Samenvatting Effectief verplegen deel 1 - hoofdstuk 11

Effectief verplegen deel 1

Hoofdstuk 11: ondervoeding

1 inleiding

Ondervoeding  het lichaam neemt minder voedingsstoffen op dan het lichaam nodig heeft.
Ondervoeding is een ernstig gezondheidsprobleem dat veel voorkomt in de gezondheidszorg. In het
ziekenhuis is 1 op de 5 patiënten ondervoed.
Prevalentiecijfers van instellingen kunnen uiteenlopen door verschil in doelgroep, maar ook verschillen
in meetmethoden en tijdstip van meting kunnen een rol spelen en de getallen zijn daarom niet altijd
goed vergelijkbaar.

Ondervoeding is een probleem dat verregaande consequenties heeft voor de patiënt en de
maatschappij. Ondervoeding betekent voor de patiënt verlies van kwaliteit van leven en grotere kans
op overlijden.
In een gecontroleerd interventieonderzoek is aangetoond dat na een aanvankelijke investering voor
het invoeren van screenen, het gebruik van een screeningsinstrument uiteindelijk ene
kostenbesparing oplevert.

Diagnose ondervoeding
Voeding in disbalans: minder dan het lichaam nodig heeft

Definitie ondervoeding
Ondervoeding is een acute of chronische toestand waarbij sprake is van een tekort of disbalans van
energie, eiwit en/of andere voedingsstoffen (nutriënten), die leidt tot meetbare nadelige effecten op de
lichaamsomvang en lichaamssamenstelling, op het functioneren en op klinische resultaten.

Kenmerken ondervoeding
Hoofdkenmerken (moeten aanwezig zijn):
- Minder voedselinname dan de behoefte/dagelijks aanbevolen hoeveelheden, met of zonder
gewichtsverlies
- En/of een feitelijke of te verwachten behoefte aan voedingsstoffen die hoger ligt dan inname,
gecombineerd met gewichtsverlies
Andere kenmerken (kunnen aanwezig zijn)
- Ondergewicht
- Kinderen: achterblijven in groei
- Gewichtsverlies afgelopen maanden
- Koude handen en voeten, koude huid
- Afname spiermassa
- Verminderde spierkracht
- Verminderde functionaliteit
- Prikkelbaarheid, verwardheid, moeheid
- Verminderde afweer
- Afwijkende waarden acutefase-eiwitten en bezinking

2 relevantie voor de verpleegkundige en omschrijving van het probleemgebied

Ondervoeding is nooit helemaal terug te dringen. Zo zal er bij mensen in de laatste levensfase vaak
sprake zijn van ondervoeding die niet voorkomen of behandeld kan worden. Ook kan het een bewuste
keuze van een patiënt zijn om niet meer te eten.
Ondervoeding is een veel voorkomend probleem in de gezondheidszorg dat belangrijke
consequenties heeft voor herstel van ziekte en voor behandeling. Ondervoeding betekent voor de
patiënt verlies van kwaliteit van leven.

, Consequenties ondervoeding:
 Vergroot de kans op complicaties
 Leidt tot trager herstel
 Beperkt de therapeutische mogelijkheden
 Hoger risico op operatie
 Minder bestand tegen agressieve therapieën
 Minder bestand tegen medicatie

Preventie en behandeling van ondervoeding heeft een hoge prioriteit en is dan ook een van de
kwaliteitsindicatoren die door alle spelers in het veld van de gezondheidszorg worden onderschreven.
Dat betekent ook dat de gezondheidszorginstellingen hierop beoordeeld worden door de Inspectie van
Gezondheidszorg.

Bij alle maatregelen om ondervoeding terug te dringen speelt de verpleegkundige een centrale rol. De
verpleegkundige heeft een belangrijke taak bij het voorkomen en tijdig signaleren van de kans op
ondervoeding. Met haar klinische blik kan de verpleegkundige niet alleen de eerste verschijnselen van
ondervoeding signaleren, maar ook problemen zoals slechte eetlust en zelfverwaarlozing.

Voor het tijdig signaleren van ondervoeding gebruikt de verpleegkundige betrouwbare en valide
screeningsinstrumenten. De verpleegkundige onderneemt afhankelijk van de uitslag van de screening
actie.
Die actie kan bestaan uit:
 Voorlichting
 Regelen van energierijke maaltijden
 Geven van sondevoeding
 Inschakelen van diëtist voor nader onderzoek en behandeling

in de kliniek zorgt de verpleegkundige voor de optimale conditie voor het eten:
 Prettige omgeving
 Rust
 Patiënt in goede eethouding helpen
 Zo nodig hulpmiddelen voor het eten organiseren
 Helpen met eten

Bij eetproblemen schakelt een verpleegkundige de juiste hulp in, zoals:
 Diëtist
 Ergotherapeut
 Logopedist
 Fysiotherapeut

In de thuiszorg kan de verpleegkundige problemen met de maaltijdvoorziening tijdig signaleren en
helpen oplossen.
Chronische intramurale zorg  de verpleegkundige vervult een rol in het scheppen van een goede
ambiance rondom de voeding, een omgeving die uitnodigt tot lekker en gezond eten, zodat
ondervoeding voorkomen wordt.

Niet alleen bij zieke mensen, maar ook bij gezonde mensen kan ondervoeding ontstaan. Hier gaat het
vaak om bepaalde vitamine- of mineralendeficiënties. Ook bij deze groepen kan de verpleegkundige
een belangrijke rol spelen bij het signaleren, voorkomen en behandelen van voedingstekorten, doordat
zij deze risicogroepen tegenkomt in de jeugdgezondheidszorg en ouderenzorg.

Uit voedselconsumptieonderzoek blijkt dat er vitamine B1-tekorten voorkomen bij kinderen en
ouderen. Bij ouderen komen tekorten aan vitamine B12 en vitamine B6 voor.