TRANS OCEANUM Britannia Hoorcolleges 7-13

TRANS OCEANUM
Aan de overkant van het grote water: de Romeinse
provincie Britannia



Aantekeningen hoorcolleges 7 t/m 13




Diede Beckers

,College 7 30-okt-2018
Herindeling programma komende weken
Stad en plateland samengevoegd
Week 7 De economie en de infrastructuur 1: plateland / stad
Week 8 De economie en de infrastructuur 3: nijverheid en handel
Lezen: Matningl 255-324l 353-528
Week 9 Mobiliteit, migrate, multculturalisme
Week 10 Keltsche religie
Week 11 Importreligie(s)
Lezen: Matningl verspreidee passaies
Week 12 Ondergang: contnuuteit en/of discontnuuteit
Lezen: Matningl 225-251l 325-350l 529-539
Week 13 Terugblik: een ‘gewone’ provincie?

18 december: tweede deeltentamen
Stof = laatste zeven colleges en de daarbij aangegeven bladzijdes uit Matnglg
29 januari 2019: herkansing deeltentamen I, deeltentamen II of beide deeltentamens
Stof = collegestof plus Matnglg: eerste helf, tweede helf of beide helfen

Stedelijk netwerk
Belangrijkste wat we vooraf moeten zeggen: voor de Romeinen was de stad het
structurerende element van hun wereld. Hun wereld was een wereld opgebouwd uit steden.
Ze zijn dat vanuit de achtergrond van Italië gewend, dat zijn stadstaat culturen. Groot deel
van mediterrane wereld waar Rome mee in aanraking komt met expansiepogingen zijn ook
culturen opgebouwd rond steden.

Wanneer Rome expandeert richtng gebieden met een mindere urbane cultuur, dan creëren
ze deze cultuur daar.

Toen we het in vorige colleges over bestuur hadden, keken we naar het juridische bestuur.
Dan zie je dat dit de manier is waarop naar de Britse eilanden wordt gekeken: er worden
koloniën gestcht, plaatsen verheven tot status van municipium, en de civitates
(stamverbanden) krijgen allemaal een hoofdplaats (belangrijkste element van het opleggen
van urbane cultuur)

Matnglg:
 Een van de punten dat hij wil verdedigen, iets nieuws, anders dan wat anderen
zeggen: de civitates zoals we ze voorstelden, hebben een veel te groot ommeland
rond de steden. Ze moeten kleiner zijn geweest. Er moeten grote gebieden zijn
geweest die niet binnen civitasstructuur vielen, en die direct onder militair bewind
stonden.
o Matnglg gaat in tegen bestaande beelden/kaarten (gemaakt zonder dat
iemand daar precies grenzen op kan trekken). Matnglg zegt: civitates sluiten
niet op elkaar aan en er blijf veel gebied over dat niet binnen de structuur
valt

, o Hij kan dit net zomin bewijzen als anderen kunnen bewijzen dat civitates wel
het hele gebied bestreken
 Het kan ook zijn dat we bestaande civitates gemist hebben
 Naerebout: Stel dat Matnglg gelijk heef. Dan nog denkt hij dat er rekening
gehouden moet worden van een inzet van Rome en lokale bevolking om op de Britse
eilanden een stedelijke structuur te creëren. Behalve civitas-hoofdplaatsen hebben
we meerdere kleine steden, small towns (secundaire agglomerates), in de provincie,
en er lijkt sowieso (los van de vraag hoe belangrijk civitas-hoofdplaatsen waren) een
urbane structuur uit de grond gestampt te zijn


Belangrijkste plaatsen (civitas-hoofdsteden + small towns)
Nauwe verwevenheid tussen steden en wegennetwerk, proces wat twee kanten opwerkt
(wegen waar steden zijn, waar wegen zijn ontstaan steden)

Kaart inclusief bewoning gecombineerd met militaire installates (vici), die is alweer voller
dan de kaart met enkel civiele nederzetngen

Hoe zijn deze plaatsen allemaal uit het niets gecreëerd? Of hebben ze voorlopers?
 Voordat Rome Britannia veroverde was er al sprake van kernen van bewoning,
bewoningscentra al te onderscheiden
o Oppida = versterkte plaatsen
o Secundaire agglomerates: andere bewoningskernen met een bepaalde
bevolkingsdichtheid. Geen echte steden, maar (grote) dorpen
 Romeinen hoeven het niet uit het niets te creëren
o Waar een oppidum op een heuveltop lag, komt de Romeinse plaats aan de
voet van de heuvel
o Naast de plaats van de Keltsche bewoningsconcentrate wordt een nieuwe
Romeinse stad geschapen
 Andere bron van urbanisering zijn de legerplaatsen!
o Waar waren Romeinse forten, forten hulptroepen, vici?

Deze twee zaken bij elkaar leveren een dicht netwerk van grote en kleinere steden op

Grote permanente van deze steden
 Veel Britse steden liggen op plaatsen waar deze ooit door de Romeinen gevestgd is
o Archeologisch probleem
 Verlaten steden zijn juist aantrekkelijk vanuit archeologisch oogpunt.
Maar deze steden zijn de uitzonderingen
 Hetzelfde geldt voor wegen  liggen veelal op Romeinse wegen

Havens
 Londen: belangrijkste havenstad van Britannia
 Havens aan de kust stellen vaak als plaats niet zoveel voor, maar horen duidelijk bij
het stedelijke netwerk. Toegangspunten voor handel van buiten Britannia
o Dover is duidelijk voor het leger de belangrijkste haven: kortste oversteek

,Een dicht stedelijk netwerk
Netwerk van centra (met centrale (markt)functe): je kan overal Thiessenpolggoon tekenen

Vraag:
 Overal plaatsen, maar we moeten toch verschil maken tussen kleine dorpjes en de
grote steden met duizenden inwoners? Onderscheid maken tussen grote en kleine
steden:
o Bij Romeinse steden denken wij (en Romeinen zelf ook) aan stedelijke
voorzieningen
 Theater
 Amfitheater
 Forum
 Tempel
 Badhuis (een of meer)
 Ommuring
o Er is maar een plaats op het kaartje met alle voorzieningen. Dit zou kunnen
doen vermoeden dat wat stedelijke voorzieningen betref de Britse eilanden
onderbedeeld zijn.
o OF deze voorzieningen zijn nog niet teruggevonden door contnue
bewoningsgeschiedenis van de plaatsen
 Slechts een voorbeeld van een circus, paardenrenbaan
 Londinium heef een amfitheater maar men heef dit pas in 1970
ontdekt

Stadsmuren komen veelvuldig voor
 Interessant: voor muurbouw was toestemming (vanuit Rome) nodig op de Britse
eilanden
o Veel ommuurde steden (ook kleinere steden): kunnen beroep doen op het
zijn van echte steden die een stadsmuur willen, is ook ingewilligd
 Steden hadden ook altjd gedeelten van de stad buiten de muren
 Gaat om stedeenijke prestie  ‘echte stad’ door muren te hebben!
 Stadspoorten
o Voorbeeld Camulodunum (Colchester)
o Er staan er nog heel weinig helemaal overeind op de Britse eilanden
o Tgpe architectuur maakt duidelijk dat hierdoor stedelijkheid van de plaats
onderstreept kan worden

Publieksvoorzieningen
 Theater
o Verulamium: kleinschalig, intem theater met hoog opgaande buitenmuren in
plaats van tegen heuvelrug
 Amfitheater
o Voorbeeld Londinium
 Forum

, o Durovernum Cantacorum (Canterburg): interessante mengeling van nederige
woningbouw en het forum (met Mediterrane elementen)
 Capitolium op het forum: tempeltje voor staatsgerichte cultus  niet
teruggevonden op Britse eilanden, wel in andere provincies
o Viroconium (Wroxeter): bouwinscripte, 3 meter  enorme schaal van de
bouwwerken
o Gedurende lange tjd stonden de grootste bouwwerken ten noorden van de
Alpen in Londen (forum)

Bronzen beelden zijn niet heel teruggevonden, wel veel bronsresten
Weinig ere-inscriptes waarin lokale elitefamilies etc. geëerd worden door de lokale
gemeenschap. Fenomeen euergetsme: rijke eliteleden schenken aan gemeenschap. 19
inscriptes die spreken over schenking aan gemeenschap, uitermate weinig in vergelijking
met andere provincies!
 De mediterrane tradite van ere-inscriptes en overal standbeelden was dus in
Britannia niet gebruikelijk. Gewoonten waren anders (epigraphic habit)

Mozaueken:
 Grootste aantallen mozaueken zijn gevonden in een aantal van de stedelijke kernen

Enkele steden nader bekeken
 Londinium
o Wegenknooppunt van Britannia, belangrijke plek
o Naam kennen we uit Tacitus, inscriptes
o Laatste plaats voor zee waar de Thames overbrugbaar was voor Rome
o Havenplaats
 Rivier is tot ver landinwaarts bevaarbaar, getjderivier, goed
bevaarbaar
o Jaar 47: grootschalig gebouwd met hout (dendro-datering), direct na
verovering
 Brandlaag gevonden jaren 60: Tacitus zegt dat tjdens opstand Boudica
Londen platgebrand is, klopt dus
 Decennium geduurd voordat alles weer opgebouwd was, daarna
groeit de stad
o Eind eerste, begin tweede eeuw: inwonersaantal: 60.000. Londinium is rond
60/70 de hoofdstad geworden van Britannia
 Ofcium voor provinciegouverneur en forum gebouwd (later
vervangen door voor nog groter forum)
o Cripplegate fort: uit eerste eeuw, hier waren soldaten gelegerd die
gedetacheerd zijn bij provinciegouverneur
o Amfitheater dicht bij het fort
o Veel vondsten zijn recent gedaan, vaak door infrastructurele projecten
ontdekt
o Stadmuur in einde van de tweede eeuw (190-220). Samen met de muur van
Hadrianus en wegen behoort dit tot de grote infrastructurele werken in
Britannia, veel langer dan andere bekende stadsmuren