Psychologie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Geschiedenis van de sociale psychologie .............................................................................................................. 3
Algemene informa-e: ..................................................................................................................................................................... 3
Wat is psychologie: ......................................................................................................................................................................... 3
Hedendaags: bio psychosociaal model ........................................................................................................................................... 3
Hedendaags: cogni-eve processen ................................................................................................................................................ 4
Hedendaags: de mens als sociaal wezen ........................................................................................................................................ 4
Hoe verschilt sociale psychologie van sociologie? .......................................................................................................................... 5
Belangrijke fasen in geschiedenis van sociale psychologie ............................................................................................................. 5
Kernbegrippen ................................................................................................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2: onderzoeksmethoden .......................................................................................................................................... 7
Specifiek aan onderzoek over menselijk gedrag en (mentale) processen ....................................................................................... 7
Overzicht cyclisch onderzoeksproces; ............................................................................................................................................. 7
1. Ideeën ontwikkelen ..................................................................................................................................................................... 7
2. Ideeën verfijnen .......................................................................................................................................................................... 7
3. Ideeën testen .............................................................................................................................................................................. 9
4. Ethiek en waarden .................................................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 3 EXTRA: condiDonering BB .................................................................................................................................... 13
Klassieke condi-onering: de inzichten van Pavlov ........................................................................................................................ 13
Operante condi-onering .............................................................................................................................................................. 14
Observerend of sociaal leren ........................................................................................................................................................ 16
Hoofdstuk 3: Het sociale zelf ................................................................................................................................................... 17
Het ontstaan van het sociale zelf.................................................................................................................................................. 17
Zelfschema’s ................................................................................................................................................................................. 19
Zelfregula-e ................................................................................................................................................................................. 19
Zelfconcept ................................................................................................................................................................................... 20
SamenvaXende theorieën ............................................................................................................................................................ 22
Zelfwaardering (pag. 66-73)......................................................................................................................................................... 22
Zelfpresenta-e (gedrag) ............................................................................................................................................................... 24
Hoofdstuk 4: Sociale percepDe ................................................................................................................................................ 26
Observa-e (eerste indruk) (pag. 84-95) ....................................................................................................................................... 26
AXribu-e (van elementen tot disposi-es) (pag. 95-99) ................................................................................................................ 26
AXribu-etheorieën ....................................................................................................................................................................... 26
AXribu-evertekeningen (pag. 99-103) ......................................................................................................................................... 28
Integra-e (van disposi-es tot impressies) .................................................................................................................................... 29
Confirma-evertekeningen (van impressies naar realiteit) ........................................................................................................... 30
Hoofstuk 5: Sociale beïnvloeding ............................................................................................................................................ 32
, 1. Automa-sche sociale invloed ................................................................................................................................................... 32
2. Conformiteit ............................................................................................................................................................................. 33
3. Inwilliging ................................................................................................................................................................................. 35
4. Gehoorzaamheid ...................................................................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 9: anderen helpen .................................................................................................................................................. 38
Waarom helpen we anderen: ....................................................................................................................................................... 38
In welke omstandigheden helpen we (niet)? ................................................................................................................................ 39
Wie helpt anderen? ...................................................................................................................................................................... 40
Interpersoonlijke factoren: wie helpt men .................................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 7: aNtudes ............................................................................................................................................................ 42
A]tudes ....................................................................................................................................................................................... 42
Overreding door communica-e .................................................................................................................................................... 45
Cogni-eve dissonan-etheorie ...................................................................................................................................................... 48
Hoofdstuk 15: duurzaamheid .................................................................................................................................................. 49
Wat is duurzame groei ................................................................................................................................................................. 49
Hoe draagt ons gedrag bij tot klimaatcrisis ................................................................................................................................. 49
Wat bepaalt klimaatvriendelijk gedrag ........................................................................................................................................ 50
Hoofdstuk 10: agressie ............................................................................................................................................................ 52
Agressie – kernelementen ............................................................................................................................................................ 52
Casus 1: Leidt blootstelling aan gewelddadige media tot meer agressie? ................................................................................... 52
Casus 2: intrafamiliale en intergenera-onele agressie. ............................................................................................................... 54
Casus 3: rela-e tussen agressie en kansarmoede. ....................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 11: Groepen ........................................................................................................................................................... 56
Wat zijn groepen .......................................................................................................................................................................... 56
Waarom vormen we groepen....................................................................................................................................................... 56
Kenmerken van groepen ............................................................................................................................................................... 57
Leiderschap van groepen.............................................................................................................................................................. 58
Aanwezigheid van andere groepen .............................................................................................................................................. 60
Hoofdstuk 14: de diverse samenleving (J. Van Assche) ............................................................................................................ 61
Diversiteit ..................................................................................................................................................................................... 61
Interetnisch contact ...................................................................................................................................................................... 62
Problemen met interetnisch contact ............................................................................................................................................ 63
Puzzelkas en affirma-eve ac-e .................................................................................................................................................... 65
Effecten van goedbedoelde maatregelen, media en weXen & regels .......................................................................................... 66
The effect of diversity on society: Polariza-on, Prejudice, Poli-cal a]tudes, and behavior (Berfin Acar) ................................... 67
Hoofdstuk 17: De poliDeke wereld (J. Van Assche)................................................................................................................... 69
Poli-eke kennis en a]tudes ......................................................................................................................................................... 69
Ideologische a]tudes .................................................................................................................................................................. 71
Persoonlijkheidsprofielen van poli-ci ........................................................................................................................................... 74
Terrorisme .................................................................................................................................................................................... 75
,Hoofdstuk 1: Geschiedenis van de sociale psychologie
Algemene informa-e:
Bij het studeren vergeet de oefenvragen die je hebt gekregen in iedere les niet!
Over attributie
Wat is psychologie:
Wetenschappelijke studie van menselijk gedrag en de interne processen (bijvoorbeeld, mentale,
emotie) die hieraan ten grondslag liggen
Wetenschappelijk: methoden uit exact-wetenschappelijke disciplines, maar door de
complexiteit van gedrag is de theorie vaak minder goed volledig toetsbaar.
Methodologie: bijvoorbeeld werkloosheid en depressie:
- Fase 1: observatie en beschrijving
- Fase 2: stellen van hypothesen
- Fase 3: onderzoeksplan, bijvoorbeeld beslissen type design en meetmethode
- Fase 4: dataverzameling en verwerking
- Fase 5: interpretatie en hypothesen voor verder onderzoek
Gedrag: overt (waarneembaar) en convert (attitudes, emoties en opinies)
Individueel gedrag: sociale context maar in eerder kleine kring.
Algemeen en specifiek gedrag: wetmatigheden, maar ook variatie
Hedendaags: bio psychosociaal model
Gaat uit van: we erkennen dat de biologische invloed er is, bijvoorbeeld evolutieleer, maar we
erkennen ook dat de omgeving een invloed heeft.
Zowel aangeboren als aangeleerde invloeden
- Belang van genetica (tweelingstudies). Als er tweelingen zijn die apart zijn opgegroeid, is
daar een verschil te zien?
Er is sprake van een wisselwerking tussen lichaam en geest. Als het buiten mooi weer is voelen we
ons beter, wanneer we stress hebben uit zich dat ook fysiek. Ze beïnvloedden elkaar.
Het hedendaagse bio psychosociale model bestudeerd objectief waarneembare, maar ook niet
waarneembare processen.
De hoofdfocus blijft op objectieve meetmethoden, maar er is wel een hernieuwde interesse voor
technieken om minder bewuste processen te meten:
- Bijvoorbeeld impliciete (waarvan men zich niet bewust is) en expliciete cognities (die men
kan opnoemen als men hiernaar gevraagd wordt).
- Steeds meer assumptie dat er zowel een ‘automatisch’ pad naar gedrag is, als een
‘beredeneerd’ pad. Sommige dingen doen we automatisch, maar sommige dingen doen we
ook met berekening.
, Evolutie: Sommige genetische eigenschappen verhogen kans op nakomelingen overleving en
worden doorgegeven over generaties.
- Inprenting van baby ganzen (belang van de eerste indrukken).
- Glimlachen van baby’s. dit heeft een functie om de overlevingskans te vergroten.
Lichamelijke processen:
- Hersenletsel (impulsiviteit, Alzheimer)
- Productie van hormonen (testosteron zorgt voor agressie)
- Weinig zonlicht voel je je neerslachtiger
- Lichaamsbeweging zorgt voor een goed humeur.
Hedendaags: cogni-eve processen
Mensen leren constant. Het gedrag verandert op basis van vroegere ervaringen. Mens en dier leren
bepaalde handelingen uit te voeren omdat ze op basis van kennis verwachtten dat die tot een
bevredigend resultaat zullen leiden (zie ook operante conditionering)
Behaviorisme: automatische S-R connecties
Hedendaags: de mens als sociaal wezen
Mensen zoeken nabijheid op van anderen, in hun sociale groep
WEIRD: veel bevindingen slechts van toepassing op 1 type beschaving. Dit wil zeggen dat er wordt
gekeken vanuit westerse types, dus blank, opgeleid, etc.
Culturele verschillen:
- Individualisme versus collectivisme. Heel luid je eigen mening geven is geaccepteerd in een
individualistische cultuur, maar niet in China (collectivistische cultuur).
- Hiërarchisch – egalitair (inkomensongelijkheid). Waar er weinig IO is, zie je dat mensen zich
anders gedragen.
- Rolverdeling man-vrouw
Sociale psychologie: definitie Allport: studie naar hoe gedachten, gevoelens, motivaties en gedrag
van mensen worden beïnvloed door (vermoede) aanwezigheid van anderen en hoe we zelf invloed
hebben op anderen.
- Vooral onderwerpen uit dagelijkse leven.
Voorbeelden:
- Wat is de impact van de groepsgrootte en groepsdynamica bij de beraadslaging van een
jury in de rechtbank?
- Van waaruit ontstaan discriminatie en vooroordelen bij een individu?
- Hoe kiezen mensen een partner (H8)?
- Waarom kan je de impact van ‘fake news’ niet makkelijk ongedaan maken?
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Geschiedenis van de sociale psychologie .............................................................................................................. 3
Algemene informa-e: ..................................................................................................................................................................... 3
Wat is psychologie: ......................................................................................................................................................................... 3
Hedendaags: bio psychosociaal model ........................................................................................................................................... 3
Hedendaags: cogni-eve processen ................................................................................................................................................ 4
Hedendaags: de mens als sociaal wezen ........................................................................................................................................ 4
Hoe verschilt sociale psychologie van sociologie? .......................................................................................................................... 5
Belangrijke fasen in geschiedenis van sociale psychologie ............................................................................................................. 5
Kernbegrippen ................................................................................................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2: onderzoeksmethoden .......................................................................................................................................... 7
Specifiek aan onderzoek over menselijk gedrag en (mentale) processen ....................................................................................... 7
Overzicht cyclisch onderzoeksproces; ............................................................................................................................................. 7
1. Ideeën ontwikkelen ..................................................................................................................................................................... 7
2. Ideeën verfijnen .......................................................................................................................................................................... 7
3. Ideeën testen .............................................................................................................................................................................. 9
4. Ethiek en waarden .................................................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 3 EXTRA: condiDonering BB .................................................................................................................................... 13
Klassieke condi-onering: de inzichten van Pavlov ........................................................................................................................ 13
Operante condi-onering .............................................................................................................................................................. 14
Observerend of sociaal leren ........................................................................................................................................................ 16
Hoofdstuk 3: Het sociale zelf ................................................................................................................................................... 17
Het ontstaan van het sociale zelf.................................................................................................................................................. 17
Zelfschema’s ................................................................................................................................................................................. 19
Zelfregula-e ................................................................................................................................................................................. 19
Zelfconcept ................................................................................................................................................................................... 20
SamenvaXende theorieën ............................................................................................................................................................ 22
Zelfwaardering (pag. 66-73)......................................................................................................................................................... 22
Zelfpresenta-e (gedrag) ............................................................................................................................................................... 24
Hoofdstuk 4: Sociale percepDe ................................................................................................................................................ 26
Observa-e (eerste indruk) (pag. 84-95) ....................................................................................................................................... 26
AXribu-e (van elementen tot disposi-es) (pag. 95-99) ................................................................................................................ 26
AXribu-etheorieën ....................................................................................................................................................................... 26
AXribu-evertekeningen (pag. 99-103) ......................................................................................................................................... 28
Integra-e (van disposi-es tot impressies) .................................................................................................................................... 29
Confirma-evertekeningen (van impressies naar realiteit) ........................................................................................................... 30
Hoofstuk 5: Sociale beïnvloeding ............................................................................................................................................ 32
, 1. Automa-sche sociale invloed ................................................................................................................................................... 32
2. Conformiteit ............................................................................................................................................................................. 33
3. Inwilliging ................................................................................................................................................................................. 35
4. Gehoorzaamheid ...................................................................................................................................................................... 36
Hoofdstuk 9: anderen helpen .................................................................................................................................................. 38
Waarom helpen we anderen: ....................................................................................................................................................... 38
In welke omstandigheden helpen we (niet)? ................................................................................................................................ 39
Wie helpt anderen? ...................................................................................................................................................................... 40
Interpersoonlijke factoren: wie helpt men .................................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 7: aNtudes ............................................................................................................................................................ 42
A]tudes ....................................................................................................................................................................................... 42
Overreding door communica-e .................................................................................................................................................... 45
Cogni-eve dissonan-etheorie ...................................................................................................................................................... 48
Hoofdstuk 15: duurzaamheid .................................................................................................................................................. 49
Wat is duurzame groei ................................................................................................................................................................. 49
Hoe draagt ons gedrag bij tot klimaatcrisis ................................................................................................................................. 49
Wat bepaalt klimaatvriendelijk gedrag ........................................................................................................................................ 50
Hoofdstuk 10: agressie ............................................................................................................................................................ 52
Agressie – kernelementen ............................................................................................................................................................ 52
Casus 1: Leidt blootstelling aan gewelddadige media tot meer agressie? ................................................................................... 52
Casus 2: intrafamiliale en intergenera-onele agressie. ............................................................................................................... 54
Casus 3: rela-e tussen agressie en kansarmoede. ....................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 11: Groepen ........................................................................................................................................................... 56
Wat zijn groepen .......................................................................................................................................................................... 56
Waarom vormen we groepen....................................................................................................................................................... 56
Kenmerken van groepen ............................................................................................................................................................... 57
Leiderschap van groepen.............................................................................................................................................................. 58
Aanwezigheid van andere groepen .............................................................................................................................................. 60
Hoofdstuk 14: de diverse samenleving (J. Van Assche) ............................................................................................................ 61
Diversiteit ..................................................................................................................................................................................... 61
Interetnisch contact ...................................................................................................................................................................... 62
Problemen met interetnisch contact ............................................................................................................................................ 63
Puzzelkas en affirma-eve ac-e .................................................................................................................................................... 65
Effecten van goedbedoelde maatregelen, media en weXen & regels .......................................................................................... 66
The effect of diversity on society: Polariza-on, Prejudice, Poli-cal a]tudes, and behavior (Berfin Acar) ................................... 67
Hoofdstuk 17: De poliDeke wereld (J. Van Assche)................................................................................................................... 69
Poli-eke kennis en a]tudes ......................................................................................................................................................... 69
Ideologische a]tudes .................................................................................................................................................................. 71
Persoonlijkheidsprofielen van poli-ci ........................................................................................................................................... 74
Terrorisme .................................................................................................................................................................................... 75
,Hoofdstuk 1: Geschiedenis van de sociale psychologie
Algemene informa-e:
Bij het studeren vergeet de oefenvragen die je hebt gekregen in iedere les niet!
Over attributie
Wat is psychologie:
Wetenschappelijke studie van menselijk gedrag en de interne processen (bijvoorbeeld, mentale,
emotie) die hieraan ten grondslag liggen
Wetenschappelijk: methoden uit exact-wetenschappelijke disciplines, maar door de
complexiteit van gedrag is de theorie vaak minder goed volledig toetsbaar.
Methodologie: bijvoorbeeld werkloosheid en depressie:
- Fase 1: observatie en beschrijving
- Fase 2: stellen van hypothesen
- Fase 3: onderzoeksplan, bijvoorbeeld beslissen type design en meetmethode
- Fase 4: dataverzameling en verwerking
- Fase 5: interpretatie en hypothesen voor verder onderzoek
Gedrag: overt (waarneembaar) en convert (attitudes, emoties en opinies)
Individueel gedrag: sociale context maar in eerder kleine kring.
Algemeen en specifiek gedrag: wetmatigheden, maar ook variatie
Hedendaags: bio psychosociaal model
Gaat uit van: we erkennen dat de biologische invloed er is, bijvoorbeeld evolutieleer, maar we
erkennen ook dat de omgeving een invloed heeft.
Zowel aangeboren als aangeleerde invloeden
- Belang van genetica (tweelingstudies). Als er tweelingen zijn die apart zijn opgegroeid, is
daar een verschil te zien?
Er is sprake van een wisselwerking tussen lichaam en geest. Als het buiten mooi weer is voelen we
ons beter, wanneer we stress hebben uit zich dat ook fysiek. Ze beïnvloedden elkaar.
Het hedendaagse bio psychosociale model bestudeerd objectief waarneembare, maar ook niet
waarneembare processen.
De hoofdfocus blijft op objectieve meetmethoden, maar er is wel een hernieuwde interesse voor
technieken om minder bewuste processen te meten:
- Bijvoorbeeld impliciete (waarvan men zich niet bewust is) en expliciete cognities (die men
kan opnoemen als men hiernaar gevraagd wordt).
- Steeds meer assumptie dat er zowel een ‘automatisch’ pad naar gedrag is, als een
‘beredeneerd’ pad. Sommige dingen doen we automatisch, maar sommige dingen doen we
ook met berekening.
, Evolutie: Sommige genetische eigenschappen verhogen kans op nakomelingen overleving en
worden doorgegeven over generaties.
- Inprenting van baby ganzen (belang van de eerste indrukken).
- Glimlachen van baby’s. dit heeft een functie om de overlevingskans te vergroten.
Lichamelijke processen:
- Hersenletsel (impulsiviteit, Alzheimer)
- Productie van hormonen (testosteron zorgt voor agressie)
- Weinig zonlicht voel je je neerslachtiger
- Lichaamsbeweging zorgt voor een goed humeur.
Hedendaags: cogni-eve processen
Mensen leren constant. Het gedrag verandert op basis van vroegere ervaringen. Mens en dier leren
bepaalde handelingen uit te voeren omdat ze op basis van kennis verwachtten dat die tot een
bevredigend resultaat zullen leiden (zie ook operante conditionering)
Behaviorisme: automatische S-R connecties
Hedendaags: de mens als sociaal wezen
Mensen zoeken nabijheid op van anderen, in hun sociale groep
WEIRD: veel bevindingen slechts van toepassing op 1 type beschaving. Dit wil zeggen dat er wordt
gekeken vanuit westerse types, dus blank, opgeleid, etc.
Culturele verschillen:
- Individualisme versus collectivisme. Heel luid je eigen mening geven is geaccepteerd in een
individualistische cultuur, maar niet in China (collectivistische cultuur).
- Hiërarchisch – egalitair (inkomensongelijkheid). Waar er weinig IO is, zie je dat mensen zich
anders gedragen.
- Rolverdeling man-vrouw
Sociale psychologie: definitie Allport: studie naar hoe gedachten, gevoelens, motivaties en gedrag
van mensen worden beïnvloed door (vermoede) aanwezigheid van anderen en hoe we zelf invloed
hebben op anderen.
- Vooral onderwerpen uit dagelijkse leven.
Voorbeelden:
- Wat is de impact van de groepsgrootte en groepsdynamica bij de beraadslaging van een
jury in de rechtbank?
- Van waaruit ontstaan discriminatie en vooroordelen bij een individu?
- Hoe kiezen mensen een partner (H8)?
- Waarom kan je de impact van ‘fake news’ niet makkelijk ongedaan maken?
