Sociologie
1
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ........................................................ 5
1.1. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog ....................................................... 5
1.2. Een stap verder: een sociologische blik doet beter begrijpen .................................. 6
1.3. Eerste definitie sociologie ........................................................................................................ 7
Hoofdstuk 2: De samenleving is een veld van tegengestelde krachten ..................................... 8
2.1. Individu en samenleving: een strijd tussen goed en kwaad ...................................... 8
2.2. Samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen ....................................... 10
2.3. Solidariteit versus strijd ......................................................................................................... 11
2.4. Ongelijkheid versus gelijkheid ............................................................................................. 12
Hoofdstuk 3: welk nut heeft sociologie voor iemand die geen socioloog wil worde ............. 13
3.1. Sociologie: de wetenschap als (g)een ander ................................................................. 13
3.2. Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap ..................... 13
3.3. Een socioloog onderzoekt sociale feiten .......................................................................... 14
3.4. 1 van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende kamers
en de bijhorende ramen........................................................................................................................... 14
3.5. Wat brengt de sociologie ons bij? ...................................................................................... 14
Hoofdstuk 4: de ene bril is de andere niet ........................................................................................... 15
4.1. We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarneming .............................................. 15
4.2. Over referentiekaders, pygmalion en stereotypes ............................................................... 16
4.3. Het breekpunt tussen common sense en wetenschap ............................................... 18
hoofdstuk 6: blokken uit de sociologische blokkendoos ................................................................. 20
6.1. sociaal handelen........................................................................................................................ 20
6.2. interactie en communicatie................................................................................................... 21
6.2.1. Interactie............................................................................................................................. 21
6.2.2. Communicatie ................................................................................................................... 22
6.2.3. impact van sociale media op communicatie .......................................................... 22
6.3. sociale relaties en posities .................................................................................................... 23
6.3.1. sociale relaties .................................................................................................................. 23
6.3.2. sociale posities .................................................................................................................. 23
6.3.3. sociale status ..................................................................................................................... 24
6.4. sociale rol ..................................................................................................................................... 25
6.5. rolattributen en satussymbolen .......................................................................................... 25
6.5.1. rolattributen ....................................................................................................................... 25
6.5.2. statussymbolen ................................................................................................................. 26
hoofdstuk 7: een netwerk is geen groep .............................................................................................. 27
2
, 7.1. sociale netwerken ..................................................................................................................... 27
7.1.1. netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen ... 27
7.1.2. kenmerken van netwerken........................................................................................... 28
7.2. groepen ........................................................................................................................................ 30
7.2.1. een typologie als uitgangspunt................................................................................... 30
7.2.2. sociale categorie............................................................................................................... 31
7.2.3. het samenzijn .................................................................................................................... 31
7.2.4. primaire groepen.............................................................................................................. 31
7.2.5. de collectiviteit .................................................................................................................. 32
7.3. referentiegroepen ..................................................................................................................... 32
7.4. groepen tussen conflict en solidariteit .............................................................................. 34
7.5. het maatschappelijk middenveld ........................................................................................ 34
7.6. sociale bewegingen .................................................................................................................. 35
hoofdstuk 8: moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel .................................................. 35
8.1. door de ogen van anderen ............................................................................................................ 36
8.2. waarvoor staat cultuur .................................................................................................................... 36
8.3. cultuur is een patroon ..................................................................................................................... 37
8.3.1. waarden ........................................................................................................................................ 38
8.3.2. NORMEN........................................................................................................................................ 38
3.3.3. doelstellingen .................................................................................................................... 40
3.3.4. verwachtingen ................................................................................................................... 40
8.4. de ene cultuur is de andere niet ................................................................................................. 41
8.4.1. ‘hoge’ vs ‘lage’ cultuur? en wat met ‘beschaving’? ...................................................... 41
8.4.2. verschillen tussen samenlevingen ...................................................................................... 41
8.4.3. verschillen binnen SL: dominante cultuur, tegenculturen en subculturen .......... 42
8.5. instituties en institutionalisering ................................................................................................. 42
8.5.1. arbeid: meer dan een bron voor inkomen ............................................................. 43
8.5.2. het gezin: een primaire groep en een institutie .................................................. 43
8.5.3. kerngezin en uitgebreid gezin ..................................................................................... 44
8.5.4. het gezin getransformeerd? ......................................................................................... 44
8.5.5. nieuwe samenlevingsvormen ...................................................................................... 44
hoofdstuk 9: levenslang leren ................................................................................................................... 45
9.1. cultuur wordt aangeleerd ............................................................................................................... 45
9.2. de januskop van socialisatie ......................................................................................................... 45
9.3. primaire, secundaire en tertiare socialisatie ........................................................................... 46
9.3.1. primaire socialisatie ................................................................................................................. 46
3
, 9.3.2. secundaire socialisatie ............................................................................................................. 46
9.3.3. tertiare socialisatie ................................................................................................................... 47
9.4. differentiële socialisatie .................................................................................................................. 48
9.5. sociale controle en sociale sancties............................................................................................ 49
9.6. conformisme en deviantie.............................................................................................................. 50
9.6.1. de spanning tussen cultureel aanvaarde doelstellingen en middelen ................... 50
9.6.3. deviantie: gedrag zoals het hoort?..................................................................................... 51
9.7. verklaringen voor deviantie .......................................................................................................... 51
9.8. functie van deviantie ....................................................................................................................... 52
hoofdstuk 11: ongelijkheid is van alle tijden ....................................................................................... 53
11.1. ontbrekende breuklijnen .............................................................................................................. 53
11.2. 4 soorten van sociale verschillen .............................................................................................. 54
11.3. de stoet van Pen ............................................................................................................................. 54
11.4. slavernij, standen, kasten en klassen .................................................................................... 55
11.4.1. is een ongelaagde samenleving mogelijk?.................................................................... 55
11.4.2. slavernij ...................................................................................................................................... 55
11.4.3. de standen – en kastensamenleving ............................................................................. 55
11.4.3. de klassenmaatschappij: 3 modellen .............................................................................. 56
11.5. over macht en gezag..................................................................................................................... 58
11.5.1. beïnvloeding ............................................................................................................................. 58
11.5.2. gezag ........................................................................................................................................... 59
11.5.3. macht .......................................................................................................................................... 59
1.5.4. machtbronnen, machtsmiddelen en elites ....................................................................... 60
11.6. sociale mobiliteit ............................................................................................................................. 60
11.6.1. soorten sociale mobiliteit ..................................................................................................... 60
hoofdstuk 12: sociale klassen ................................................................................................................... 61
12.1. Marx (11.4.3.) ............................................................................................................................ 61
12.2. Weber (11.4.3.) .......................................................................................................................... 61
12.3. Bourdieu ......................................................................................................................................... 61
hoofdstuk 13: ook een film is een opeenvolging van stills ............................................................ 62
13.1. denken in dichotomieën ........................................................................................................... 62
13.8. samenvattend .............................................................................................................................. 62
hoofdstuk 14: de toestand vandaag: voortzetting van het verleden of bruuske breuken?63
14.1. Risicosamenleving ...................................................................................................................... 63
14.2. van diversiteit via superdiversiteit naar hyperdiversiteit? .......................................... 63
4
1
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ........................................................ 5
1.1. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog ....................................................... 5
1.2. Een stap verder: een sociologische blik doet beter begrijpen .................................. 6
1.3. Eerste definitie sociologie ........................................................................................................ 7
Hoofdstuk 2: De samenleving is een veld van tegengestelde krachten ..................................... 8
2.1. Individu en samenleving: een strijd tussen goed en kwaad ...................................... 8
2.2. Samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen ....................................... 10
2.3. Solidariteit versus strijd ......................................................................................................... 11
2.4. Ongelijkheid versus gelijkheid ............................................................................................. 12
Hoofdstuk 3: welk nut heeft sociologie voor iemand die geen socioloog wil worde ............. 13
3.1. Sociologie: de wetenschap als (g)een ander ................................................................. 13
3.2. Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap ..................... 13
3.3. Een socioloog onderzoekt sociale feiten .......................................................................... 14
3.4. 1 van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende kamers
en de bijhorende ramen........................................................................................................................... 14
3.5. Wat brengt de sociologie ons bij? ...................................................................................... 14
Hoofdstuk 4: de ene bril is de andere niet ........................................................................................... 15
4.1. We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarneming .............................................. 15
4.2. Over referentiekaders, pygmalion en stereotypes ............................................................... 16
4.3. Het breekpunt tussen common sense en wetenschap ............................................... 18
hoofdstuk 6: blokken uit de sociologische blokkendoos ................................................................. 20
6.1. sociaal handelen........................................................................................................................ 20
6.2. interactie en communicatie................................................................................................... 21
6.2.1. Interactie............................................................................................................................. 21
6.2.2. Communicatie ................................................................................................................... 22
6.2.3. impact van sociale media op communicatie .......................................................... 22
6.3. sociale relaties en posities .................................................................................................... 23
6.3.1. sociale relaties .................................................................................................................. 23
6.3.2. sociale posities .................................................................................................................. 23
6.3.3. sociale status ..................................................................................................................... 24
6.4. sociale rol ..................................................................................................................................... 25
6.5. rolattributen en satussymbolen .......................................................................................... 25
6.5.1. rolattributen ....................................................................................................................... 25
6.5.2. statussymbolen ................................................................................................................. 26
hoofdstuk 7: een netwerk is geen groep .............................................................................................. 27
2
, 7.1. sociale netwerken ..................................................................................................................... 27
7.1.1. netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen ... 27
7.1.2. kenmerken van netwerken........................................................................................... 28
7.2. groepen ........................................................................................................................................ 30
7.2.1. een typologie als uitgangspunt................................................................................... 30
7.2.2. sociale categorie............................................................................................................... 31
7.2.3. het samenzijn .................................................................................................................... 31
7.2.4. primaire groepen.............................................................................................................. 31
7.2.5. de collectiviteit .................................................................................................................. 32
7.3. referentiegroepen ..................................................................................................................... 32
7.4. groepen tussen conflict en solidariteit .............................................................................. 34
7.5. het maatschappelijk middenveld ........................................................................................ 34
7.6. sociale bewegingen .................................................................................................................. 35
hoofdstuk 8: moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel .................................................. 35
8.1. door de ogen van anderen ............................................................................................................ 36
8.2. waarvoor staat cultuur .................................................................................................................... 36
8.3. cultuur is een patroon ..................................................................................................................... 37
8.3.1. waarden ........................................................................................................................................ 38
8.3.2. NORMEN........................................................................................................................................ 38
3.3.3. doelstellingen .................................................................................................................... 40
3.3.4. verwachtingen ................................................................................................................... 40
8.4. de ene cultuur is de andere niet ................................................................................................. 41
8.4.1. ‘hoge’ vs ‘lage’ cultuur? en wat met ‘beschaving’? ...................................................... 41
8.4.2. verschillen tussen samenlevingen ...................................................................................... 41
8.4.3. verschillen binnen SL: dominante cultuur, tegenculturen en subculturen .......... 42
8.5. instituties en institutionalisering ................................................................................................. 42
8.5.1. arbeid: meer dan een bron voor inkomen ............................................................. 43
8.5.2. het gezin: een primaire groep en een institutie .................................................. 43
8.5.3. kerngezin en uitgebreid gezin ..................................................................................... 44
8.5.4. het gezin getransformeerd? ......................................................................................... 44
8.5.5. nieuwe samenlevingsvormen ...................................................................................... 44
hoofdstuk 9: levenslang leren ................................................................................................................... 45
9.1. cultuur wordt aangeleerd ............................................................................................................... 45
9.2. de januskop van socialisatie ......................................................................................................... 45
9.3. primaire, secundaire en tertiare socialisatie ........................................................................... 46
9.3.1. primaire socialisatie ................................................................................................................. 46
3
, 9.3.2. secundaire socialisatie ............................................................................................................. 46
9.3.3. tertiare socialisatie ................................................................................................................... 47
9.4. differentiële socialisatie .................................................................................................................. 48
9.5. sociale controle en sociale sancties............................................................................................ 49
9.6. conformisme en deviantie.............................................................................................................. 50
9.6.1. de spanning tussen cultureel aanvaarde doelstellingen en middelen ................... 50
9.6.3. deviantie: gedrag zoals het hoort?..................................................................................... 51
9.7. verklaringen voor deviantie .......................................................................................................... 51
9.8. functie van deviantie ....................................................................................................................... 52
hoofdstuk 11: ongelijkheid is van alle tijden ....................................................................................... 53
11.1. ontbrekende breuklijnen .............................................................................................................. 53
11.2. 4 soorten van sociale verschillen .............................................................................................. 54
11.3. de stoet van Pen ............................................................................................................................. 54
11.4. slavernij, standen, kasten en klassen .................................................................................... 55
11.4.1. is een ongelaagde samenleving mogelijk?.................................................................... 55
11.4.2. slavernij ...................................................................................................................................... 55
11.4.3. de standen – en kastensamenleving ............................................................................. 55
11.4.3. de klassenmaatschappij: 3 modellen .............................................................................. 56
11.5. over macht en gezag..................................................................................................................... 58
11.5.1. beïnvloeding ............................................................................................................................. 58
11.5.2. gezag ........................................................................................................................................... 59
11.5.3. macht .......................................................................................................................................... 59
1.5.4. machtbronnen, machtsmiddelen en elites ....................................................................... 60
11.6. sociale mobiliteit ............................................................................................................................. 60
11.6.1. soorten sociale mobiliteit ..................................................................................................... 60
hoofdstuk 12: sociale klassen ................................................................................................................... 61
12.1. Marx (11.4.3.) ............................................................................................................................ 61
12.2. Weber (11.4.3.) .......................................................................................................................... 61
12.3. Bourdieu ......................................................................................................................................... 61
hoofdstuk 13: ook een film is een opeenvolging van stills ............................................................ 62
13.1. denken in dichotomieën ........................................................................................................... 62
13.8. samenvattend .............................................................................................................................. 62
hoofdstuk 14: de toestand vandaag: voortzetting van het verleden of bruuske breuken?63
14.1. Risicosamenleving ...................................................................................................................... 63
14.2. van diversiteit via superdiversiteit naar hyperdiversiteit? .......................................... 63
4
