Samenvatting - Levenslooppsychologie (Hogent)

SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE TRIM 1



1. INLEIDING

1.1. DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN

Ontwikkelingspsychologie is een wetenschappelijke studie van de menselijke ontwikkeling van de conceptie
tot de dood.

1.2. EEN ORIËNTATIE OP DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE


1.2.1. EEN DEFINITIE VAN ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE

Ontwikkelingspsychologie of levenslooppsychologie is de wetenschappelijke studie naar de groei, verandering
en stabiliteit die zich voordoen bij toenemende leeftijd, dus van conceptie tot aan de dood.

 Bij het bestuderen van groei, verandering en stabiliteit kiest de ontwikkelingspsychologie voor een
wetenschappelijke benadering. Ze gebruiken methodische, wetenschappelijke technieken om juistheid
van theorieën aan te tonen.
 Ontwikkelingspsychologie richt zich (vooral) op de menselijke ontwikkeling. Ontwikkeling is een
continu proces.
 Hoewel de ontwikkelingspsychologie zich concentreert op de jeugd en de adolescentie, ontwikkelt een
mens zich in elke periode van zijn leven


1.2.2. WAT IS ONTWIKKELING?

Ontwikkeling is het veranderen van een aanwezige structuur

 Aanwezige structuur verandert voortdurend in de levenscyclus
 Toenemen, afnemen of stabiel blijven
 Gedragsverandering: winst en verlies (regels komen, fantasie gaat…)
 Levenslang proces, geen momentopname
 Geleidelijke verandering
 Voortgang (ontwikkeling is niet herhaalbaar)


1.2.3. ACTUELE VRAAGSTUKKEN EN ONDERWERPEN IN DE ONTWIKKELNGSPSYCHOLOGIE

1.2.3.1. CONTINUE VERANDERING VERSUS DISCONTINUE VERANDERING

Bij continue verandering is de ontwikkeling geleidelijk aan en vloeien de prestaties op een bepaald niveau
voort uit die van de vorige niveaus. Het is een proces.

= kwantitatief

Discontinue verandering vindt plaats in aparte stappen in stadia. Het verloopt in sprongen.

= kwalitatief

 De meeste ontwikkelingspsychologen zijn het erover eens dat beide soorten naast elkaar bestaan.
Hoewel veel veranderingen continu zijn, zijn andere duidelijk discontinu.

,SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE TRIM 1


1.2.3.2. KRITIEKE EN GEVOELIGE PERIODEN
Een kritieke periode is een specifieke periode in de ontwikkeling waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste
consequenties heeft.

 Periode waar impact groter is dan in andere perioden vb infectieziekten, geen veilige hechting
 Sprake van kritieke periode wanneer de aanwezigheid van bepaalde soorten omgevingsstimuli
noodzakelijk zijn voor de normale ontwikkeling
 = gevoelige perioden = waarin gevoelens optimaal naar voor komen vb taal leren

1.2.3.3. NATURE- NURTURE DISCUSSIE

Nature verwijst naar eigenschappen, vermogens en capaciteiten geërfd van de ouders (GENEN)

 Omvat elke factor die het resultaat is van het geleidelijke ontvouwen van voorbestemde genetische
informatie
 Proces gekend als maturatie

Nurture verwijst naar de omgevingsinvloeden die bepalend zijn voor ons gedrag (OMGEVING)

 Biologisch
 Sociaal
 Maatschappelijk

1.2.3.4. LEVENSLOOP PERSPECTIEF VERSUS FOCUS OP SPECIFIEKE PERIODEN
 Volgens ontwikkelingspsychologen moeten we ons richten op de babytijd en de adolescentie
 Tegenwoordig kijken we naar de totale levensloop (levenslooppsychologie)
 Onder andere sedert de ontdekking dat groei en verandering in elke levensfase plaatsvinden


1.2.4. HET LEVENSLOOP PERSPECTIEF: UITGANGSPUNTEN (4)

1.2.4.1. ONTWIKKELING IS EEN LEVENSLANG PROCES
 In elke fase zijn er belangrijke ontwikkelingen
 Eerdere ontwikkelingen kunnen ook invloed hebben op de latere ontwikkeling
 In elke fase kunnen veranderingen optreden op verschillende domeinen (vb: emotioneel, cognitief,
sociaal, motorisch, lichamelijk…)
 In elke fase ook ontwikkelingstaken die vervuld moeten worden

1.2.4.2. ONTWIKKELING IS MULTI-DIMENSIONEEL EN MULTI-DIRECTIONEEL
 Multi-dimensioneel
- Lichamelijke ontwikkeling
- Cognitieve ontwikkeling
- Sociale ontwikkeling
- Emotionele ontwikkeling
 Vaak interactie ertussen, beïnvloeden elkaar
 Multi-directioneel
In elke fase een toename en afname van vaardigheden en kennis op verschillende domeinen

,SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE TRIM 1


1.2.4.3. ONTWIKKELING IS PLASTISCH (VERANDERBAAR)
 Ontwikkeling is veranderbaar en kneedbaar
 Grote individuele verschillende tussen personen
 Bepaalde zaken die moeilijker ontwikkelen, kunnen we stimuleren

1.2.4.4. ONTWIKKELING WORDT BEÏNVLOED DOOR MEERDERE, INTRAGERENDE FACTOREN
 Iedereen hoort tot een bepaald cohort
 Een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek is geboren (vb: internetgeneratie)
 Mensen die tot een bepaald cohort behoren zijn onderhevig aan bepaalde normatieve
gebeurtenissen
 Gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een groep op dezelfde manier voltrekken
1) Normatieve historisch bepaalde invloeden
Vb: Terroristische aanslagen op 9/11
2) Normatieve leeftijdsgebonden invloeden
Vb: Adolescenten die ’s avonds uren op iPhone zitten
3) Normatieve socio-cultureel bepaalde invloeden
Vb: immigrantenkinderen die Nederlands niet als moedertaal hebben

 Niet-normatieve gebeurtenissen van invloed op de ontwikkeling
= specifieke, atypische gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van een specifiek persoon op een
tijdstip dat zulke gebeurtenissen de meeste andere mensen niet overkomen
Vb: Borstkanker krijgen op 30-jarige leeftijd, studentenvertegenwoordiger worden
 Niet-normatieve gebeurtenissen vaak een grotere invloed op de ontwikkeling

1.3. DE REIKWIJDTE VAN HET VAKGEBIED

Ontwikkelingspsychologen specialiseren zich meestal in twee dingen:

1) Leeftijdscategorie (ontwikkelingsfase)
2) Ontwikkelingsthema (ontwikkelingsdomein)


1.3.1. ONTWIKKELINGSFASEN-EN DOMEINEN
Ontwikkelingsfasen:

1) De prenatale ontwikkeling
2) De geboorte en pasgeboorte
3) De babytijd (eerste levensjaar)
4) De peutertijd (één tot drie jaar)
5) De kleutertijd (drie tot zes jaar)
6) De lagere schooltijd (zes tot twaalf jaar)
7) De adolescentie (twaalf tot twintig jaar)
8) De jongvolwassenheid (tussen twintig en veertig jaar)
9) De volwassenheid (tussen veertig en zestig jaar)
10) De ouderdom (vanaf 60 jaar tot de dood)

, SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE TRIM 1



Ontwikkelingsdomeinen:

1) Lichamelijke ontwikkeling
2) Motorische ontwikkeling
3) Tekenontwikkeling
4) Perceptuele ontwikkeling
5) Seksuele ontwikkeling
6) Sociaal-emotionele ontwikkeling
7) Cognitieve ontwikkeling
8) Taalontwikkeling
9) Morele ontwikkeling
10) Spelontwikkeling
11) Persoonlijkheidsontwikkeling



Samenhang:

- Verticaal (samenhang tss ontw gebieden binnen 1 ontwikkelingsfase)
- Horizontaal (samenhang over versch ontw fasen binnen 1 ontwikkelingsdomein)


1.3.2. THEORETISCHE PERSPECTIEVEN (DIA 32)
1) Psychodynamisch perspectief
Vb psychoanalytische theorie van Freud en de psychosociale theorie van Erikson
2) Behavioristisch perspectief
= stimulus responsleren, gedrag van buitenaf geobserveerd
Vb klassieke en operante conditionering
3) Cognitief perspectief
Vb Piaget
4) Contextueel perspectief
Vb micro, meso en macro
5) Evolutionair perspectief
= genetische erfenis van de voorouders

2. DE PRENATALE ONTWIKKELING

2.1. DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN
2.2. PRENATALE GROEI EN VERANDERING


2.2.1. BEVRUCHTING: HET MOMENT VAN DE CONCEPTIE
 Veel aspecten van ontwikkeling hangen af van complexe genetische richtlijnen die we van de ouders
erven
 Ontwikkeling wordt beïnvloed door omgevingsfactoren
 Vanaf puberteit hebben vrouwen om de vier weken een eisprong
 Eicel -> eileider -> baarmoeder -> bevrucht door zaadcel -> tijdens conceptie ééncellige zygote
 In de prenatale ontwikkeling onderscheiden we drie perioden
1) Germinale fase
2) Embryonale fase
3) Foetale fase