschap met meer aandacht
voor landbouw, natuur, recreatie en leefbaarheid

3.2 – Lösslandschap
Ontstaan lösslandschap
- Toen alle continenten nog één waren, lag Nederland rond de
evenaar. Nederland bestond vooral uit moeras van veen. Toen dit
veen bedekt werd met zand en klei, veranderde het veen in
steenkool

, - Op de plek waar nu Limburg ligt, lag vroeger een groot koraalrif.
Hier leefden een groot aantal kalkdiertjes. De dode kalkdiertjes
vormen nu het mergel (kalksteen)
- In het quartair (tussen 2.5 miljoen jaar geleden en nu) is in Limburg
löss neergelegd. Nederland was in de laatste ijstijd een poolwoestijn.
Toen zijn alle kleinste deeltjes zand (löss) richting Limburg gewaaid

3.3 – Veenlandschap
Ontstaan veenlandschap
- Laagveen is ontstaan onder invloed van de zee en rivieren
o Het basisveen bestaat uit veenplanten. Als die overspoeld
worden door de zee, komt er een laag zeeklei op te liggen.
Door de stijging van de zeespiegel, groeit het basisveen tot 1
meter boven NAP
o Hollandveen is ontstaan in moerasgebieden. In het moeras
komt af en toe water met jonge rivier-/zeeklei
- Hoogveen is ontstaan in gebieden die hoger dan 1 meter boven NAP
liggen. In het noorden van Nederland is de ondoorlaatbaarheid van
de bodem en in het zuiden de dikke keileem
Bewoning veenlandschap
- Vanaf de 10e eeuw worden laagveengebieden bewoond. Men
woonde er op hogere delen (dijken) en gebruikten de lage delen
voor akkerbouw. Na 400 jaar kwamen de bewoners tot de conclusie
dat het land echt te nat was voor akkerbouw en gingen ze over op
veeteelt
- De hoogveengebieden werden nauwelijks bewoond. Het land was
niet vruchtbaar en alleen schapen bleven over aan de keuze in
veeteelt
Turf baggeren of steken
- Vanaf de 17e eeuw is er systematisch begonnen met ontginning voor
turfwinning
o In laagveengebieden lag het turf onder NAP en de ontginning
ging door middel van baggerbeugels. Dit natte turf werd
gedroogd en in langwerpige blokken gesneden
 Loosdrechts plassen, Beemster, Haarlemmermeer
o In hoogveengebieden werd turf gestoken. Lange kanalen
werden gegraven speciaal om het turf te vervoeren
 Stadskanaal, Barger-Compascuum

3.4 – Zeekleilandschap
Ontstaan zeekleilandschap
- Oude zeeklei is neergelegd op plekken waar basisveen lag en dus
vaak overstroomde
- Hoe lager de stroomsnelheid van het water, hoe meer zeeklei er
wordt afgezet
- De nieuwe zeeklei ligt op plekken als strandwallen, die vroeger
vaker en sneller overstroomden. Op plekken waar veen was
weggehaald. Ligt er een laag jonge zeeklei op een laag oude zeeklei