Historisch denken
Inhoudsopgave:
1
,HD 1 – Geschiedenis van de geschiedenis
1.1 Definitie
De term ‘geschiedenis’ heeft wat verschillende betekenissen:
- ‘geschiedenis’ als synoniem voor het verleden
- ‘geschiedenis’ als schoolvak
- ‘geschiedenis’ als verhaal
- ‘geschiedenis’ als wetenschappelijke discipline
- …
Alles wat zich vroeger heeft voorgedaan is geen geschiedenis, maar wel het verleden. In het
welbekende trio verleden – heden - toekomst.
Het verleden heeft sporen nagelaten en die noemen we overblijfselen.
Pas als een historicus, een wetenschappelijke onderzoeker van het verleden, de
overblijfselen bevraagt, worden ze historische bronnen.
De historicus kan het verleden nooit integraal weergeven maar wel reconstrueren.
Definitie:
Geschiedenis is het systematisch kritisch onderzoek van historische bronnen om te komen
tot een coherent beeld van het verleden, dat verder gaar dan enkel kennis van historische
gebeurtenissen en personen.
1.2 De prehistorie van de geschiedenis
Zie blad in mijn cursus.
1.3 Geschiedenis als jonge wetenschap in de 19de eeuw
Leopold von Ranke
- Werd pleitbezorger voor een op wetenschappelijke leest geschoeide geschiedenis.
- Kennis over het verleden enkel uit historische bronnen te halen was.
- Het verzamelen en nauwkeurig uitgeven van geschreven historische bronnen en
kritische analyse van die bronnen moest leiden tot een objectieve weergaven van
het verleden.
De opgang van de wetenschappelijke geschiedenis viel samen met de ontwikkeling van het
nationalisme.
- Elke natie had zijn gedreven historici
1.4 Vernieuwingen in de geschiedenis in de 20ste eeuw
Vanaf de 20ste eeuw maakte de geschiedschrijving in Europa en Amerika een grote
vernieuwing door
- Die vernieuwingen kregen kritiek doordat deze te eenzijdig waren. (Vooral politiek)
2
, o Die politiek richtte zich op vorsten en niet op de impact van de politiek op
brede lagen van de bevolking.
- Een nieuwe invalshoek moest er komen
o Sociale wetenschappen
o Grote masse
o Bottom-upaanpak
o Nieuwe onderzoeksvragen
- Historici ontdekten het belang van materiële resten
o Bevindingen van archeologen maakten het mogelijk om aspecten van het
menselijk bestaan te onderzoeken waarover geen geschreven bronnen van
zijn.
- Historici ontdekten de waarde van statistisch materiaal
o Zorgvuldig bronnenonderzoek
o Grote series cijfers
Gegevens over klimaat
Opbrengsten, prijzen
Sociale structuren
- De staat was niet de enige interessante piste. (stam, familie, broederschap, omgang
mindereheden,..)
Mentaliteitsgeschiedenis: Hoe dachten, voelden mensen?
3
Inhoudsopgave:
1
,HD 1 – Geschiedenis van de geschiedenis
1.1 Definitie
De term ‘geschiedenis’ heeft wat verschillende betekenissen:
- ‘geschiedenis’ als synoniem voor het verleden
- ‘geschiedenis’ als schoolvak
- ‘geschiedenis’ als verhaal
- ‘geschiedenis’ als wetenschappelijke discipline
- …
Alles wat zich vroeger heeft voorgedaan is geen geschiedenis, maar wel het verleden. In het
welbekende trio verleden – heden - toekomst.
Het verleden heeft sporen nagelaten en die noemen we overblijfselen.
Pas als een historicus, een wetenschappelijke onderzoeker van het verleden, de
overblijfselen bevraagt, worden ze historische bronnen.
De historicus kan het verleden nooit integraal weergeven maar wel reconstrueren.
Definitie:
Geschiedenis is het systematisch kritisch onderzoek van historische bronnen om te komen
tot een coherent beeld van het verleden, dat verder gaar dan enkel kennis van historische
gebeurtenissen en personen.
1.2 De prehistorie van de geschiedenis
Zie blad in mijn cursus.
1.3 Geschiedenis als jonge wetenschap in de 19de eeuw
Leopold von Ranke
- Werd pleitbezorger voor een op wetenschappelijke leest geschoeide geschiedenis.
- Kennis over het verleden enkel uit historische bronnen te halen was.
- Het verzamelen en nauwkeurig uitgeven van geschreven historische bronnen en
kritische analyse van die bronnen moest leiden tot een objectieve weergaven van
het verleden.
De opgang van de wetenschappelijke geschiedenis viel samen met de ontwikkeling van het
nationalisme.
- Elke natie had zijn gedreven historici
1.4 Vernieuwingen in de geschiedenis in de 20ste eeuw
Vanaf de 20ste eeuw maakte de geschiedschrijving in Europa en Amerika een grote
vernieuwing door
- Die vernieuwingen kregen kritiek doordat deze te eenzijdig waren. (Vooral politiek)
2
, o Die politiek richtte zich op vorsten en niet op de impact van de politiek op
brede lagen van de bevolking.
- Een nieuwe invalshoek moest er komen
o Sociale wetenschappen
o Grote masse
o Bottom-upaanpak
o Nieuwe onderzoeksvragen
- Historici ontdekten het belang van materiële resten
o Bevindingen van archeologen maakten het mogelijk om aspecten van het
menselijk bestaan te onderzoeken waarover geen geschreven bronnen van
zijn.
- Historici ontdekten de waarde van statistisch materiaal
o Zorgvuldig bronnenonderzoek
o Grote series cijfers
Gegevens over klimaat
Opbrengsten, prijzen
Sociale structuren
- De staat was niet de enige interessante piste. (stam, familie, broederschap, omgang
mindereheden,..)
Mentaliteitsgeschiedenis: Hoe dachten, voelden mensen?
3
