PSD 3 KLP – januari 2024 1
KLINISCHE PSYCHODIAGNOSTIEK
= oordeelsvorming / zoek- en beslissingsproces waarbij informatie wordt verzameld, geïnterpreteerd en
geïntegreerd
- PD doet dit in dialoog met cliënt en zijn omgeving
- Er wordt gekeken vanuit een transactioneel referentiekader >>>>>>
- Het gaat om een gefaseerd proces gebaseerd op hypothesetoetsing
- Doel: het ontwerpen van de meest gepaste aanpak van de
problemen
PSD kan voor, tijdens en na de begeleiding gebeuren
- Kwaliteitsvolle PSD is een voorwaarde voor zowel effectieve hulpverlening als efficiënte hulpverlening
- Maar het is ruimer, want PSD is
• Het startpunt voor de interventie
• Een middel om interventie(s) bij te sturen
• Een middel om het effect van interventie(s) te evalueren
- Interventies hebben ook een diagnostische waarde
PSD voor de interventie(s) PSD tijdens de interventie(s) PSD na de interventie(s)
- Sterkst uitgebouwd - Deelproblemen verder - Follow-up
- Onderkenning, verklaring, uitklaren - Routine Outcome Monitoring
indicatie - Nieuwe problemen die (ROM) continueren
opduiken uitklaren
- Herzien van integratief beeld
- Monitoring van uitkomst,
proces en klimaat
Instrumenten zijn hulpmiddelen bij PSD
- Je hoeft niet enkel tests en vragenlijsten te gebruiken; interview, observatie, registratie, dossierstudie …
- Niet enkel scores zijn belangrijk; ook inhoudelijke (bv. Welke thema’s brengt de cliënt aan? Welke thema’s
vermijdt hij? Welke antwoorden geeft hij op vragen?), formele (bv. Hoe pakt de cliënt het invullen van de
vragenlijst aan?) en relationele aspecten (bv. Hoe stelt de cliënt zich naar jou op?),
Niet de test staat centraal, maar wel de PD die via interpretatie op een methodische wijze (∞ procesmodel)
komt tot integratie en indicatie
Routine Outcome Minitoring (ROM) is een methodiek waarbij op regelmatige basis het effect van de
behandeling gemeten wordt om te evalueren en zo nodig de behandeling aan te passen
- Cliënt beoordeelt oa. de behandelrelatie, doel en onderwerpen van gesprek(ken), aanpak of methode en de
sessie(s) in zijn geheel
- Dingen om in je achterhoofd te houden:
• Wanneer evalueer je?
• Nulmeting dient als referentiepunt voor het vaststellen van verbeteringen, stabiliteit of verslechtering
▪ Dit kan de eerste meting zijn
• Is dit een geschikt instrument?
SETTINGS BINNEN DE KLINISCHE PSYCHODIAGNOSTIEK
0e lijn: algemene = voor “gezonde” individuen
preventie - Weinig tot geen diagnostiek
- Opkomst online screeningsinstrumenten
- Zelf-testing
,PSD 3 KLP – januari 2024 2
1e lijn: preventie en = voor risicogroepen zonder problemen of cliënten met lichte psychosociale
laagdrempelige HV problemen
- Exploratie, kortdurende begeleiding en doorverwijzing
- Gericht op ernst en hulpvraag
2e lijn: ambulante = voor cliënten met psychische problemen of lichte/eenvoudige psychische
begeleiding stoornissen
- Meer diepgaande analyse
- Gericht op indicatiestelling
- Diepgaand interview, gerichte testing
3e lijn: residentiële = voor cliënten met complexe psychische stoornissen
begeleiding - Uitgebreid en gespecialiseerd onderzoek
- Brede testbatterij
4e lijn: revalidatie en = voor cliënten met chronische problematieken
rehabilitatie - Onderzoek in kader van verder traject: predictie en evaluatie
- Specifieke instrumenten, rapportage door derden (omgeving!)
TRANSDIAGNOSTISCHE FACTOREN
= onderliggende mechanismen die leiden tot verschillende problemen/stoornissen of die in stand houden
- Gelijke symptomen
- Gelijke gedragingen
- Gelijke copingsstrategieën
- Gelijke psychologische factoren
- Overeenkomstige onderliggende neurobiologische factoren
- Gelijke behandelinterventies
- Universele beschermende factoren
, PSD 3 KLP – januari 2024 3
PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL
UITGANGSPUNTEN
1. DE PD HANDELT EN DENKT ALS EEN SCIENTIST-PRACTITIONER
= de PD hanteert als professional in het werkveld (practitioner) een wetenschappelijke basishouding (scientist)
▪ Hypothesen formuleren obv wetenschappelijke kennis
▪ Instrumenten kiezen met goede psychometrische eigenschappen
▪ Op betrouwbare manier resultaten van het onderzoek bepalen
▪ Evidence based interventies aanbevelen (waarvoor richtlijnen bestaan)
2. DE PD STELT DE CLIËNT STEEDS CENTRAAL
= oog voor de eigenheid, het perspectief en het referentiekader en het welzijn en behoeften van de cliënt staan
voorop
3. DE PD HANDELT EN DENKT INTERVENTIEGERICHT
= psychodiagnostisch onderzoek ifv advies op maat van de cliënt
- Diagnose en/of integratief beeld is niet het doel maar een middel voor het opstellen van een gepaste
aanpak
- Maar proces KAN eindigen met het advies van niet te intervenieren!
4. DE PD HANDELT EN DENKT SYSTEMATISCH
= het psychodiagnostisch model expliciteert stappen in denken én handelen, de ideale of wenselijke werkwijze,
waarbij het belangrijk is om aan systematische reflectie en evaluatie te doen na elke stap
KLINISCHE PSYCHODIAGNOSTIEK
= oordeelsvorming / zoek- en beslissingsproces waarbij informatie wordt verzameld, geïnterpreteerd en
geïntegreerd
- PD doet dit in dialoog met cliënt en zijn omgeving
- Er wordt gekeken vanuit een transactioneel referentiekader >>>>>>
- Het gaat om een gefaseerd proces gebaseerd op hypothesetoetsing
- Doel: het ontwerpen van de meest gepaste aanpak van de
problemen
PSD kan voor, tijdens en na de begeleiding gebeuren
- Kwaliteitsvolle PSD is een voorwaarde voor zowel effectieve hulpverlening als efficiënte hulpverlening
- Maar het is ruimer, want PSD is
• Het startpunt voor de interventie
• Een middel om interventie(s) bij te sturen
• Een middel om het effect van interventie(s) te evalueren
- Interventies hebben ook een diagnostische waarde
PSD voor de interventie(s) PSD tijdens de interventie(s) PSD na de interventie(s)
- Sterkst uitgebouwd - Deelproblemen verder - Follow-up
- Onderkenning, verklaring, uitklaren - Routine Outcome Monitoring
indicatie - Nieuwe problemen die (ROM) continueren
opduiken uitklaren
- Herzien van integratief beeld
- Monitoring van uitkomst,
proces en klimaat
Instrumenten zijn hulpmiddelen bij PSD
- Je hoeft niet enkel tests en vragenlijsten te gebruiken; interview, observatie, registratie, dossierstudie …
- Niet enkel scores zijn belangrijk; ook inhoudelijke (bv. Welke thema’s brengt de cliënt aan? Welke thema’s
vermijdt hij? Welke antwoorden geeft hij op vragen?), formele (bv. Hoe pakt de cliënt het invullen van de
vragenlijst aan?) en relationele aspecten (bv. Hoe stelt de cliënt zich naar jou op?),
Niet de test staat centraal, maar wel de PD die via interpretatie op een methodische wijze (∞ procesmodel)
komt tot integratie en indicatie
Routine Outcome Minitoring (ROM) is een methodiek waarbij op regelmatige basis het effect van de
behandeling gemeten wordt om te evalueren en zo nodig de behandeling aan te passen
- Cliënt beoordeelt oa. de behandelrelatie, doel en onderwerpen van gesprek(ken), aanpak of methode en de
sessie(s) in zijn geheel
- Dingen om in je achterhoofd te houden:
• Wanneer evalueer je?
• Nulmeting dient als referentiepunt voor het vaststellen van verbeteringen, stabiliteit of verslechtering
▪ Dit kan de eerste meting zijn
• Is dit een geschikt instrument?
SETTINGS BINNEN DE KLINISCHE PSYCHODIAGNOSTIEK
0e lijn: algemene = voor “gezonde” individuen
preventie - Weinig tot geen diagnostiek
- Opkomst online screeningsinstrumenten
- Zelf-testing
,PSD 3 KLP – januari 2024 2
1e lijn: preventie en = voor risicogroepen zonder problemen of cliënten met lichte psychosociale
laagdrempelige HV problemen
- Exploratie, kortdurende begeleiding en doorverwijzing
- Gericht op ernst en hulpvraag
2e lijn: ambulante = voor cliënten met psychische problemen of lichte/eenvoudige psychische
begeleiding stoornissen
- Meer diepgaande analyse
- Gericht op indicatiestelling
- Diepgaand interview, gerichte testing
3e lijn: residentiële = voor cliënten met complexe psychische stoornissen
begeleiding - Uitgebreid en gespecialiseerd onderzoek
- Brede testbatterij
4e lijn: revalidatie en = voor cliënten met chronische problematieken
rehabilitatie - Onderzoek in kader van verder traject: predictie en evaluatie
- Specifieke instrumenten, rapportage door derden (omgeving!)
TRANSDIAGNOSTISCHE FACTOREN
= onderliggende mechanismen die leiden tot verschillende problemen/stoornissen of die in stand houden
- Gelijke symptomen
- Gelijke gedragingen
- Gelijke copingsstrategieën
- Gelijke psychologische factoren
- Overeenkomstige onderliggende neurobiologische factoren
- Gelijke behandelinterventies
- Universele beschermende factoren
, PSD 3 KLP – januari 2024 3
PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL
UITGANGSPUNTEN
1. DE PD HANDELT EN DENKT ALS EEN SCIENTIST-PRACTITIONER
= de PD hanteert als professional in het werkveld (practitioner) een wetenschappelijke basishouding (scientist)
▪ Hypothesen formuleren obv wetenschappelijke kennis
▪ Instrumenten kiezen met goede psychometrische eigenschappen
▪ Op betrouwbare manier resultaten van het onderzoek bepalen
▪ Evidence based interventies aanbevelen (waarvoor richtlijnen bestaan)
2. DE PD STELT DE CLIËNT STEEDS CENTRAAL
= oog voor de eigenheid, het perspectief en het referentiekader en het welzijn en behoeften van de cliënt staan
voorop
3. DE PD HANDELT EN DENKT INTERVENTIEGERICHT
= psychodiagnostisch onderzoek ifv advies op maat van de cliënt
- Diagnose en/of integratief beeld is niet het doel maar een middel voor het opstellen van een gepaste
aanpak
- Maar proces KAN eindigen met het advies van niet te intervenieren!
4. DE PD HANDELT EN DENKT SYSTEMATISCH
= het psychodiagnostisch model expliciteert stappen in denken én handelen, de ideale of wenselijke werkwijze,
waarbij het belangrijk is om aan systematische reflectie en evaluatie te doen na elke stap
