Twintigste eeuw: de jaren vijftig en zestig
A Leeropdrachten
1 Na de Tweede Wereldoorlog kwam er een einde aan de Europese koloniale overheersing. De
voormalige koloniën werden onafhankelijke staten. Dit wordt het dekolonisatieproces genoemd.
2 Restauratie is het streven naar het herstel van vooroorlogse verhoudingen.
3 Leg uit waarom wel/niet. Geef minimaal een argument.
4 Jongeren verzetten zich tegen de heersende burgerlijke braafheid. Daarbij hoorde een eigen
levensstijl. Onderdeel van die levensstijl werd de popmuziek die de jongeren een uitlaatklep
bood/biedt. Jongeren herkennen zich in en identificeren zich met de muziek en muzikanten.
5 Cobraschilderkunst: (1) spontaan/improviserend/direct; (2) felle kleuren; (3) belangstelling voor
kindertekeningen en niet-westerse kunst; (4) sprookjesachtige figuren; (5) persoonlijk.
6 Bacon schilderde de eenzame, lichamelijk kwetsbare naoorlogse mens; Cobraschilders
schilderden sprookjesachtige figuren.
7 Onderwerpen van popart als consumptiegoederen, reclames en coca cola zijn typerend voor de
consumptiemaatschappij.
8 De naoorlogse schrijvers verzetten zich tegen de restauratie.
9 In veel literaire teksten komen traumatische onderwerpen uit de oorlog aan bod, zoals
jodenvervolging, kampervaringen of het verzet. Deze onderwerpen worden verwoord, benoemd
en kunnen daardoor besproken en verwerkt worden. Dit geldt voor schrijvers en lezers.
10 De Koude Oorlog leidde tot gevoelens van pessimisme en angst. Pessimisme en angst zijn
kenmerkend voor het wereldbeeld zoals dat in het naoorlogse proza naar voren komt.
11 Naoorlogs proza: (1) pessimisme; (2) eenzaamheid en angst; (3) meerdere vertellers; (4)
taboeonderwerpen; (5) chaos; (6) ontbrekend moreel besef; (7) antiheld; (8) oorlog als decor.
12 De Vijftigers geloven in de dichterlijke, beeldende kracht van de taal; de neorealisten streven juist
naar zakelijk verwoorden van waarnemingen.
B Leesopdrachten
Opdracht 1
Willem Frederik Hermans, De donkere kamer van Damokles
a Osewoudt (schuilnaam Van Druten) heeft telefonisch contact met Dorbeck over een opdracht.
Daarna lukt het Osewoudt niet meer met Dorbeck in contact te komen. Osewoudt vraagt zich af
hoe dat mogelijk is.
b De kritische beeldvorming blijkt uit het feit dat Elly verraden is. Er is blijkbaar verraad binnen het
verzet.
c Waarom slaagt Osewoudt er niet in voor de tweede keer telefonisch contact met Dorbeck te
leggen? Hoe kan een nummer niet aangesloten zijn dat hij eerst gebeld heeft? Heeft Osewoudt
zich vergist? Waarom weet hij het goede nummer niet meer? Voor jou als lezer is niet met
zekerheid uit te maken wat er precies aan de hand is. De verhaalwerkelijkheid blijkt onduidelijk,
een chaos.
d Een antiheld kan geen richting geven aan zijn eigen leven. Vind jij die typering bij dit fragment
van toepassing op Osewoudt? Waarom wel/niet?
e Waarom ben je wel/niet nieuwsgierig?
Opdracht 2
Willem Frederik Hermans, “De kat Kilo”
a De kat wordt steeds groter en reusachtiger, het kind wordt steeds kleiner.
b Tweemaal: ze laten hem alleen achter in het huis en als de ik-figuur later Kilo ziet, vertrekt hij
zonder Kilo mee te nemen. Kilo wordt dus weer alleen gelaten.
c Waarschijnlijk omdat Kilo de bewoners heeft opgegeten.
d “Ik kon er tegen niemand over spreken, niemand zou het ooit mogen weten.” (r. 108-109)
A Leeropdrachten
1 Na de Tweede Wereldoorlog kwam er een einde aan de Europese koloniale overheersing. De
voormalige koloniën werden onafhankelijke staten. Dit wordt het dekolonisatieproces genoemd.
2 Restauratie is het streven naar het herstel van vooroorlogse verhoudingen.
3 Leg uit waarom wel/niet. Geef minimaal een argument.
4 Jongeren verzetten zich tegen de heersende burgerlijke braafheid. Daarbij hoorde een eigen
levensstijl. Onderdeel van die levensstijl werd de popmuziek die de jongeren een uitlaatklep
bood/biedt. Jongeren herkennen zich in en identificeren zich met de muziek en muzikanten.
5 Cobraschilderkunst: (1) spontaan/improviserend/direct; (2) felle kleuren; (3) belangstelling voor
kindertekeningen en niet-westerse kunst; (4) sprookjesachtige figuren; (5) persoonlijk.
6 Bacon schilderde de eenzame, lichamelijk kwetsbare naoorlogse mens; Cobraschilders
schilderden sprookjesachtige figuren.
7 Onderwerpen van popart als consumptiegoederen, reclames en coca cola zijn typerend voor de
consumptiemaatschappij.
8 De naoorlogse schrijvers verzetten zich tegen de restauratie.
9 In veel literaire teksten komen traumatische onderwerpen uit de oorlog aan bod, zoals
jodenvervolging, kampervaringen of het verzet. Deze onderwerpen worden verwoord, benoemd
en kunnen daardoor besproken en verwerkt worden. Dit geldt voor schrijvers en lezers.
10 De Koude Oorlog leidde tot gevoelens van pessimisme en angst. Pessimisme en angst zijn
kenmerkend voor het wereldbeeld zoals dat in het naoorlogse proza naar voren komt.
11 Naoorlogs proza: (1) pessimisme; (2) eenzaamheid en angst; (3) meerdere vertellers; (4)
taboeonderwerpen; (5) chaos; (6) ontbrekend moreel besef; (7) antiheld; (8) oorlog als decor.
12 De Vijftigers geloven in de dichterlijke, beeldende kracht van de taal; de neorealisten streven juist
naar zakelijk verwoorden van waarnemingen.
B Leesopdrachten
Opdracht 1
Willem Frederik Hermans, De donkere kamer van Damokles
a Osewoudt (schuilnaam Van Druten) heeft telefonisch contact met Dorbeck over een opdracht.
Daarna lukt het Osewoudt niet meer met Dorbeck in contact te komen. Osewoudt vraagt zich af
hoe dat mogelijk is.
b De kritische beeldvorming blijkt uit het feit dat Elly verraden is. Er is blijkbaar verraad binnen het
verzet.
c Waarom slaagt Osewoudt er niet in voor de tweede keer telefonisch contact met Dorbeck te
leggen? Hoe kan een nummer niet aangesloten zijn dat hij eerst gebeld heeft? Heeft Osewoudt
zich vergist? Waarom weet hij het goede nummer niet meer? Voor jou als lezer is niet met
zekerheid uit te maken wat er precies aan de hand is. De verhaalwerkelijkheid blijkt onduidelijk,
een chaos.
d Een antiheld kan geen richting geven aan zijn eigen leven. Vind jij die typering bij dit fragment
van toepassing op Osewoudt? Waarom wel/niet?
e Waarom ben je wel/niet nieuwsgierig?
Opdracht 2
Willem Frederik Hermans, “De kat Kilo”
a De kat wordt steeds groter en reusachtiger, het kind wordt steeds kleiner.
b Tweemaal: ze laten hem alleen achter in het huis en als de ik-figuur later Kilo ziet, vertrekt hij
zonder Kilo mee te nemen. Kilo wordt dus weer alleen gelaten.
c Waarschijnlijk omdat Kilo de bewoners heeft opgegeten.
d “Ik kon er tegen niemand over spreken, niemand zou het ooit mogen weten.” (r. 108-109)
