Hoofdstuk 10: Ontwikkeling van het urologisch stelsel
10.1 Nieren en urinewegen
In het intermediair mesoderm worden 3 excretiesystemen aangelegd.
NAAM LIGGING FUNCTIE AFVOER EVOLUTIE
PRONEFROS Cervicaal / / Verdwijnt volledig
MESONEFROS Thoracaal tot mid- Tijdelijk: Kanaal van Wolff V: restjes
lumbaal nierbuisjes M: ductus deferens
+ ducutuli efferentes
+ epididymis
METANEFROS Sacraal Blijvend: nefronen Ureter (= aftakking van Definitieve nier
Kanaal van Wolff)
+ tubuli colligentes
Het kanaal van Wolff: ontstaat uit het intermediair
mesoderm en loopt lateraal van de mesonefros naar
caudaal en eindigt in het dele van de cloaca dat later de
blaas vormt. Dit kanaal functioneert tijdelijk als
afvoerkanaal van het mesonefros.
à vrouw: kanaal van Wolff verdwijnt (op enkele restjes na)
à man: het kanaal van Wolff wordt de ductus deferens,
restanten van de 12 primitieve nefronen vormen de ductuli
efferentes. Het craniaal deel van het kanaal van Wolff wordt
de epididymis
Uit het sacrale deel van het kanaal van Wolff groeit de
uretherknop, die de vorming van het metanefros induceert in
het sacrale intermediaire mesoderm. Hieruit differentieren de
nefronen. De urether ondergaat verschillende bifurcaties,
waardoor er een complex van verzamelbuisjes ontstaat
à ductuli colligentes.
Dwarse doorsnede
53
,Overlangs zicht op de dorsale lichaamswand à INTERMEDIAIR MESODERM
Initieel monden de urether en het kanaal van Wolff nog samen uit in de blaas. Er geberut een progressieve opname van dit
gemeenschappelijk deel van het kanaal van Wolff in de dorsale blaaswand en vormt zo het trigonum van de blaas. Hierdoor
mondt de urether afzonderlijk uit in de blaas. Bij het mannelijk embryo blijft de ductus deferens bestaan, deze mondt uit in
de pelvische urethra. Uit de pelvische urethra ontwikkelt de prostaat, uit het distale deel van de ductus deferens
ontwikkelen de zaadblaasjes.
De definitieve nier ontstaat sacraal en moet migreren naar craniaal, om zijn finale positie lumbaal in te nemen. Tijdens deze
verplaatsing worden telkens nieuwe aa. renales gevormd, die later weer verdwijnen. Dit verklaart waarom de a. renalis op
hetzelfde niveau uit de aorta ontspringt waar de nier gelegen is.
Soms verloopt dit opstijgen van de nier niet normaal en bevindt de nier zich op een meer caudaal niveau à ectopische nier
54
, Toepassing: Afwezigheid Vas deferens (= uit kanaal van Wolff)
• Congenitale bilaterale afwezigheid van vas deferens
o Obstructieve azoospermie (= ontbreken van zaadcellen)
à fertiliteitsproblemen/infertiliteit
o Mogelijke oorzaak: CFTR mutaties
à meestal 1 klassieke en 1 milde mutatie
à resulteert in degeneratie van ductus deferens
o Normale nieren
• Congenitale unilaterale afwezigheid van vas deferens
o Geen fertiliteitsproblemen
o Vaak geassocieerd met nierafwijking aan dezelfde kant
à malformatie van kanaal van Wolff en de uretherknop
10.2 Het genitaal systeem en geslachtsbepaling
10.2.1 Afdalen van de testes
FASE 1: Transabdominaal FASE 2: Inguino-scrotaal
• Week 10-15 (= foetus) • Week 26-35 (bij prematuren niet altijd afgedaald)
• Afdaling van thoracaal T10 tot in lies • Afdaling van lies tot in scrotum
• Oiv Insulin-like hormoon (insl3): Leydigcellen • Oiv Testosterone: Leydigcellen
Toepassing: Cryptorchidie
= wanneer de testis niet volledig is afgedaald
à komt vaak unilateraal voor (3%)
à door productie van gonadotrofines en testosterone kan de afdaling in de eerste 4 maanden na geboorte nog gebeuren
à verhoogd risico op fertiliteitsstoornissen, testiskanker, torsio testis en een liesbreuk
à toediening HCG stimuleert testosterone-productie door de testi
55
10.1 Nieren en urinewegen
In het intermediair mesoderm worden 3 excretiesystemen aangelegd.
NAAM LIGGING FUNCTIE AFVOER EVOLUTIE
PRONEFROS Cervicaal / / Verdwijnt volledig
MESONEFROS Thoracaal tot mid- Tijdelijk: Kanaal van Wolff V: restjes
lumbaal nierbuisjes M: ductus deferens
+ ducutuli efferentes
+ epididymis
METANEFROS Sacraal Blijvend: nefronen Ureter (= aftakking van Definitieve nier
Kanaal van Wolff)
+ tubuli colligentes
Het kanaal van Wolff: ontstaat uit het intermediair
mesoderm en loopt lateraal van de mesonefros naar
caudaal en eindigt in het dele van de cloaca dat later de
blaas vormt. Dit kanaal functioneert tijdelijk als
afvoerkanaal van het mesonefros.
à vrouw: kanaal van Wolff verdwijnt (op enkele restjes na)
à man: het kanaal van Wolff wordt de ductus deferens,
restanten van de 12 primitieve nefronen vormen de ductuli
efferentes. Het craniaal deel van het kanaal van Wolff wordt
de epididymis
Uit het sacrale deel van het kanaal van Wolff groeit de
uretherknop, die de vorming van het metanefros induceert in
het sacrale intermediaire mesoderm. Hieruit differentieren de
nefronen. De urether ondergaat verschillende bifurcaties,
waardoor er een complex van verzamelbuisjes ontstaat
à ductuli colligentes.
Dwarse doorsnede
53
,Overlangs zicht op de dorsale lichaamswand à INTERMEDIAIR MESODERM
Initieel monden de urether en het kanaal van Wolff nog samen uit in de blaas. Er geberut een progressieve opname van dit
gemeenschappelijk deel van het kanaal van Wolff in de dorsale blaaswand en vormt zo het trigonum van de blaas. Hierdoor
mondt de urether afzonderlijk uit in de blaas. Bij het mannelijk embryo blijft de ductus deferens bestaan, deze mondt uit in
de pelvische urethra. Uit de pelvische urethra ontwikkelt de prostaat, uit het distale deel van de ductus deferens
ontwikkelen de zaadblaasjes.
De definitieve nier ontstaat sacraal en moet migreren naar craniaal, om zijn finale positie lumbaal in te nemen. Tijdens deze
verplaatsing worden telkens nieuwe aa. renales gevormd, die later weer verdwijnen. Dit verklaart waarom de a. renalis op
hetzelfde niveau uit de aorta ontspringt waar de nier gelegen is.
Soms verloopt dit opstijgen van de nier niet normaal en bevindt de nier zich op een meer caudaal niveau à ectopische nier
54
, Toepassing: Afwezigheid Vas deferens (= uit kanaal van Wolff)
• Congenitale bilaterale afwezigheid van vas deferens
o Obstructieve azoospermie (= ontbreken van zaadcellen)
à fertiliteitsproblemen/infertiliteit
o Mogelijke oorzaak: CFTR mutaties
à meestal 1 klassieke en 1 milde mutatie
à resulteert in degeneratie van ductus deferens
o Normale nieren
• Congenitale unilaterale afwezigheid van vas deferens
o Geen fertiliteitsproblemen
o Vaak geassocieerd met nierafwijking aan dezelfde kant
à malformatie van kanaal van Wolff en de uretherknop
10.2 Het genitaal systeem en geslachtsbepaling
10.2.1 Afdalen van de testes
FASE 1: Transabdominaal FASE 2: Inguino-scrotaal
• Week 10-15 (= foetus) • Week 26-35 (bij prematuren niet altijd afgedaald)
• Afdaling van thoracaal T10 tot in lies • Afdaling van lies tot in scrotum
• Oiv Insulin-like hormoon (insl3): Leydigcellen • Oiv Testosterone: Leydigcellen
Toepassing: Cryptorchidie
= wanneer de testis niet volledig is afgedaald
à komt vaak unilateraal voor (3%)
à door productie van gonadotrofines en testosterone kan de afdaling in de eerste 4 maanden na geboorte nog gebeuren
à verhoogd risico op fertiliteitsstoornissen, testiskanker, torsio testis en een liesbreuk
à toediening HCG stimuleert testosterone-productie door de testi
55
