Samenvatting Politicologie - Mark Hooge

HST 1: Politiek en politieke wetenschap
1.1. Wat is politiek
Politiek = het proces waarbij samenlevingen op een voor de leden
bindende wijze de regels v hun samenleven bepalen, bewaren, wijzigen of
handhaven

 ‘Proces’: pol = dynamisch proces op ≠ niveaus → multi-level
governance veranderlijk: structuren liggen niet vast doorheen tijd aka
 ‘Samenlevingen’: sociale groep die gemeenschappelijk territorium en/of
cultuur delen
o Veranderlijk gegeven : trend tot globalisering – maar ook
tegenreactie, benadrukken v lokale identiteiten
 ‘Bindend’: afdwingbaar, sanctioneerbaar, ≠ met andere sociale systemen:
monopolie op legitiem geweld → staat mag ingrijpen MAAR moet in
verhouding zijn met bedreiging (bvb; politie die u ergens buiten gooit)
 ‘Voor de leden bindend’: macht vd staat is intern (op de eigen burgers),
niet andere staten, die elk soeverein zijn (maar ook internationale
wetgeving, als je niet samenwerkt dan is het oorlog)
 'Regels v hun samenleven': het gaat om wettelijke regels, niet om
culturele normen, regels schept kader/beperking én mogelijkheden
 ‘Bepalen, bewaren, wijzigen’: strategie = verandering <=> hoeveel? ,
bewaren v legimiteit vh pol systeem. + ideologisch debat tussen
progressieven en conservatieven over gewenste mate v staatsinterventie
 ‘Handhaven’: regelopstelling, maar ook de handhaving erv

hoeveel regels? uitbreiding vh politieke domein: meer impact op dagelijks
leven, maar! w gewenst dr bevolking

brede definitie: ⇒ politiek is alles wat te maken heeft met het besturen
ve samenleving

1.2. Variaties id politiek

1.2.1. Politiek en territorium

1. Ruime betekenis: alles wat te maken heeft met het besturen v elke
groep v samenleven
bvb; organisaties → sociologie
2. Beperkte betekenis: territoriaal gebonden, territorium als voorwaarde
soevereiniteit (→ pol als hoogste niveau) ⇒ kan niet v weg stappen →
associatie samenleving aan territorium

 Besturing ve sml op een grondgebied is omvattender en dwingender 
meest belangrijke vorm v politiek
 Historische evolutie: territorialisering v politiek → wereld verdeeld in staten
: politiek met een grondgebied waarin ze intern besturen en beschermen
tegen externe vijanden



1

,beperkte definitie: ⇒ politiek is alles wat te maken heeft met het
besturen ve territoriaal gefundeerde samenleving

2 variaties politiek varieert naargelang: *
1 soorten samenlevingen (functionele lidmaatschap ve vereniging of organisatie)
2 politiek diep ingrijpen in levens (variëren naargelang inhoud en reikwijdte)
Definitie zegt niet ‘wat’ er geregeld w  kan erg verschillen

1.2.2. De verschuivende culturele grenzen vd politiek

Verschuiving: reikwijdte v politiek

 19 E: politiek was een beperkte aangelegenheid
o basisregels, rechtbanken en politie, (justitie en binnenlandse zaken)
o bescherming vd grenzen (defensie en buitenlandse zaken)
o burgers belastingen betalen (financiën)
 20 E: fundamentele verandering: arbeidersbeweging  politiek niet
alleen burgerlijke en politieke rechten, maar ook sociale rechten ! TH
Marshall
 21 E: vzelfsprekendheid dat politiek in ≠ sferen zit, toekomst: vraag nr
bescherming persoonlijke informatie door de media?

Evolutie in politieke cultuur

 (ongeschreven ) regels veranderen o.b.v. behoeften binnen sml
 Westerse sml: belang gehecht à scheiding privé en publiek → discussie
grens tss 2
bvb; seksuele relaties in privé sfeer, maar wanneer er misbruik is moet de
overheid tsskomen
bvb; VS vragen nr godsdienst normaal  Frankrijk not done  persoonlijke
sfeer

1.2.3. De vormen en structuren v politiek

Vormen
3e variatie *: politiek varieert ngl soort sml  ≠ inhoud  politiek neemt ≠
vormen à
proberen maken v categorieën & classificaties

Regime
Classificatie v politieke vormen:
de grote principes die ten grondslag liggen àh functioneren ve politiek systeem 
Regime




democratisch  autoritair
 macht = tijdelijk + verspreid over ≠ groepen, verkiezen v
vertegenwoordigers dr bevolking
basisrechten v individuele burger

2

,  1 leider die beslissingen maakt
unitaire staten  federale staten
 Hele territorium w bestuurd vuit 1 niveau  vuit deelgebieden met eigen
bestuur
variatie in instellingen en procedures
 ≠ vormen kiessystemen, wie mag er kiezen, welke formules, regering uit 1
partij of coalitie etc

Politieke wetenschap: studie vc variatie in politieke vormen staat centraal

→ nut v comparatieve benaderingen binnen pol wet



vaf hier tot einde niet gezien in les

1.3. Politieke wetenschap
Naleven v eigen regels vd kunst + respecteren vd regels vh vak

Regel 1: Intellectuele distantie
 Afstand nemen v politieke debat
 Onuitgesproken voorkeur bias w duidelijk  door keuze vd onderwerpen
 Politicologen doen àd sml verslag vd resultaten v wet. onderzoek
 Leden kunnen resultaten gebruiken, ze kunnen meningen of houdingen
veranderen
 Beleidsmakers kunnen beleid bijsturen
 Actiegroepen kunnen kun strategie wijzigen

Regel 2: Wetenschappelijke methode
 Essentiële vuistregels: veel en bewust verzamelde waarnemingen,
zorgvuldige en bewuste keuze v onderzoekstechnieken

Regel 3: Systematiek

 Systematische data over verschijnselen waardoor er vergeleken kan w en
geclassificeerd en tot een bepaald categorie behoren
 Specifieke verschijnselen in een voortdurend politiek kader


Voorlopers v moderne politieke wetenschap

 Plato en Aristoteles: d.m.v. vgl tot inzicht over eigen sml
 Montesquieu: systematische ≠ staatsvormen en regimes
 Alexis de Tocqueville: vgl Amerikaanse sml met Europese
 Niccolo Machiavelli: eenheid v Italië belangrijkste doel voor boek “Il
principe”,
politiek en moraal w v elkaar losgekoppeld doordat ‘deugdelijke’ politiek



3

, geen politiek is die aan een aantal ethische voorschriften beantwoordt,
maar is een politiek die haar vooropgestelde doel bereikt

Regel 4: Kwantitatieve en kwalitatieve benaderingen

 Kwantitatieve benadering: cijfers
bvb; tellen hoe vaak mannelijke en vrouwelijke volksvertegenwoordigers
over een bepaald thema spreken
 Kwalitatieve benadering: inhoud
bvb; de manier v praten v mannelijke en vrouwelijke
volksvertegenwoordigers
 Keuze moet bewust gemaakt w obv onderzoeksvraag

Regel 5: Openheid

 ‘altijd zeggen wat je doet en waarom je het doet’
 Onderzoek moet je kunnen overdoen, controleren en verfijnen en zodus
openbaar zijn
 Obv nauwkeurige en zo objectief mogelijke analyse vd
onderzoeksgegevens uitspraken maken over werkelijkheid
 Uitspraken toetsen / weerleggen 
 Belangrijkste tijdschriften: American Political Science Review, European
Journal of Political Research

1.4. De instrumenten vd politieke wetenschap
Instrumenten= hulpmiddelen die het mogelijk maken om de politieke
gebeurtenissen te ontleden, te classificeren en het mogelijk maken logisch te
redeneren

1.4.1. Concepten

Concept
 een begrip, een verschijnsel dat benoemd w met de bedoeling het precies
te kunnen afbakenen.
 Denken te organiseren
 Helpt om classificaties te maken


Gender
 Geslacht: biologische ≠
 Gender: sociale en culturele ≠ tss M & V: sml met mannelijke en
vrouwelijke rolpatronen
 verschil mannelijke en vrouwelijke parlementsleden is een genderverschil
dat niet alleen kan verklaard w door de biologische ≠

Polyarchie- Robert Dahl
 een soort regime dat voldoet à voorwaarden:
o De controle over de regering en over het beleid is in handen v
gekozen mandatarissen
o De verkiezingen verlopen vrij en eerlijk


4