Pagina 1 van 132
,Inhoudsopgave
1. Inleiding................................................................................................................................................. 10
1.1. Opdracht examen.....................................................................................................................................10
1.2. notie forensisch welzijnswerk (deel 1)......................................................................................................10
1.2.1. welzijn en strafrecht..........................................................................................................................11
1.2.1.1. Sociaal verweer in de praktijk...................................................................................................13
1.2.1.2. nieuw realisme en abolitionisme..............................................................................................14
1.2.1.3. ruimte voor welzijnsgerichte interventies naast strafrecht......................................................14
1.3. notitie forensisch welzijnswerk (deel 2)....................................................................................................14
1.4. geschiedenis als achteruitkijkspiegel........................................................................................................18
1.5. criminoloog als actor in dit debat.............................................................................................................18
1.5.1. een moeilijke opdracht......................................................................................................................19
1.6. opbouw cursus..........................................................................................................................................19
1.7. examen......................................................................................................................................................19
2. Historische ontwikkeling: van private reclassering naar forensisch welzijnswerk.....................................20
2.1. historisch kader.........................................................................................................................................20
2.2. ontwikkeling private reclassering.............................................................................................................20
2.2.1. beschermingscomités (1888)............................................................................................................20
2.2.2. diensten voor sociale re-integratie (na WO I)...................................................................................22
2.2.2.1. professionalisering van het sociaal werk...................................................................................23
2.2.2.1.1. social casework..................................................................................................................23
2.2.3. werken der wederaanpassing (vanaf 1922)......................................................................................24
2.3. welzijnswerk..............................................................................................................................................24
2.3.1. maatschappelijke ontwikkelingen.....................................................................................................25
2.3.2. staatshervorming – scharniermoment..............................................................................................25
2.4. forensisch welzijnswerk............................................................................................................................25
2.4.1. inbedding in het algemeen welzijnswerk..........................................................................................28
Pagina 2 van 132
, 2.4.2. maatschappelijke ontwikkelingen.....................................................................................................29
2.4.3. evenwicht zoeken..............................................................................................................................29
2.5. samenvattend: evolutie private reclassering............................................................................................30
2.6. verschil private reclassering vs forensisch welzijnswerk...........................................................................30
3. Historische ontwikkeling: de overheidsreclassering................................................................................31
3.1. Van Ducpétiaux naar Prins........................................................................................................................31
3.2. Jules Lejeune.............................................................................................................................................31
3.3. Louis Vervaeck..........................................................................................................................................31
3.4. Emile Vandervelde....................................................................................................................................32
3.5. Overheidsreclassering...............................................................................................................................32
3.5.1. Na WOI..............................................................................................................................................32
3.5.2. Tijdens interbellum............................................................................................................................32
3.5.3. Na WOII.............................................................................................................................................33
3.5.4. Boost jaren ’60-‘70............................................................................................................................33
3.5.5. Kritische jaren....................................................................................................................................34
3.5.6. Na de staatshervorming....................................................................................................................34
3.5.7. Reorganisatie eind 20ste E..................................................................................................................35
3.5.8. Samenvatting.....................................................................................................................................35
4. Ontwikkeling: Autonoom Forensisch Welzijnswerk (1)............................................................................37
4.1. Afstemming fEDERALE oVERHEID – vLAAMSE gEMEENSCHAP................................................................37
4.2. Samenwerkingsakkoord hulpverlening aan gedetineerden.....................................................................38
4.3. Strategisch plan hulp- en dienstverlening aan gedetineerden.................................................................38
4.3.1. Evaluatie 2008...................................................................................................................................40
4.4. Decreet hulp- en dienstverlening..............................................................................................................42
4.5. Strategisch plan 2015-2020......................................................................................................................43
4.6. Strategisch plan 2020 – 2025 Zie bijbehorende tekst (achtergrond).......................................................43
4.7. Hulp- en dienstverlening: praktijk.............................................................................................................44
4.7.1. Justitieel Welzijnswerk (JWW)..........................................................................................................44
Pagina 3 van 132
, 4.7.2. gEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (ggz).............................................................................................45
4.7.3. vdab...................................................................................................................................................46
4.7.4. Onderwijs (CBE en CVO)....................................................................................................................46
4.7.5. Vorming, sociaal cultureel werk, sport: De Rode Antraciet..............................................................46
4.8. Hulp- en dienstverlening: discussie...........................................................................................................47
4.9. Hulp- en dienstverlening: aandachtspunten.............................................................................................48
5. Organisatie: ingebouwd forensisch welzijnswerk....................................................................................49
5.1. Private reclassering – overheidsreclassering............................................................................................49
5.2. Psychosociale dienst (PSD)........................................................................................................................49
5.2.1. Opdrachten PSD................................................................................................................................50
5.2.2. Praktijk PSD........................................................................................................................................52
5.3. Justitiehuis.................................................................................................................................................53
5.3.1. Stand van zaken 2022........................................................................................................................53
5.3.2. Justitiehuis.........................................................................................................................................54
5.3.3. Opdrachten........................................................................................................................................54
5.4. Ambities en opportuniteiten.....................................................................................................................55
5.5. uitdagingen en valkuilen...........................................................................................................................55
6. Justitiehuizen......................................................................................................................................... 57
6.1. Verleden....................................................................................................................................................57
6.1.1. Op zoek naar een eigen identeit.......................................................................................................58
6.2. hEDEN.......................................................................................................................................................59
6.2.1. Opdrachten........................................................................................................................................59
6.2.1.1. Strafrechtelijke opdrachten.......................................................................................................60
6.2.1.2. Burgerrechtelijke opdrachten...................................................................................................60
6.2.1.3. Werkstraf...................................................................................................................................60
6.2.1.4. Bemiddeling en maatregelen....................................................................................................60
6.2.2. Heden................................................................................................................................................61
6.2.2.1. 2017 – Wijziging wet op beroepsgeheim..................................................................................61
Pagina 4 van 132
,Inhoudsopgave
1. Inleiding................................................................................................................................................. 10
1.1. Opdracht examen.....................................................................................................................................10
1.2. notie forensisch welzijnswerk (deel 1)......................................................................................................10
1.2.1. welzijn en strafrecht..........................................................................................................................11
1.2.1.1. Sociaal verweer in de praktijk...................................................................................................13
1.2.1.2. nieuw realisme en abolitionisme..............................................................................................14
1.2.1.3. ruimte voor welzijnsgerichte interventies naast strafrecht......................................................14
1.3. notitie forensisch welzijnswerk (deel 2)....................................................................................................14
1.4. geschiedenis als achteruitkijkspiegel........................................................................................................18
1.5. criminoloog als actor in dit debat.............................................................................................................18
1.5.1. een moeilijke opdracht......................................................................................................................19
1.6. opbouw cursus..........................................................................................................................................19
1.7. examen......................................................................................................................................................19
2. Historische ontwikkeling: van private reclassering naar forensisch welzijnswerk.....................................20
2.1. historisch kader.........................................................................................................................................20
2.2. ontwikkeling private reclassering.............................................................................................................20
2.2.1. beschermingscomités (1888)............................................................................................................20
2.2.2. diensten voor sociale re-integratie (na WO I)...................................................................................22
2.2.2.1. professionalisering van het sociaal werk...................................................................................23
2.2.2.1.1. social casework..................................................................................................................23
2.2.3. werken der wederaanpassing (vanaf 1922)......................................................................................24
2.3. welzijnswerk..............................................................................................................................................24
2.3.1. maatschappelijke ontwikkelingen.....................................................................................................25
2.3.2. staatshervorming – scharniermoment..............................................................................................25
2.4. forensisch welzijnswerk............................................................................................................................25
2.4.1. inbedding in het algemeen welzijnswerk..........................................................................................28
Pagina 2 van 132
, 2.4.2. maatschappelijke ontwikkelingen.....................................................................................................29
2.4.3. evenwicht zoeken..............................................................................................................................29
2.5. samenvattend: evolutie private reclassering............................................................................................30
2.6. verschil private reclassering vs forensisch welzijnswerk...........................................................................30
3. Historische ontwikkeling: de overheidsreclassering................................................................................31
3.1. Van Ducpétiaux naar Prins........................................................................................................................31
3.2. Jules Lejeune.............................................................................................................................................31
3.3. Louis Vervaeck..........................................................................................................................................31
3.4. Emile Vandervelde....................................................................................................................................32
3.5. Overheidsreclassering...............................................................................................................................32
3.5.1. Na WOI..............................................................................................................................................32
3.5.2. Tijdens interbellum............................................................................................................................32
3.5.3. Na WOII.............................................................................................................................................33
3.5.4. Boost jaren ’60-‘70............................................................................................................................33
3.5.5. Kritische jaren....................................................................................................................................34
3.5.6. Na de staatshervorming....................................................................................................................34
3.5.7. Reorganisatie eind 20ste E..................................................................................................................35
3.5.8. Samenvatting.....................................................................................................................................35
4. Ontwikkeling: Autonoom Forensisch Welzijnswerk (1)............................................................................37
4.1. Afstemming fEDERALE oVERHEID – vLAAMSE gEMEENSCHAP................................................................37
4.2. Samenwerkingsakkoord hulpverlening aan gedetineerden.....................................................................38
4.3. Strategisch plan hulp- en dienstverlening aan gedetineerden.................................................................38
4.3.1. Evaluatie 2008...................................................................................................................................40
4.4. Decreet hulp- en dienstverlening..............................................................................................................42
4.5. Strategisch plan 2015-2020......................................................................................................................43
4.6. Strategisch plan 2020 – 2025 Zie bijbehorende tekst (achtergrond).......................................................43
4.7. Hulp- en dienstverlening: praktijk.............................................................................................................44
4.7.1. Justitieel Welzijnswerk (JWW)..........................................................................................................44
Pagina 3 van 132
, 4.7.2. gEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG (ggz).............................................................................................45
4.7.3. vdab...................................................................................................................................................46
4.7.4. Onderwijs (CBE en CVO)....................................................................................................................46
4.7.5. Vorming, sociaal cultureel werk, sport: De Rode Antraciet..............................................................46
4.8. Hulp- en dienstverlening: discussie...........................................................................................................47
4.9. Hulp- en dienstverlening: aandachtspunten.............................................................................................48
5. Organisatie: ingebouwd forensisch welzijnswerk....................................................................................49
5.1. Private reclassering – overheidsreclassering............................................................................................49
5.2. Psychosociale dienst (PSD)........................................................................................................................49
5.2.1. Opdrachten PSD................................................................................................................................50
5.2.2. Praktijk PSD........................................................................................................................................52
5.3. Justitiehuis.................................................................................................................................................53
5.3.1. Stand van zaken 2022........................................................................................................................53
5.3.2. Justitiehuis.........................................................................................................................................54
5.3.3. Opdrachten........................................................................................................................................54
5.4. Ambities en opportuniteiten.....................................................................................................................55
5.5. uitdagingen en valkuilen...........................................................................................................................55
6. Justitiehuizen......................................................................................................................................... 57
6.1. Verleden....................................................................................................................................................57
6.1.1. Op zoek naar een eigen identeit.......................................................................................................58
6.2. hEDEN.......................................................................................................................................................59
6.2.1. Opdrachten........................................................................................................................................59
6.2.1.1. Strafrechtelijke opdrachten.......................................................................................................60
6.2.1.2. Burgerrechtelijke opdrachten...................................................................................................60
6.2.1.3. Werkstraf...................................................................................................................................60
6.2.1.4. Bemiddeling en maatregelen....................................................................................................60
6.2.2. Heden................................................................................................................................................61
6.2.2.1. 2017 – Wijziging wet op beroepsgeheim..................................................................................61
Pagina 4 van 132