Hoofdstuk II: Endocrinologie
1 Algemeen:
1.1. Endocriene regeling van het lichaam:
Functie:
Endocriene systemen + zenuwstelsel
- Regeling ongeveer alle lichaamsfuncties
- Worden zelf ongeveer gelijk geregeld
- Verschillen
o Zenuwstelsel
1. zenuwimpulsen in neuron
2. doorgave via axon
3. bij synaps neurotransmitters vrij
4. receptoren post-synaptische membraan
Doelcellen = spiercellen, klieren of andere neuronen
Snel maar kort effect
o Endocriene systemen
1. Hormonen vrij via bloedbaan
2. Circuleren door hele lichaam
3. Effect op afstand specifieke doelorganen
Effect = trager en langer
Noradrenaline
- Kan optreden als neurotransmitter
o Vrijgesteld uit sympathische post-ganglionaire neuronen
- Kan optreden als hormoon
o Bijnieren
1.2. Exocrien, endocrien, paracrien en autocrien:
2 soorten klieren:
Exocriene klieren
Endocriene klieren
Exocriene klieren:
Secreteren hun producten in...:
= Soms via specifieke kanalen
- Lichaamsholten
- Lumen bepaalde organen
- Buitenkans lichaam
o Zweetklieren
o Klieren in spijsverteringsstelsel
,Endocriene klieren:
1. Produceren hormonen
2. Gesecreteerd in interstitieel vocht rondom kliercellen
3. Hormonen diffunderen vanaf daar in capillairen
4. Komend dan in algemene bloedcirculatie terecht
Endocriene klieren + alle andere hormoonproducerende cellen
- = Endocrien stelsel
Doorheen het bloed circuleert het door het lichaam
- Paracriene hormonen
o Hormonen werken lokaal op naburige cellen
o Bv) Histamine
Via mastcellen pariëtale cellen stimulatie HCl secretie
- Autocriene hormonen
o Hormonen hebben effect op cel waaruit ze zelf gesecreteerd
Bv) Sommige interleukines in immuunsysteem
1.3. Werking van hormonen:
Algemeen concept:
Binding welbepaalde receptoren
- In doelcellen
- Op doelorgaan
= Aanleiding tot hormonale respons
2 groepen:
= chemische+ functionele verdeling hormonen
Vetoplosbare hormonen
- Steroïde hormonen ~afgeleiden van cholesterol
- Schildklierhormonen
Wateroplosbare hormonen
- Hypothalame hormonen
- Hypofysaire hormonen
- Hormonen in spijsverteringsstelsel uit:
o Maag
o Dunne darm
o Pancreas
Werking vetoplosbare hormonen:
Bloed gebonden aan transporteiwitten
- 0,1-10% is niet gebonden
o Vrije fractie diffundeert door plasmamembraan van doelcellen
Receptoren binden van nucleus of in cytosol
= Genen zo geactiveerd of gedeactiveerd
,Werking wateroplosbare hormonen:
Circuleren vrij in bloed
- Interageren met receptoren op plasmamembraan van doelcellen
o Resultaat: vorming boodschappermolecule in de cel
Cascade in gang gezet hormonale respons
Effecten van hormonen:
Zeer uiteenlopend
- Synthese nieuwe moleculen
- Verandering permeabiliteit van plasmamembraan
- Beïnvloeden transport bepaalde molecule
o In een doelcel
o Uit een doelcel
- Wijziging snelheid bepaalde metabole processen
- Contractie (gladde) spiercellen
Mate van respons van doelcellen:
Afhankelijk
- Concentratie hormoon
- # hormoonreceptoren
- Aanwezigheid andere hormonen
o Soms gelijktijdig of recente toediening ander hormoon noodzakelijk
= Permissief effect
Synergistisch effect:
Effect beide hormonen samen is groter dan effect elk van de hormonen apart
Antagonistisch effect:
2 hormonen omgekeerde of tegengestelde werking
, 2. Het hypothalamus-hypofysesysteem:
= Grote regelcentrum hele hormoonhuishouding in lichaam
Info:
Aan de basis van de hersenen
- Hypothalamus ene hypofyse
o Produceren hormonen ergens anders in lichaam doelorganen
Via capillair netwerk in bloedcirculatie en naar doelorganen
Vrijstelling hormonen thv hypothalamus en hypofyse
- Impulsen vanuit zenuwstelsel
- Chemische veranderingen bloed
- Hormoonconcentratie vanuit doelorganen negatieve terugkoppeling
o Hypothalamus en hypofyse doen doelorganen productie hormonen
Als er voldoende zeggen de hormonen da hypo's mogen
stoppen
2.1. Hypothalamus
Definitie:
Belangrijk regelcentrum
- Zenuwstelsel
- Endocriene klier
Functies:
- Honger en dorst
- Lichaamstemperatuur
- Slaap-waakritme
- Opslag energiereserve
- Groei
- Ontwikkeling
- Metabolisme
- Homeostase
= Essentiële processen in menselijk lichaam
Oefent zijn regelfunctie uit via:
- Zenuwimpulsen naar hersenstam
- Vrijstelling hormonen richting hypofyse
2 hormonen vrijgesteld:
Hoe
1. Cellen hypothalamus
2. Uitlopers gesecreteerd thv posterieure hypofyse
3. Direct effect uitoefenen op lichaam
Welke?:
- Antidiuretisch hormoon (ADH) regelt waterhuishouding
1 Algemeen:
1.1. Endocriene regeling van het lichaam:
Functie:
Endocriene systemen + zenuwstelsel
- Regeling ongeveer alle lichaamsfuncties
- Worden zelf ongeveer gelijk geregeld
- Verschillen
o Zenuwstelsel
1. zenuwimpulsen in neuron
2. doorgave via axon
3. bij synaps neurotransmitters vrij
4. receptoren post-synaptische membraan
Doelcellen = spiercellen, klieren of andere neuronen
Snel maar kort effect
o Endocriene systemen
1. Hormonen vrij via bloedbaan
2. Circuleren door hele lichaam
3. Effect op afstand specifieke doelorganen
Effect = trager en langer
Noradrenaline
- Kan optreden als neurotransmitter
o Vrijgesteld uit sympathische post-ganglionaire neuronen
- Kan optreden als hormoon
o Bijnieren
1.2. Exocrien, endocrien, paracrien en autocrien:
2 soorten klieren:
Exocriene klieren
Endocriene klieren
Exocriene klieren:
Secreteren hun producten in...:
= Soms via specifieke kanalen
- Lichaamsholten
- Lumen bepaalde organen
- Buitenkans lichaam
o Zweetklieren
o Klieren in spijsverteringsstelsel
,Endocriene klieren:
1. Produceren hormonen
2. Gesecreteerd in interstitieel vocht rondom kliercellen
3. Hormonen diffunderen vanaf daar in capillairen
4. Komend dan in algemene bloedcirculatie terecht
Endocriene klieren + alle andere hormoonproducerende cellen
- = Endocrien stelsel
Doorheen het bloed circuleert het door het lichaam
- Paracriene hormonen
o Hormonen werken lokaal op naburige cellen
o Bv) Histamine
Via mastcellen pariëtale cellen stimulatie HCl secretie
- Autocriene hormonen
o Hormonen hebben effect op cel waaruit ze zelf gesecreteerd
Bv) Sommige interleukines in immuunsysteem
1.3. Werking van hormonen:
Algemeen concept:
Binding welbepaalde receptoren
- In doelcellen
- Op doelorgaan
= Aanleiding tot hormonale respons
2 groepen:
= chemische+ functionele verdeling hormonen
Vetoplosbare hormonen
- Steroïde hormonen ~afgeleiden van cholesterol
- Schildklierhormonen
Wateroplosbare hormonen
- Hypothalame hormonen
- Hypofysaire hormonen
- Hormonen in spijsverteringsstelsel uit:
o Maag
o Dunne darm
o Pancreas
Werking vetoplosbare hormonen:
Bloed gebonden aan transporteiwitten
- 0,1-10% is niet gebonden
o Vrije fractie diffundeert door plasmamembraan van doelcellen
Receptoren binden van nucleus of in cytosol
= Genen zo geactiveerd of gedeactiveerd
,Werking wateroplosbare hormonen:
Circuleren vrij in bloed
- Interageren met receptoren op plasmamembraan van doelcellen
o Resultaat: vorming boodschappermolecule in de cel
Cascade in gang gezet hormonale respons
Effecten van hormonen:
Zeer uiteenlopend
- Synthese nieuwe moleculen
- Verandering permeabiliteit van plasmamembraan
- Beïnvloeden transport bepaalde molecule
o In een doelcel
o Uit een doelcel
- Wijziging snelheid bepaalde metabole processen
- Contractie (gladde) spiercellen
Mate van respons van doelcellen:
Afhankelijk
- Concentratie hormoon
- # hormoonreceptoren
- Aanwezigheid andere hormonen
o Soms gelijktijdig of recente toediening ander hormoon noodzakelijk
= Permissief effect
Synergistisch effect:
Effect beide hormonen samen is groter dan effect elk van de hormonen apart
Antagonistisch effect:
2 hormonen omgekeerde of tegengestelde werking
, 2. Het hypothalamus-hypofysesysteem:
= Grote regelcentrum hele hormoonhuishouding in lichaam
Info:
Aan de basis van de hersenen
- Hypothalamus ene hypofyse
o Produceren hormonen ergens anders in lichaam doelorganen
Via capillair netwerk in bloedcirculatie en naar doelorganen
Vrijstelling hormonen thv hypothalamus en hypofyse
- Impulsen vanuit zenuwstelsel
- Chemische veranderingen bloed
- Hormoonconcentratie vanuit doelorganen negatieve terugkoppeling
o Hypothalamus en hypofyse doen doelorganen productie hormonen
Als er voldoende zeggen de hormonen da hypo's mogen
stoppen
2.1. Hypothalamus
Definitie:
Belangrijk regelcentrum
- Zenuwstelsel
- Endocriene klier
Functies:
- Honger en dorst
- Lichaamstemperatuur
- Slaap-waakritme
- Opslag energiereserve
- Groei
- Ontwikkeling
- Metabolisme
- Homeostase
= Essentiële processen in menselijk lichaam
Oefent zijn regelfunctie uit via:
- Zenuwimpulsen naar hersenstam
- Vrijstelling hormonen richting hypofyse
2 hormonen vrijgesteld:
Hoe
1. Cellen hypothalamus
2. Uitlopers gesecreteerd thv posterieure hypofyse
3. Direct effect uitoefenen op lichaam
Welke?:
- Antidiuretisch hormoon (ADH) regelt waterhuishouding
