Hoofdstuk 14 Structuur en conjunctuur
14.1 Structuur en productiecapaciteit
Waardoorwordtde productiecapaciteitbepaald?
De productiecapaciteit in een land is de hoeveelheid producten die in een jaar maximaal kan worden
geproduceerd. Deze capaciteit is afhankelijk van de productiestructuur in de bedrijven en bij de
overheid. Deze structuur wordt bepaald door de hoeveelheiden de kwaliteit van de
productiefactoren arbeid (inclusief ondernemerschap), kapitaal en de natuur.
Als je het hebt over de ontwikkeling van de hoeveelheid,de kwaliteit en de onderlinge samenhang
van de productiefactoren spreek je van de structurele ontwikkeling in een land.
Toename van de omvang en kwaliteit van de beroepsbevolking (Human Capita') leidt tot verhoging
van de productiecapaciteit. Door de ontgroening en vergrijzing neemt de Nederlandse
beroepsbevolking in de komende jaren vermoedelijk iets af. De arbeidsproductiviteit (gemiddelde
productie per werkende per periode) is in Nederland sterk toegenomen.
Toename van de omvang en kwaliteit van de kapitaalgoederenvoorraad leidt eveneens tot verhoging
van de productiecapaciteit. Bedrijven investeren meer als winstverwachtingen toenemen en de rente
daalt, als de loonkosten in verhouding tot de kapitaalkosten stijgen en als zij investeringssubsidies of
belastingvoordelen krijgen.
Als technologische vernieuwingen worden ingevoerd in het productie proces is er sprake van
procesinnovatie. Wanneer investeringen leiden tot besparing van arbeid, kapitaal of natuurlijke
hulpbronnen is er sprake van diepte-investeringen.Diepte-investeringen leiden daarom tot stijging
van de productiviteit. Breedte-investeringenleiden niet tot productiviteitsstijging.
Diepte-investeringenleidentot toename van de mechanisatiegraad:de verhouding kapitaal/arbeid
wordt groter. De productie wordt dan kapitaalintensieveren arbeidsextensiever.De
kapitaalproductiviteit is de gemiddelde productie per eenheid kapitaal per jaar.
Tot de productiefactor natuur behoren alle natuurlijke hulpbronnen. De omvang van de beschikbare
hoeveelheid natuurlijke hulpbronnen is onder meer afhankelijk van het klimaat, de aanwezigheid van
bodemschatten, de grondoppervlakte, de geografische ligging maar ook van de ontdekking van
nieuwe voorraden en het gebruik van de natuur. De kwaliteit van de natuurlijke hulpbronnen is door
de milieuvervuilingaangetast. Door milieuwetgeving probeert de overheid verdere aantasting van
het milieu tegen te gaan.
14.2 Conjunctuur en bestedingen
Hoe hebben de bestedingen invloed op het binnenlands product en inkomen?
De effectievevraag (EV) is gelijk aan Consumptiegezinnen (C) + Particuliereinvesteringen (l) +
Overheidsbestedingen (O) + export (F) —Import (M): FV = C + I + O + E —M.
Als de effectieve vraag (EV) en werkelijke productie (bbp) kleiner zijn dan de productiecapaciteit
(bbpmax) is er sprake van onderbesteding: bbp = bbpmax. Eerst is er sprake van een
laagconjunctuur met economische neergang. Die periode staat ook wel bekend onder de naam
economischekrimp. Het CBS spreekt van een recessieals er gedurende twee kwartalen achtereen
sprake is van negatieve groei, dus zes maanden economische krimp. Tijdens krimp van de economie
neemt de vraag naar arbeidskrachten af en ontstaat er conjuncturele werkloosheid. Ook het
machinepark wordt dan niet volledig gebruikt. De bezettingsgraad is dan lager dan 100%. De
bezettingsgraad geeft aan hoeveel procent van de productiecapaciteit wordt gebruikt. De
bezettingsgraadneemt weer toe en de conjuncturele werkloosheid daalt weer als de bestedingen
weer aantrekken. Er is dan sprake van economisch herstel.
Pagina 1 van 2
14.1 Structuur en productiecapaciteit
Waardoorwordtde productiecapaciteitbepaald?
De productiecapaciteit in een land is de hoeveelheid producten die in een jaar maximaal kan worden
geproduceerd. Deze capaciteit is afhankelijk van de productiestructuur in de bedrijven en bij de
overheid. Deze structuur wordt bepaald door de hoeveelheiden de kwaliteit van de
productiefactoren arbeid (inclusief ondernemerschap), kapitaal en de natuur.
Als je het hebt over de ontwikkeling van de hoeveelheid,de kwaliteit en de onderlinge samenhang
van de productiefactoren spreek je van de structurele ontwikkeling in een land.
Toename van de omvang en kwaliteit van de beroepsbevolking (Human Capita') leidt tot verhoging
van de productiecapaciteit. Door de ontgroening en vergrijzing neemt de Nederlandse
beroepsbevolking in de komende jaren vermoedelijk iets af. De arbeidsproductiviteit (gemiddelde
productie per werkende per periode) is in Nederland sterk toegenomen.
Toename van de omvang en kwaliteit van de kapitaalgoederenvoorraad leidt eveneens tot verhoging
van de productiecapaciteit. Bedrijven investeren meer als winstverwachtingen toenemen en de rente
daalt, als de loonkosten in verhouding tot de kapitaalkosten stijgen en als zij investeringssubsidies of
belastingvoordelen krijgen.
Als technologische vernieuwingen worden ingevoerd in het productie proces is er sprake van
procesinnovatie. Wanneer investeringen leiden tot besparing van arbeid, kapitaal of natuurlijke
hulpbronnen is er sprake van diepte-investeringen.Diepte-investeringen leiden daarom tot stijging
van de productiviteit. Breedte-investeringenleiden niet tot productiviteitsstijging.
Diepte-investeringenleidentot toename van de mechanisatiegraad:de verhouding kapitaal/arbeid
wordt groter. De productie wordt dan kapitaalintensieveren arbeidsextensiever.De
kapitaalproductiviteit is de gemiddelde productie per eenheid kapitaal per jaar.
Tot de productiefactor natuur behoren alle natuurlijke hulpbronnen. De omvang van de beschikbare
hoeveelheid natuurlijke hulpbronnen is onder meer afhankelijk van het klimaat, de aanwezigheid van
bodemschatten, de grondoppervlakte, de geografische ligging maar ook van de ontdekking van
nieuwe voorraden en het gebruik van de natuur. De kwaliteit van de natuurlijke hulpbronnen is door
de milieuvervuilingaangetast. Door milieuwetgeving probeert de overheid verdere aantasting van
het milieu tegen te gaan.
14.2 Conjunctuur en bestedingen
Hoe hebben de bestedingen invloed op het binnenlands product en inkomen?
De effectievevraag (EV) is gelijk aan Consumptiegezinnen (C) + Particuliereinvesteringen (l) +
Overheidsbestedingen (O) + export (F) —Import (M): FV = C + I + O + E —M.
Als de effectieve vraag (EV) en werkelijke productie (bbp) kleiner zijn dan de productiecapaciteit
(bbpmax) is er sprake van onderbesteding: bbp = bbpmax. Eerst is er sprake van een
laagconjunctuur met economische neergang. Die periode staat ook wel bekend onder de naam
economischekrimp. Het CBS spreekt van een recessieals er gedurende twee kwartalen achtereen
sprake is van negatieve groei, dus zes maanden economische krimp. Tijdens krimp van de economie
neemt de vraag naar arbeidskrachten af en ontstaat er conjuncturele werkloosheid. Ook het
machinepark wordt dan niet volledig gebruikt. De bezettingsgraad is dan lager dan 100%. De
bezettingsgraad geeft aan hoeveel procent van de productiecapaciteit wordt gebruikt. De
bezettingsgraadneemt weer toe en de conjuncturele werkloosheid daalt weer als de bestedingen
weer aantrekken. Er is dan sprake van economisch herstel.
Pagina 1 van 2
