Basis Van Gedragsbeïnvloeding
Inhoudstafel
1. Basisterminologie en structuur van de werkvelden
a. Bio-medisch model versus Bio-Psychosociaal model in de gezondheids- en
welzijnszorg
b. Basisterminologie
c. Eerste lijn – tweede lijn – derde lijnszorg in GGZ
d. Gedrag onderzoeken – Gedrag beïnvloeden
e. De werkvelden Toegepaste Psychologie
2. Groepsdynamica
a. Wat is groepsdynamica
b. Definitie van de groep
c. Soorten groepen
d. Groepsontwikkeling volgens Tuckman
3. Gedragsverandering en motivatie
a. Fixed Mindset versus Growth Mindset – Carol Dweck
b. Interne versus externe attributie
c. Self-fulfilling-prophecy
d. Model van verandering – Prochaska & DiClemente
4. Counselen
a. Counselling – definitie
b. Counselling – historiek
c. Functioneringsproblemen
5. Psycho-educatie
a. Definitie – concept
b. Algemene technische aspecten van psycho-educatie
6. Contextbegeleiding
a. Definitie – concept
b. Contextbegeleiding in verschillende sectoren
c. Presentatiebenadering – Baart
7. Coaching 1
a. Coaching in de opleiding toegepaste psychologie
b. Definitie van coaching
c. Basisvoorwaarden bij coaching
d. Het coachproces
8. Coaching 2
a. Exploreren
b. Waarderen en bekrachtigen
c. Betrokkenen confronteren
d. Inspireren
e. Toelaten en ruimte geven
,1. Basisterminologie en structuur van de werkvelden
Bio-medisch model versus Bio-Psychosociaal model in de gezondheids- en welzijnszorg
Het gangbare mensmodel in de medische wetenschap is het biomedische model, waarin
ziekte wordt gereduceerd tot een probleem in biologische processen.
In het biomedische model heeft de arts de taak om de verstoorde processen terug te
brengen tot hun oorspronkelijke evenwicht. Dit model gaat uit van objectieve waarneming
en falsifieerbare hypotheses, en is daarmee een klassiek wetenschappelijk model.
Dit model ontstond in de 16e-17e eeuw, met het ontstaan van de moderne wetenschap.
Wat is het bio-psychosociaal model?
Het biopsychosociaal model is een uitbreiding van een medisch model over het menselijk
functioneren.
Binnen dit model is niet alleen aandacht is voor biomedische aspecten, maar ook voor
psychologische en sociale factoren die mede bepalend zijn voor ziekte en het
genezingsproces.
Psychologische en sociale aspecten worden in het biomedische model genegeerd, terwijl ze
wel een belangrijk onderdeel vormen van het ziek zijn.
Gedrag en omgeving zijn van invloed op het ontstaan, het verloop en de beleving van ziekte.
En ziekte beïnvloedt ook het psychologisch welzijn en de sociale relaties.
Het biomedische model is daarom uitgebreid met psychologische en sociale aspecten. Dit
maakt het mogelijk om ook psychische en sociale aspecten waar te nemen, en te
behandelen bij de behandeling van psychische stoornissen.
Het bio-psychosociaal model vertrekt vanuit het systeemdenken, een geheel van
interacterende processen.
,Basisterminologie: ambulant – residentieel
Ambulante hulp (mobiele ondersteuning)
o betekent dat de professional zoals een arts, psycholoog of verpleegkundige
zich voor behandeling of begeleiding verplaatst naar de patiënt/cliënt
o In andere situaties gaat de ondersteuning door in een centrum maar de cliënt
verblijft er niet
Residentiële hulp
o Betekent dat de patiënt/cliënt tijdens zijn behandeling wel in het ziekenhuis
of de verpleeginstelling verblijft
o Bv. Psychiatrisch Ziekenhuis OLV Brugge
Preventieve behandeling: is er op gericht om problemen te voorkomen door een vroegtijdige
interventie
Bv. Preventieve maatregelen bij depressie
Zorg voor een gezonde leefwijze.
Beweeg voldoende
Zoek afleiding in ontspannende activiteiten
Leer op een goede manier om te gaan met stress
Zoek deskundige hulp
Curatieve behandeling: richt zich op genezing en behandeling van acute en chronische
aandoeningen
Bv. Curatieve maatregelen bij depressie
Langdurige psychotherapie
Medicatie (antidepressiva)
Opname in psychiatrisch ziekenhuis
Eerste lijn – tweede lijn – derde lijnszorg in GGZ
In België is de gezondheidszorg geregeld volgens verschillende ‘lijnen’.
Dit wil zeggen dat er zorgverlening verstrekt wordt op verschillende niveaus van
specialisatie. De scheiding tussen deze lijnen is echter niet duidelijk te maken en hangt vaak
af van de perceptie van de zorg door de zorgverleners zelf.
Nulde lijn: heel laagdrempelige ondersteuning – soms door vrijwilligers
Eerste lijn: basiszorg GGZ – kortdurend – ofwel doorverwijzen
Tweede lijn: gespecialiseerde hulp – na doorverwijzing
Derde lijn: sterk gespecialiseerde hulp – langdurig
Vierde lijn: zorg voor chronische patiënten – palliatieve zorg
, 2 persona’s in de dia’s
Gedrag onderzoeken - Gedrag beïnvloeden
Observatie
Bewust en doelgericht waarnemen, waarbij duidelijk is gemaakt wie er geobserveerd gaat
worden, waarom, wanneer, hoe lang en op welke gedragingen gelet gaat worden.
Er is een observatiedoel, er zijn observatievragen geformuleerd, er is bepaald op welke
manier er geobserveerd gaat worden en welke observatieformulieren gebruikt worden
(bestaand of zelfgemaakt). Deze gegevens worden vervolgens in een bepaald systeem gezet,
waarbij er geturfd of gemeten kan worden. Een voorbeeld van systematische observatie is
het turven van het aantal keren dat een jongetje met ADHDproblematiek van tafel loopt bij
het avondeten.
Vb. OBC Observatie en Behandelingscentrum De Berkjes - Brugge
Anamnese
Wat een patiënt met betrekking tot de voorgeschiedenis en relevante omstandigheden van
zijn ziekte of aandoening aan een zorgverlener kan vertellen. Een anamnese komt tot stand
Inhoudstafel
1. Basisterminologie en structuur van de werkvelden
a. Bio-medisch model versus Bio-Psychosociaal model in de gezondheids- en
welzijnszorg
b. Basisterminologie
c. Eerste lijn – tweede lijn – derde lijnszorg in GGZ
d. Gedrag onderzoeken – Gedrag beïnvloeden
e. De werkvelden Toegepaste Psychologie
2. Groepsdynamica
a. Wat is groepsdynamica
b. Definitie van de groep
c. Soorten groepen
d. Groepsontwikkeling volgens Tuckman
3. Gedragsverandering en motivatie
a. Fixed Mindset versus Growth Mindset – Carol Dweck
b. Interne versus externe attributie
c. Self-fulfilling-prophecy
d. Model van verandering – Prochaska & DiClemente
4. Counselen
a. Counselling – definitie
b. Counselling – historiek
c. Functioneringsproblemen
5. Psycho-educatie
a. Definitie – concept
b. Algemene technische aspecten van psycho-educatie
6. Contextbegeleiding
a. Definitie – concept
b. Contextbegeleiding in verschillende sectoren
c. Presentatiebenadering – Baart
7. Coaching 1
a. Coaching in de opleiding toegepaste psychologie
b. Definitie van coaching
c. Basisvoorwaarden bij coaching
d. Het coachproces
8. Coaching 2
a. Exploreren
b. Waarderen en bekrachtigen
c. Betrokkenen confronteren
d. Inspireren
e. Toelaten en ruimte geven
,1. Basisterminologie en structuur van de werkvelden
Bio-medisch model versus Bio-Psychosociaal model in de gezondheids- en welzijnszorg
Het gangbare mensmodel in de medische wetenschap is het biomedische model, waarin
ziekte wordt gereduceerd tot een probleem in biologische processen.
In het biomedische model heeft de arts de taak om de verstoorde processen terug te
brengen tot hun oorspronkelijke evenwicht. Dit model gaat uit van objectieve waarneming
en falsifieerbare hypotheses, en is daarmee een klassiek wetenschappelijk model.
Dit model ontstond in de 16e-17e eeuw, met het ontstaan van de moderne wetenschap.
Wat is het bio-psychosociaal model?
Het biopsychosociaal model is een uitbreiding van een medisch model over het menselijk
functioneren.
Binnen dit model is niet alleen aandacht is voor biomedische aspecten, maar ook voor
psychologische en sociale factoren die mede bepalend zijn voor ziekte en het
genezingsproces.
Psychologische en sociale aspecten worden in het biomedische model genegeerd, terwijl ze
wel een belangrijk onderdeel vormen van het ziek zijn.
Gedrag en omgeving zijn van invloed op het ontstaan, het verloop en de beleving van ziekte.
En ziekte beïnvloedt ook het psychologisch welzijn en de sociale relaties.
Het biomedische model is daarom uitgebreid met psychologische en sociale aspecten. Dit
maakt het mogelijk om ook psychische en sociale aspecten waar te nemen, en te
behandelen bij de behandeling van psychische stoornissen.
Het bio-psychosociaal model vertrekt vanuit het systeemdenken, een geheel van
interacterende processen.
,Basisterminologie: ambulant – residentieel
Ambulante hulp (mobiele ondersteuning)
o betekent dat de professional zoals een arts, psycholoog of verpleegkundige
zich voor behandeling of begeleiding verplaatst naar de patiënt/cliënt
o In andere situaties gaat de ondersteuning door in een centrum maar de cliënt
verblijft er niet
Residentiële hulp
o Betekent dat de patiënt/cliënt tijdens zijn behandeling wel in het ziekenhuis
of de verpleeginstelling verblijft
o Bv. Psychiatrisch Ziekenhuis OLV Brugge
Preventieve behandeling: is er op gericht om problemen te voorkomen door een vroegtijdige
interventie
Bv. Preventieve maatregelen bij depressie
Zorg voor een gezonde leefwijze.
Beweeg voldoende
Zoek afleiding in ontspannende activiteiten
Leer op een goede manier om te gaan met stress
Zoek deskundige hulp
Curatieve behandeling: richt zich op genezing en behandeling van acute en chronische
aandoeningen
Bv. Curatieve maatregelen bij depressie
Langdurige psychotherapie
Medicatie (antidepressiva)
Opname in psychiatrisch ziekenhuis
Eerste lijn – tweede lijn – derde lijnszorg in GGZ
In België is de gezondheidszorg geregeld volgens verschillende ‘lijnen’.
Dit wil zeggen dat er zorgverlening verstrekt wordt op verschillende niveaus van
specialisatie. De scheiding tussen deze lijnen is echter niet duidelijk te maken en hangt vaak
af van de perceptie van de zorg door de zorgverleners zelf.
Nulde lijn: heel laagdrempelige ondersteuning – soms door vrijwilligers
Eerste lijn: basiszorg GGZ – kortdurend – ofwel doorverwijzen
Tweede lijn: gespecialiseerde hulp – na doorverwijzing
Derde lijn: sterk gespecialiseerde hulp – langdurig
Vierde lijn: zorg voor chronische patiënten – palliatieve zorg
, 2 persona’s in de dia’s
Gedrag onderzoeken - Gedrag beïnvloeden
Observatie
Bewust en doelgericht waarnemen, waarbij duidelijk is gemaakt wie er geobserveerd gaat
worden, waarom, wanneer, hoe lang en op welke gedragingen gelet gaat worden.
Er is een observatiedoel, er zijn observatievragen geformuleerd, er is bepaald op welke
manier er geobserveerd gaat worden en welke observatieformulieren gebruikt worden
(bestaand of zelfgemaakt). Deze gegevens worden vervolgens in een bepaald systeem gezet,
waarbij er geturfd of gemeten kan worden. Een voorbeeld van systematische observatie is
het turven van het aantal keren dat een jongetje met ADHDproblematiek van tafel loopt bij
het avondeten.
Vb. OBC Observatie en Behandelingscentrum De Berkjes - Brugge
Anamnese
Wat een patiënt met betrekking tot de voorgeschiedenis en relevante omstandigheden van
zijn ziekte of aandoening aan een zorgverlener kan vertellen. Een anamnese komt tot stand
