Samenvatting Kwaliteitsvol Wonen

KWALITEITSVOL WONEN

KADER 1: WONEN ALS BASISBEHOEFTE

RECHT OP WONEN

MENSENRECHTEN OF GRONDRECHTEN

 Verzameling van subjectieve rechten die tot voorwerp hebben de wezenlijke voorwaarden te
waarborgen om als persoon in waardigheid te leven en zich in vrijheid te ontplooien
o Wonen is een sociaal grondrecht  hangt samen met het mens-zijn
 Sociale grondrechten:
o Zijn onaantastbaar en levensnoodzakelijk
o Zijn noodzakelijk voor fysieke en psychische ontwikkeling
o Zijn opgenomen in internationale verdragen en grondwetten
o Staan boven de wet
o Willen een doel realiseren
 Overheid staat in voor het beschermen en verwerkelijken vd voorwaarden zodat een persoon vrij en in
waardigheid kan leven
o Grondwetten moeten algemeen worden verankerd
o Overheid mag de grondrechten vd burgers niet aantasten
o Rechten betekent plichten (voor de overheid om de rechten vd burgers te honoreren)
 1 generatie grondrechten  burgerlijk en politiek (19de eeuw)
e


 2de generatie grondwetten  sociaaleconomische dimensie (20ste eeuw)
o Realiseren ve bepaalde levensstandaard
o Recht op arbeid, voeding, kleding, huisvesting, cultuur, …
o Redenering  basisbehoeften dienen vervuld te worden om andere grondrechten te kunnen
uitoefenen
 Een menswaardig leven
 Universele verklaring voor de rechten vd mens:
o Art. 3-21  politieke en burgerlijke rechten
o Art. 22-27  economische, sociale en culturele rechten
 Alle rechten zijn evenwaardig

WONEN ALS SOCIAAL GRONDRECHT

NATIONALE VERANKERING

 Iedereen heeft het recht een menswaardig leven te leiden.
 Iedereen heeft het recht op een behoorlijke huisvesting.
 Een behoorlijke huisvesting maakt een essentieel deel uit vh recht een menswaardig leven te leiden

 VLAAMSE CODEX WONEN (sinds 01/01/2021)
o Basis voor het Vlaamse woonbeleid
o Art. 3 = “Iedereen heeft recht op wonen. Daartoe moet de beschikking over een aangepaste
woning, van goede kwaliteit, in een behoorlijke woonomgeving, tegen een betaalbare prijs
en met woonzekerheid worden bevorderd.”




1

, JURIDISCHE VERANKERING NATIONAAL EN INTERNATIONAAL

 Onschendbaarheid van de woning
 Bescherming van privé- en gezinsleven
 Sociale zekerheid en recht op sociale bijstand
 Art. 1 OCMW-wet  recht op maatschappelijke dienstverlening
o Leven leiden dat voldoet aan menselijke waardigheid
 Universele verklaring voor de rechten vd mens
o Art. 25  recht op een levensstandaard, die hoog genoeg is voor de gezondheid en het
welzijn van zichzelf en zijn gezin, incl. huisvesting
o Verklaring ≠ verdrag: dus niet juridisch bindend, wel hoge, politieke status verworven
 Internationaal verdrag economie, sociaal en culturele rechten
o 1966
o Art. 11 = “De staten die partij zijn bij dit verdrag erkennen het recht van eenieder op een
behoorlijke levensstandaard voor zichzelf en zijn gezin, daarbij inbegrepen behoorlijke
voeding, kledij, huisvesting,…”
o Bepaling zijn juridisch bindend
 Herzien Europees Sociaal Handvest (HESH)
o Speelt een belangrijke rol voor het grondrecht op wonen
o ESH  Raad van Europa: goedgekeurd in 1961 in Turijn
o Deel vd Belgische rechtsorde
o Art. 16  verplichting steun te verlenen aan het gezin, inclusief het verschaffen van
gezinshuisvesting
o HEHS herzien en goedgekeurd in 1996 in Straatsburg
o Artikel 31!!
 “teneinde de doeltreffende uitoefening vh recht op huisvesting te waarborgen,
verbinden de partijen zich maatregelen te nemen die erop gericht zijn:
 De toegang tot adequate huisvestiging te bevorderen
 Dak- en thuisloosheid te voorkomen en te verminderen teneinde het
geleidelijk uit te bannen
 De kosten voor huisvestingen binnen het bereik te brengen van eenieder
die niet over voldoende middelen beschikt.”
 België maakte voorbehoud bij Art. 31 HESH wegens ‘onhaalbaarheid’
 Europees verdrag tot bescherming vd mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
o 1950 – Rome
o Focust op de vrijheidsrechten (burgerlijk en politiek)
o Wat heeft dit te maken met grondrecht op wonen?
 Art. 3 EVRM – verbod op filtering en onmenselijke behandeling
 Art. 8 EVRM – bescherming vh privé en gezinsleven en de woonst
 Art. 6 EVRM – recht op toegang tot de rechter (niet zomaar uit huis gezet worden)
 Art. 2 EVRM – recht op leven
 Indirect verband tss grondrecht op wonen en EVRM
 Handvest vd grondrechten vd EU
o 2007
o Juridisch bindend
o Art. 34 = “Om sociale uitsluiting en armoede te beschrijden, erken en eerbiedigt de Unie het
recht op sociale bijstand en op bijstand ten behoeve van huisvesting, teneinde al diegenen
die niet over voldoende middelen beschikken een waardig bestaan te verzekeren…”
o Waarom belangrijk? Inbreuk op het handvest is een inbreuk op het EU-recht




2

,  Europese Commissie kan een inbreukprocedure opstarten
 De woonzaak
o Pleit voor een fundamenteel rechtvaardig woonbeleid in Vlaanderen
o Wonen is een grondrecht, maar blijft in Vlaanderen voor velen dode letter (is voor velen niet
toegankelijk)
o De overheid neemt haar verantwoordelijkheid niet voldoende
o Via een Europese procedure bij het Europees Comité voor Sociale Rechten willen ze de
overheid ter verantwoording roepen

KADER 2: WOONBEHOEFTE EN WOONMARKT

WOONBEHOEFTE VANUIT RECHT OP WONEN

 Meeste huishoudens doen beroep op vrije markt voor huisvestingsbehoefte
o Evenwicht tss V&A centraal voor betaalbaarheid van huisvestiging
 Geen evenwicht op de vrije markt?
o Overheid moet ingrijpen: woningmarkt in evenwicht houden  afwijkingen tss V&A
corrigeren

DE WONINGMARKT

WAARDOOR WORDEN WONINGPRIJZEN BEPAALD?

 Ontleningscapaciteit vd huishoudens
 Beschikbaar inkomen
 Rente
 Inkomens Vlaanderen > Wallonië
 Sterkere prijsstijging van bouwgronden door schaarste in
Vlaanderen
 Studie 2018 NBB  ¾ vd prijsstijgingen van woningen sinds 1973
te wijten aan stijgende grondprijzen

WOONBEHOEFTE

HUISHOUDENS

 Gezinsverdunning
o Gezinnen worden steeds kleiner (van
2.54 naar 2.33)
o Waarom?
 Forse toename
echtscheidingen
 Vergrijzing
 Aantal alleenstaanden stijgt
 26% in % in
2020
 Aantal huishoudens met
kinderen daalt  45% in % in 2020




3

, EIGENDOMSSTATUUT

 In Vlaanderen in 2018
o 71.6% eigenaar
o 19.3% private huurder
o 7.3% sociale huurder
o 1.7% gratis
 Vlak na WO II  60% huurder / 40%
eigenaar
o Heropbouw: stimulering woningbezit, niet via sociale huisvestiging
 Financiële crisis 2008 = terugval
o Fiscale stimuli door de jaren heen om woningbezit te promoten
 Aandeel eigenaar-bewoners op de woonmarkt
o Jarenlang stimulering van eigendomsverwerving door in te zetten op fiscale maatregelen (vb.
woonbonus), premies en sociale leningen
o Hoog eigenaarsaandeel in vergelijking met de
buurlanden
 Aandeel particuliere huurders op de woonmarkt
o Q1 tem Q3 laagste inkomens  60% vd huishoudens
vertegenwoordigen in 2018 76.5% vd private
huurmarkt
o 48% is alleenstaand, 28% zijn jongeren
o Weinig koppels, weinig hoge inkomens
 Aandeel sociale huurders op de woonmarkt
o Significante stijging in aantal sinds 2013 in Q1
o Relatief oude bevolkingsgroep  1 op 3 is > 65 jaar
o 52% is alleenstaand

BETAALBAARHEID

 Het inkomen meten:
o Vertrekken vanuit het besteedbaar inkomen
= Het inkomen dat huishoudens effectief ter beschikking hebben om uitgaven te doen,
optelsom vd nettobedragen die de huishoudleden hebben ontvangen
o Gemiddeld besteedbaar inkomen per deelmarkt geeft in relatie tot evolutie vastgoedprijzen
inzichten in de betaalbaarheid
o Voor huurders betekend betaalbare huur:
 Een huur die toelaat om de initiële kosten te betalen (waarborg + 1 ste huur), de
kopende huur en de huurlasten gedurende een lange periode met behoud ve
minimaal levensniveau zoals gebruikelijk is in dat land in kwestie
 Meten adhv de woonquote
o Ratio bruto woonuitgaven tov besteedbaar inkomen
 Hoog bij private huurders  35%
 Sociale huurders  26%
 Alle huishoudens samen  17%
 Meten adhv resterend inkomen




4