Rechtspsychologie samenvatting

RECHTSPSYCHOGOLOGIE



HOOFDSTUK 1: Over de rechtspsychologie

Psychologen  belangstelling voor het recht: gedrag van mensen binnen welomschreven grenzen
doen
verlopen
Psychologie = mensenwerk
 Hoe mensen zich gedragen
 Welke invloeden mensen ondergaan
 Hoe mensen vinden zich behoren te gedragen
Rechtspsychologie als tak van toegepaste psychologie  gehele gebied van de juridische – doctrine en

bedrijf
 Basis: empirische studie van verschijnselen in het recht
(functioneren van het recht zelf of participanten in het recht)
 Experimentele benadering
o Invloeden op getuigenverklaringen
o Hoe precies herkenningen plaatsvinden
o Onder welke omstandigheden politiefunctionarissen hun werk doen
o Hoe rechters tot hun beslissingen komen
o Welke procedures door actoren als rechtvaardig worden beschouwd
o …
 Bepalen toerekeningsvatbaarheid verdachte
 Bij kinderen i.v.m. omgangsregeling na echtscheiding


Rechtspsychologen  2 taken:
1. De studie van het recht als gedragstechnologie
2. De studie van gedrag dat onder invloed van het recht staat of zou moeten staan

 Onderzoek doen
 Bijdrage leveren aan de rechtspraktijk in de rol van getuigendeskundigen in straf- en zelfs
civiele zakne
 Onderwijs geven in hun specialisme aan universiteiten
 Bijdrage aan opleidingen en nascholing advocaten en rechters


Dus: rechtspsychologen helpen
 Rechercheurs in opsporing
o Vb. vragen over bijzondere getuigen, hoe verdachte verhoren, betekenis bepaald
gedrag, …
o Daderprofilering: obv de manier waarop een misdrijf gepleegd is een uitspraak doen
over kenmerken van de dader
o Geografische profilering: wat zegt de plaats van het misdrijf/de serie misdrijven over
de plaats waar de dader woont
 OM/OR bij (opsporing en) vervolging
 Advocaten à (dé)charge

1

,  Rechters die (eind)oordeel maken over zaak
Enkele problemen omdat zowel politiediensten als rechters een antwoorden verwachten over hoe de
werkelijkheid precies in elkaar zit
1. De rechtspsycholoog als wetenschapper streeft naar een ander soort kennis dan waarop de
rechter zit te wachten
- Rechter  praktisch probleem = praktische oplossing  ikv rechtszekerheid beëindigt de
rechter de onzekerheid inzake de feiten zodat partijen en samenleving weer
verder kunnen
- Politie  rechtspsycholoog moet algemene vragen beantwoorden
vb. inrichten verhoor, hoe een schizofreen verhoren, …

2. Wetenschap wordt door veel juristen verward met objectiviteit
- Slechts hypotheses
- Theorieën door onderzoek gesteund of gefalsifieerd
- Hypothese die is ondersteund in empirisch onderzoek is slechts voorlopig waar en blijft
onderwerp vormen voor discussies
Parenthese: psychologische sub-disciplines vs. scholen binnen de psychologie
 Verschillende psychologische sub-disciplines
o Sociaalpsychologen  hoe de mens zich gedraagt in relatie tot soortgenoten
o Klinische psychologen  verklaring van psychiatrische aandoeningen en
psychologische gevolgen van lichamelijke
aandoeningen
o Ontwikkelingspsychologen  studie van de mens vanuit het idee dat deze
voortdurend
evolueert vanaf de geboorte tot de dood
 Aan de basis van psychologische wetenschap zijn verschillende stromingen (= scholen)
1) De psychodynamische school (oudste stroming)  Sigmund FREUD
- Ontwikkeling kind
- Kenmerken gezonde ontwikkeling kind door stadia
o Orale fase
o Anale fase Levensenergie (libido) is gericht op
o Fallistische fase bepaalde lichaamsdelen
o Latente fase
o Genitale fase
- Problemen veroorzaakt door …
o Fixatie = een persoon blijft in een bepaalde fase steken
o Regressie = succesvol verloop van alle stadia maar valt terug naar een
minder
rijpe fase
- Ich (driften) en uber-ich (waarden-normen) bekampen elkaar in het onderbewuste
- (psychologische)afweermechanismen
-  psychotherapeutisch handelen (psychoanalyse)

2) De behavioristische school
- Focus: overte gedrag a.h.w. de gedragsleer
- Studie van empirie
- Fundamenteel verschil in gedrag tussen mens en dier is gradueel
- Alle menselijke gedragingen zijn terug te brengen tot processen van associatief
leren (= conditionering)  hond van PAVLOV

2

, 3) De cognitieve school
- Hoe mensen informatie waarnemen, verwerken en onthouden
- Vb. betrouwbaarheid geheugen, omstandigheden waaronder het geneigd raken
valse verklaringen af te leggen, verschillende detectie van bedrog, de manier
waarop rechters tot hun oordeel komen, …
- Kinderen verwerven rond het 6e levensjaar bepaalde cruciale inzichten
= ‘oordeel des onderscheids’

4) De bio-psychologische school
- Biologische processen die leiden tot inzicht in gedrag
- Vb. effect van slaaptekort op prestatie
- Neurotransmitterhuishouding  proces van waarneming zijn waarbij honderd
neuronen betrokken zijn




3