Samenvatting Biogenie 6.1: Thema 1: Voortplanting bij de mens

BIOLOGIE: 1STE SEMESTER
THEMA 1: VOORTPLANTING BIJ DE MENS

Biologische betekenis van voortplanting

Voortbestaan van de soort

 Elk individueel organisme heeft een beperkte levensduur
 Voortplanting nodig om soort in stand te houden!

Uit bepaalde cellen van een individu ontwikkelt zich een nieuw organisme.
Het DNA wordt doorgegeven van de ene generatie op de andere.

 Voorbeelden
 Levensverwachting mens: 77 jaar voor een man en 82 jaar voor een vrouw
 Eendagsvliegen of haften: nimf in zoet water – subimago – imago =
volwassen (paring – niet eten door niet goed ontwikkelde mond – slechts
enkele uren overleven)

 Voortbestaan van de mens (herhaling 5de jaar)

Lichaamscel bij mens Geslachtscel bij mens
Diploïde cel (2n) Haploïde cel (n)
De helft van de informatie afkomstig van de
moeder en de andere helft van de vader.
22 paar autosomen + 1 paar heterosomen 22 autosomen + 1 heterosoom
♂: 22 paar autosomen + X- én Y- Spermacel: 22 autosomen + X- of Y-
chromosoom chromosoom
♀: 22 paar autosomen + 2 X-chromosomen Eicel: 22 autosomomen + 1 X-chromosoom


 Mitose en meiose




1

, Mitose Meiose
Vorming van lichaamscellen Vorming van gameten of geslachtscellen
(eicellen en zaadcellen)
Symbolische voorstelling: Symbolische voorstelling:
2n → 2n + 2n 2n → n + n + n + n
Verschil in proces: Verschil in proces:
Tijdens profase is er geen paarvorming. Meiose 1 = reductiedeling:
Tijdens profase 1 is er paarvorming van
homologe chromosomen en crossing-over.
Tijdens anafase worden de Tijdens anafase 1 worden de homologe
zusterchromatiden van een chromosoom chromosomen van elkaar gescheiden,
van elkaar gescheiden waarbij mixing van paternale en maternale
chromosomen optreedt.
Meiose 2: analoog aan meiose 1.

Resultaat: Resultaat:
2 diploïde genetisch identieke 4 haploïde genetisch unieke gameten/
dochtercellen geslachtscellen (door mixing en crossing-
over)
Belang: Belang:
- Herstel van beschadigd weefsel - Geslachtelijke voortplanting bij
- Aanmaak van nieuwe cellen om bepaalde organismen.
dode cellen te vervangen
- Groei en ontwikeling
- Ongeslachtelijke voortplanting bij
bepaalde organismen
+ extra documentje indien nodig of p. 196-197

Verband tussen voortplantingswijzen en genetische variatie

 Door voortplanting wordt het genetisch materiaal aan de nakomelingen doorgegeven
 Genetische variatie bij de volgende generatie is afhankelijk van de
voortplantingswijze en de soort celdeling (mitose of meiose)

Ongeslachtelijke/vegetatieve voortplanting Geslachtelijke voortplanting
- 1 individu betrokken - 2 individuen betrokken (seksuele
(aseksuele/ongeslachtelijke voortplanting)
voortplanting) - Na bevruchting van een eicel door
- nieuwe individu ontstaan uit cellen een spermacel, zal de zygote
van individu ontwikkelen tot een nieuw individu.
- Celdeling: mitose - Celdeling: de voortplantingscellen
- Voordelen: op korte tijd veel nieuwe ontstaan via meiose
individuen - Voordeel: genetische variatie
- Nadeel: geen genetische variatie →  enkele individuen overleven bij
kloonvorming  door wijzigingen i/h wijzigingen i/h milieu
milieu kan de populatie volledig - Nadeel: noodzaak aan man
uitgeroeid worden - Voorbeeld: mens, plant, dier
- Voorbeeld: bacterie, knopvorming




2

,Primaire en secundaire geslachtskenmerken

Primaire geslachtskenmerken

 Primaire geslachtskenmerken = geslachtskenmerken die al vóór de geboorte
aanwezig zijn

Man Vrouw
- Teelballen (testes) - Eierstokken (ovaria)
- Bijballen - Eileiders (tubae uterinae)
- Balzak (scrotum) - Baarmoeder (uterus)
- Zaadleiders - Vagina (schede)
- Zaadblaasjes - Schaamlippen
- Prostaat = voorstanderklier - Clitoris
- Penis




Secundaire geslachtskenmerken

 Secundaire geslachtskenmerken = geslachtskenmerken die pas vanaf de puberteit
tot uiting komen
 Verschijnen als gevolg v/e verhoogde productie van geslachtshormonen
 Jongens: verhoogde testosteronproductie
 Meisjes: oestrogeentoename

Man Vrouw
- Beharing op aangezicht en rest van het - Beharing onder oksels en rond
lichaam schaamstreek
- Skelet en skeletspieren sterker - Rondere lichaamsvormen door vorming
- Bredere schouders van onderhuids vet
- Stemverlaging - Bredere bekken
- Vergroting van penis en balzak - Volumetoename borsten
- zaadlozing - Menstruatiecyclus

 Seksuele rijpheid
 Bij meisjes: bij 1ste menstruatie of menarche
 Bij jongens: bij 1ste zaadlozing




3

,  Start puberteit
 Benaming: verwijst naar optreden van pubisbeharing
 Begin puberteit: o.i.v. geslachtshormonen

 Groeisnelheid
 1ste levensjaar: groot, daarna daling
 In puberteit: grote stijging
 Top meisje: 12 jaar = 8,3 cm/jr
 Top jongen: 14 jaar = 9 cm/jr
 Daarna terug grote daling: volwassen gestalte op
 Meisje: 16-17 jaar
 Jongen: 18-19 jaar

 Andere lichaamskenmerken die veranderen tijdens de puberteit

Lichaamsbouw
Man Vrouw
• groter met relatief smallere • kleiner met relatief bredere
heupen en bredere schouders heupen en smallere schouders
Lichaamssamenstelling
Man Vrouw
• grotere spiermassa • kleinere spiermassa
• dunnere onderhuidse vetlaag • dikkere onderhuidse vetlaag
• vetgehalte: 15 %- 60 kg • vetgehalte: 25 % op 60 kg
Cardiovasculaire kenmerken
Man vrouw
• longinhoud groter • longinhoud kleiner
• slagvolume hart groter • slagvolume hart kleiner
• groter gehalte rbc • kleiner gehalte rbc
(5 miljoen/mm3) (4.5 miljoen/ mm3)


Geslachtsbepaling




Functionele bouw van de vrouwelijke voortplantingsorganen


1) eitrechter
2) eierstok / ovarium
3) eileider / tubae uterinae
4) baarmoeder (BM) / uterus
5) clitoris / kittelaar
6) kleine/binnenste schaamlippen
7) grote/buitenste schaamlippen
8) vagina



4