Algemene economie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is economie? Object, doel en methode van de economische wetenschap . 5
1. Inleiding .............................................................................................................................. 5
2. Het fundamenteel economisch probleem: veelvuldige behoeften versus schaarse
middelen................................................................................................................................. 5
3. Het productieproces ........................................................................................................... 6
4. De productiemogelijkhedencurve van een land ................................................................ 8
5. Verruiming van de productiemogelijkheden ..................................................................... 9
7. Methodologische aspecten en economische analyse ...................................................... 11
8. Kritische kanttekeningen .................................................................................................. 12
Hoofdstuk 2: Het marktmechanisme ....................................................................................... 13
1. Inleiding ............................................................................................................................ 13
2. De marktvraag .................................................................................................................. 13
3. Het marktaanbod ............................................................................................................. 15
4. Het marktevenwicht (AV en AA samenvoegen): .............................................................. 16
5. De prijselasticiteit van de vraag en aanbod ..................................................................... 19
6. Andere elasticiteiten van vraag en aanbod...................................................................... 27
7. De markt en overheidsinterventies .................................................................................. 28
Hoofdstuk 3: Consumentengedrag en de afleiding van de vraag ............................................ 35
1. Inleiding ............................................................................................................................ 35
2. Nut, marginaal nut en consumptiebeslissingen ............................................................... 35
3. Preferenties, indifferentiecurven en nutsfuncties ........................................................... 37
4. De budgetrestrictie........................................................................................................... 42
5. De optimale keuze van de consument ............................................................................. 44
6. Veranderingen van het consumentenevenwicht (comparatieve statica) ....................... 45
7. Consumentengedrag in actie: toepassingen .................................................................... 49
8. Afleiding van de marktvraag uit de individuele vraagcurven .......................................... 50
9. Kritische kanttekeningen .................................................................................................. 51
Hoofdstuk 4: Productie en kosten van bedrijven op korte en op lange termijn ..................... 52
1. Inleiding ............................................................................................................................ 52
2. Bedrijven en de organisatie van de productie ................................................................. 52
3. Productie en kosten: enkele inleidende begrippen ......................................................... 53
4. Het gedrag van de producent op lange termijn: de optimale keuze van de inputs in de
productie .............................................................................................................................. 55
5. Productie en kosten op korte termijn .............................................................................. 64
1
,Algemene economie
6. samenhang tussen de korte- en de lange termijnkosten ................................................ 70
7. Besluit ............................................................................................................................... 71
Hoofdstuk 5: Prijsvorming onder verschillende marktstructuren ........................................... 72
1. Inleiding ............................................................................................................................ 72
2. Criteria voor het onderscheiden van verschillende marktvormen .................................. 72
3. Winstmaximerend gedrag ................................................................................................ 73
4. Zuivere mededinging ........................................................................................................ 73
5. Monopolie ........................................................................................................................ 79
6. Oligopolie ......................................................................................................................... 82
Hoofdstuk 6: Marktimperfecties en de rol van de overheid .................................................... 87
1. Inleiding ............................................................................................................................ 87
2. Welvaartimplicaties van de werking van de vrije markt .................................................. 87
3. Oorzaken van marktfaling en de rol van de overheid ...................................................... 89
4. Markt en overheid: complementaire rollen ..................................................................... 98
Micro- en macro-economie:................................................................................................... 100
Hoofdstuk 7: productie, inkomens en bestedingen – de macro-economische benadering.. 100
1. Inleiding .......................................................................................................................... 100
2. Productie, toegevoegde waarde en factorvergoedingen .............................................. 100
3. Voorraden....................................................................................................................... 101
4. Soorten factorvergoedingen .......................................................................................... 102
5. Bruto – versus netto-product ......................................................................................... 102
6. Fundamentele gelijkheid tussen product, inkomen en bestedingen ............................ 103
7. Macro-economische identiteiten voor een gesloten economie (geen import of export)
zonder overheid ................................................................................................................. 103
8. Eenvoudige economische kringloop .............................................................................. 103
9. Bruto binnenlands product, netto nationaal inkomen, binnenlandse bestedingen en
besteding van het binnenlands product ............................................................................ 104
10. Financieringstekorten en -overschotten ...................................................................... 105
11. De nationale rekeningen van België............................................................................. 106
12. Waarderingsproblemen ............................................................................................... 106
13. Uitschakeling van de prijsinvloed ................................................................................. 107
14. De impliciete prijsindex van het bbp ............................................................................ 108
15. Grote en kleine economieën ........................................................................................ 109
16. Besluit ........................................................................................................................... 109
Hoofdstuk 8: Economische groei............................................................................................ 110
1. Inleiding .......................................................................................................................... 110
2
,Algemene economie
2. Definitie en maatstaven ................................................................................................. 110
3. Groeiboekhouding .......................................................................................................... 111
4. Neoklassieke groeitheorie .............................................................................................. 112
5. Nieuwe groeitheorie (Lucas&Romer) ............................................................................. 115
Hoofdstuk 9: Ongelijkheid en herverdeling ........................................................................... 117
1. Inleiding .......................................................................................................................... 117
2. Hoe meet men ongelijkheid ? ........................................................................................ 117
3. Inkomens- en vermogensongelijkheid: enkele opvallende trends ................................ 118
4. Oorzaken van ongelijkheid ............................................................................................. 118
5. Beleidsmaatregelen die ongelijkheid verminderen ....................................................... 118
6. Gaat minder ongelijkheid samen met hoge welvaart? .................................................. 119
Hoofdstuk 10: Macro-economisch evenwicht op korte en lange termijn ............................. 120
1. Inleiding .......................................................................................................................... 120
2. De aggregatieve vraag .................................................................................................... 120
3. Het aggregatieve aanbod in de korte termijn ................................................................ 121
4. Het aggregatieve aanbod in de lange termijn ................................................................ 123
5. Van korte termijn naar lange termijn............................................................................. 124
6. Macro-economisch evenwicht: vraag- en aanbodschokken.......................................... 125
7. Besluit ............................................................................................................................. 128
Hoofdstuk 11: Consumptie, investeringen en aggregatieve vraag ........................................ 129
1. Inleiding .......................................................................................................................... 129
2. De consumptiefunctie en de daaruit afgeleide spaarfunctie......................................... 130
3. De investeringsfunctie .................................................................................................... 132
4. Macro-economisch evenwicht ....................................................................................... 136
5. De investeringsmultiplicator .......................................................................................... 137
6. Instabiliteit in de aggregatieve vraag: het accelerator-multiplicatormodel ................. 138
Hoofdstuk 12: De budgettaire politiek ................................................................................... 139
1. Inleiding .......................................................................................................................... 139
2. Macro-economische betekenis van de overheid ........................................................... 139
3. Evenwichtsvoorwaarden ................................................................................................ 140
4. Het evenwichtsinkomen bij autonome belastingen ...................................................... 140
5. Discretionair budgettair beleid ...................................................................................... 142
Zijsprong H15: Open Economie .......................................................................................... 143
6. Automatische stabilisatoren .......................................................................................... 144
7. Budgettaire politiek en overheidstekort ........................................................................ 146
3
,Algemene economie
8. Effectiviteit van de budgettaire politiek......................................................................... 148
9. De overheidsschuld ........................................................................................................ 149
10. Het overheidstekort en de strekking van de budgettaire politiek ............................... 150
11. Besluit ........................................................................................................................... 151
Hoofdstuk 13: De monetaire politiek ..................................................................................... 152
1. Inleiding .......................................................................................................................... 152
2. De geldhoeveelheid ........................................................................................................ 152
3. Het geldaanbod = geldhoeveelheid ............................................................................... 152
4. De vraag naar geld .......................................................................................................... 157
5. Geldmarktevenwicht ...................................................................................................... 160
6. De monetaire politiek ..................................................................................................... 161
7. Gezamenlijk evenwicht op de geld- en goederenmarkt: het IS-LM-model ................... 162
8. De aggregatieve vraagcurve opnieuw bekeken ............................................................. 167
Hoofdstuk 14: Werkloosheid, inflatie en de Phillips-curve .................................................... 170
1. Inleiding .......................................................................................................................... 170
2. Werkloosheid ................................................................................................................. 170
3. Inflatie............................................................................................................................. 178
4. Phillips-curve .................................................................................................................. 180
5. Besluit: ............................................................................................................................ 182
4
, Algemene economie
Hoofdstuk 1: Wat is economie? Object, doel en methode van de
economische wetenschap
1. Inleiding
- Wat doet de economische wetenschap?
→ Inzicht geven in de maatschappelijke organisatie (vanuit een specifieke invalshoek)
o Om betere beslissingen te kunnen nemen in het dagelijks leven
o Om de problemen van de wereld waarin we leven beter te begrijpen
o Om een beter beleid te kunnen voeren
- Denk aan de huidige coronacrisis
2. Het fundamenteel economisch probleem: veelvuldige behoeften versus schaarse
middelen
- Spanning tussen de veelvuldige behoeften en beperkte (schaarse) middelen =
economie
- Keuzeprobleem ontstaat hierdoor (je kan elke euro maar 1 keer uitgeven)
- Economische goederen → nut en schaarste zijn aanwezig
- Vrije goederen → niet-schaarse goederen (vb. lucht ~ er hangt geen ‘prijskaartje’
aan)
- Nieuwe schaarsten → er is een tekort, maar het is geen betalend product
- Productiefactoren→ arbeid, kapitaal, natuur en ondernemersinitiatief
Keuzes en opportuniteitskosten:
- Wie kiest, geeft iets anders op:
= opportuniteitskost
= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
o Vb. Opportuniteitskost van studeren?
▪ Je kiest voor studeren, maar geeft een werkloon (= de
opportuniteitskost) op
Definitie
- Economische analyse = gaat na hoe beslissingsmakers keuzes maken en wat daarvan
de private en maatschappelijke gevolgen zijn
- Economie = sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse
middelen
5
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is economie? Object, doel en methode van de economische wetenschap . 5
1. Inleiding .............................................................................................................................. 5
2. Het fundamenteel economisch probleem: veelvuldige behoeften versus schaarse
middelen................................................................................................................................. 5
3. Het productieproces ........................................................................................................... 6
4. De productiemogelijkhedencurve van een land ................................................................ 8
5. Verruiming van de productiemogelijkheden ..................................................................... 9
7. Methodologische aspecten en economische analyse ...................................................... 11
8. Kritische kanttekeningen .................................................................................................. 12
Hoofdstuk 2: Het marktmechanisme ....................................................................................... 13
1. Inleiding ............................................................................................................................ 13
2. De marktvraag .................................................................................................................. 13
3. Het marktaanbod ............................................................................................................. 15
4. Het marktevenwicht (AV en AA samenvoegen): .............................................................. 16
5. De prijselasticiteit van de vraag en aanbod ..................................................................... 19
6. Andere elasticiteiten van vraag en aanbod...................................................................... 27
7. De markt en overheidsinterventies .................................................................................. 28
Hoofdstuk 3: Consumentengedrag en de afleiding van de vraag ............................................ 35
1. Inleiding ............................................................................................................................ 35
2. Nut, marginaal nut en consumptiebeslissingen ............................................................... 35
3. Preferenties, indifferentiecurven en nutsfuncties ........................................................... 37
4. De budgetrestrictie........................................................................................................... 42
5. De optimale keuze van de consument ............................................................................. 44
6. Veranderingen van het consumentenevenwicht (comparatieve statica) ....................... 45
7. Consumentengedrag in actie: toepassingen .................................................................... 49
8. Afleiding van de marktvraag uit de individuele vraagcurven .......................................... 50
9. Kritische kanttekeningen .................................................................................................. 51
Hoofdstuk 4: Productie en kosten van bedrijven op korte en op lange termijn ..................... 52
1. Inleiding ............................................................................................................................ 52
2. Bedrijven en de organisatie van de productie ................................................................. 52
3. Productie en kosten: enkele inleidende begrippen ......................................................... 53
4. Het gedrag van de producent op lange termijn: de optimale keuze van de inputs in de
productie .............................................................................................................................. 55
5. Productie en kosten op korte termijn .............................................................................. 64
1
,Algemene economie
6. samenhang tussen de korte- en de lange termijnkosten ................................................ 70
7. Besluit ............................................................................................................................... 71
Hoofdstuk 5: Prijsvorming onder verschillende marktstructuren ........................................... 72
1. Inleiding ............................................................................................................................ 72
2. Criteria voor het onderscheiden van verschillende marktvormen .................................. 72
3. Winstmaximerend gedrag ................................................................................................ 73
4. Zuivere mededinging ........................................................................................................ 73
5. Monopolie ........................................................................................................................ 79
6. Oligopolie ......................................................................................................................... 82
Hoofdstuk 6: Marktimperfecties en de rol van de overheid .................................................... 87
1. Inleiding ............................................................................................................................ 87
2. Welvaartimplicaties van de werking van de vrije markt .................................................. 87
3. Oorzaken van marktfaling en de rol van de overheid ...................................................... 89
4. Markt en overheid: complementaire rollen ..................................................................... 98
Micro- en macro-economie:................................................................................................... 100
Hoofdstuk 7: productie, inkomens en bestedingen – de macro-economische benadering.. 100
1. Inleiding .......................................................................................................................... 100
2. Productie, toegevoegde waarde en factorvergoedingen .............................................. 100
3. Voorraden....................................................................................................................... 101
4. Soorten factorvergoedingen .......................................................................................... 102
5. Bruto – versus netto-product ......................................................................................... 102
6. Fundamentele gelijkheid tussen product, inkomen en bestedingen ............................ 103
7. Macro-economische identiteiten voor een gesloten economie (geen import of export)
zonder overheid ................................................................................................................. 103
8. Eenvoudige economische kringloop .............................................................................. 103
9. Bruto binnenlands product, netto nationaal inkomen, binnenlandse bestedingen en
besteding van het binnenlands product ............................................................................ 104
10. Financieringstekorten en -overschotten ...................................................................... 105
11. De nationale rekeningen van België............................................................................. 106
12. Waarderingsproblemen ............................................................................................... 106
13. Uitschakeling van de prijsinvloed ................................................................................. 107
14. De impliciete prijsindex van het bbp ............................................................................ 108
15. Grote en kleine economieën ........................................................................................ 109
16. Besluit ........................................................................................................................... 109
Hoofdstuk 8: Economische groei............................................................................................ 110
1. Inleiding .......................................................................................................................... 110
2
,Algemene economie
2. Definitie en maatstaven ................................................................................................. 110
3. Groeiboekhouding .......................................................................................................... 111
4. Neoklassieke groeitheorie .............................................................................................. 112
5. Nieuwe groeitheorie (Lucas&Romer) ............................................................................. 115
Hoofdstuk 9: Ongelijkheid en herverdeling ........................................................................... 117
1. Inleiding .......................................................................................................................... 117
2. Hoe meet men ongelijkheid ? ........................................................................................ 117
3. Inkomens- en vermogensongelijkheid: enkele opvallende trends ................................ 118
4. Oorzaken van ongelijkheid ............................................................................................. 118
5. Beleidsmaatregelen die ongelijkheid verminderen ....................................................... 118
6. Gaat minder ongelijkheid samen met hoge welvaart? .................................................. 119
Hoofdstuk 10: Macro-economisch evenwicht op korte en lange termijn ............................. 120
1. Inleiding .......................................................................................................................... 120
2. De aggregatieve vraag .................................................................................................... 120
3. Het aggregatieve aanbod in de korte termijn ................................................................ 121
4. Het aggregatieve aanbod in de lange termijn ................................................................ 123
5. Van korte termijn naar lange termijn............................................................................. 124
6. Macro-economisch evenwicht: vraag- en aanbodschokken.......................................... 125
7. Besluit ............................................................................................................................. 128
Hoofdstuk 11: Consumptie, investeringen en aggregatieve vraag ........................................ 129
1. Inleiding .......................................................................................................................... 129
2. De consumptiefunctie en de daaruit afgeleide spaarfunctie......................................... 130
3. De investeringsfunctie .................................................................................................... 132
4. Macro-economisch evenwicht ....................................................................................... 136
5. De investeringsmultiplicator .......................................................................................... 137
6. Instabiliteit in de aggregatieve vraag: het accelerator-multiplicatormodel ................. 138
Hoofdstuk 12: De budgettaire politiek ................................................................................... 139
1. Inleiding .......................................................................................................................... 139
2. Macro-economische betekenis van de overheid ........................................................... 139
3. Evenwichtsvoorwaarden ................................................................................................ 140
4. Het evenwichtsinkomen bij autonome belastingen ...................................................... 140
5. Discretionair budgettair beleid ...................................................................................... 142
Zijsprong H15: Open Economie .......................................................................................... 143
6. Automatische stabilisatoren .......................................................................................... 144
7. Budgettaire politiek en overheidstekort ........................................................................ 146
3
,Algemene economie
8. Effectiviteit van de budgettaire politiek......................................................................... 148
9. De overheidsschuld ........................................................................................................ 149
10. Het overheidstekort en de strekking van de budgettaire politiek ............................... 150
11. Besluit ........................................................................................................................... 151
Hoofdstuk 13: De monetaire politiek ..................................................................................... 152
1. Inleiding .......................................................................................................................... 152
2. De geldhoeveelheid ........................................................................................................ 152
3. Het geldaanbod = geldhoeveelheid ............................................................................... 152
4. De vraag naar geld .......................................................................................................... 157
5. Geldmarktevenwicht ...................................................................................................... 160
6. De monetaire politiek ..................................................................................................... 161
7. Gezamenlijk evenwicht op de geld- en goederenmarkt: het IS-LM-model ................... 162
8. De aggregatieve vraagcurve opnieuw bekeken ............................................................. 167
Hoofdstuk 14: Werkloosheid, inflatie en de Phillips-curve .................................................... 170
1. Inleiding .......................................................................................................................... 170
2. Werkloosheid ................................................................................................................. 170
3. Inflatie............................................................................................................................. 178
4. Phillips-curve .................................................................................................................. 180
5. Besluit: ............................................................................................................................ 182
4
, Algemene economie
Hoofdstuk 1: Wat is economie? Object, doel en methode van de
economische wetenschap
1. Inleiding
- Wat doet de economische wetenschap?
→ Inzicht geven in de maatschappelijke organisatie (vanuit een specifieke invalshoek)
o Om betere beslissingen te kunnen nemen in het dagelijks leven
o Om de problemen van de wereld waarin we leven beter te begrijpen
o Om een beter beleid te kunnen voeren
- Denk aan de huidige coronacrisis
2. Het fundamenteel economisch probleem: veelvuldige behoeften versus schaarse
middelen
- Spanning tussen de veelvuldige behoeften en beperkte (schaarse) middelen =
economie
- Keuzeprobleem ontstaat hierdoor (je kan elke euro maar 1 keer uitgeven)
- Economische goederen → nut en schaarste zijn aanwezig
- Vrije goederen → niet-schaarse goederen (vb. lucht ~ er hangt geen ‘prijskaartje’
aan)
- Nieuwe schaarsten → er is een tekort, maar het is geen betalend product
- Productiefactoren→ arbeid, kapitaal, natuur en ondernemersinitiatief
Keuzes en opportuniteitskosten:
- Wie kiest, geeft iets anders op:
= opportuniteitskost
= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
o Vb. Opportuniteitskost van studeren?
▪ Je kiest voor studeren, maar geeft een werkloon (= de
opportuniteitskost) op
Definitie
- Economische analyse = gaat na hoe beslissingsmakers keuzes maken en wat daarvan
de private en maatschappelijke gevolgen zijn
- Economie = sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse
middelen
5
