H1: Wat is maatschappijleer?
§ 1.1 maatschappelijke vraagstukken
Maatschappelijke vraagstukken: de zoektocht naar oplossingen voor de problemen die in
situaties ontstaan, waarbij belangen en visies van mensen botsen.
- Regels en wetten voorkomen zulke problemen.
- Compromis: een overeenkomst waarbij alle partijen iets toegeven.
- Er is sprake van m.v. wanneer grote groepen de gevolgen ervan ondervinden, er
tegengestelde belangen meespelen, een gemeenschappelijke oplossing nodig is.
Macro- en microniveau.
Waarden: uitgangspunten of principes die mensen belangrijk vinden in hun leven en die ze
daarom willen nastreven (bv. Eerlijkheid).
- Heeft te maken met opvoeding, omgeving, karakter, levenservaring.
- Idealen: zaken die je graag zou willen bereiken in het leven.
- Normen: opvattingen over hoe je je op grond van een bepaalde waarde hoort te
gedragen (sociale verplichting).
Belang: een voor- of nadeel dat iemand ergens bij heeft.
- Belangentegenstellingen bij verschillende levensovertuigingen,
sociaaleconomische
posities of politieke overtuigingen.
- Dilemma: een lastige keuze uit twee of meerdere alternatieven die allemaal duidelijk
nadelen hebben.
Overheid: bestuurders, volksvertegenwoordigers en ambtenaren samen, is verantwoordelijk
voor het opstellen, de uitvoering en de naleving van alle wetten.
Dynamiek van de samenleving: het constant veranderen van normen, waarden en belangen.
- Afhankelijk van de plaats, de tijd en de groep.
Vier aspecten van de Nederlandse samenleving:
- Rechtsstaat: vrijheid en rechtszekerheid.
- Parlementaire democratie: besluiten door politici.
- Pluriforme samenleving: cultuurverschillen.
- Verzorgingsstaat: welzijn.
Macht: Het vermogen om het gedrag van een ander dwingend te veranderen.
- Gezag: geaccepteerde macht.
- Formeel (directie op school) en informeel (binnen een vriendengroep).
- Machtsbronnen: geld, functie, kennis, overtuigingskracht, aanzien, aantal en
geweld.
Sociale ongelijkheid: een ongelijke verdeling van maatschappelijke kennis, inkomen en
politieke macht onder de bevolking.
Sociale cohesie: de mate waarin mensen door onderlinge bindingen het gevoel hebben bij
elkaar te horen.
- Interdependentie: mensen zijn afhankelijk van elkaar.
, §1.2 Kennis van zaken.
Zender: verspreidt de informatie, zoals de media.
Ontvanger: krijgt de informatie, zoals de burger.
- Informatie samenleving (vanwege groot belang van informatie).
- Nooit volledig, want een zender laat vaak informatie weg.
Desinformatie: onjuiste of misleidende informatie die expres wordt gemaakt en verspreid
om geld te verdienen, de publieke opinie te beïnvloeden en/ of om iemand, een groep
mensen, een organisatie of land te beschadigen.
Desinformatie kan bijdragen aan het ontstaan van een complottheorie. Volgens
een complottheorie zijn bepaald bepaalde gebeurtenissen het resultaat van
een samenzwering tussen mensen of groepen met kwaadaardige bedoelingen.
Betrouwbaarheid informatie:
1. Wie is de zender van het bericht?
2. Met welk doel is het bericht verzonden?
3. In de informatie actueel?
4. Welke bronnen worden er in het bericht gebruikt?
5. Wordt een situatie van verschillende kanten bekeken? (= hoor en wederhoor)
6. Komt de informatie overeen met andere bronnen?
Filterbubbel: een verschijnsel waarbij hetgeen iemand online aangeboden krijgt is
afgestemd op wat hij eerder heeft opgezocht, gepost, gelijk of gedeeld.
Referentiekader: alles wat je bezit aan kennis, ervaringen, normen, waarden en gewoonten.
- ‘Bril’ waarmee je de wereld om je heen bekijkt.
- Selectieve perceptie: nieuwe informatie pas je aan, aan je referentiekader.
Stereotype: een vaststaand beeld van de groep mensen die je allemaal hetzelfde kenmerk
of dezelfde kenmerken toeschrijft.
Persvrijheid: de vrijheid hebben om te publiceren, zonder gehinderd te worden door de
overheid of andere belanghebbenden.
- Onderdeel van de vrijheid van meningsuiting.
- Vrijheid van nieuwsgaring: journalisten moeten toegang krijgen tot relevante
documenten en deze zonder bemoeienis van de overheid kunnen publiceren.
- Censuur: berichtgeving wordt gecontroleerd door de overheid.
Manipulatie: het opzettelijk en ongemerkt weglaten of verdraaien van feiten.
- Propaganda: bewust (en bij herhaling) eenzijdige informatie geven met als doel de
mening van mensen te beïnvloeden.
- Indoctrinatie: waarbij langdurig, systematisch en dwingend eenzijdige opvattingen
worden opgedrongen met de bedoeling dat het publiek dit kritiekloos accepteert.
Gevolgen van gemanipuleerde informatie:
1. Stereotypering: een vaststaand beeld van een groep mensen aan wie je allemaal
dezelfde kenmerken toeschrijft.
2. Vooroordeel: een vooropgezette en voorbarige mening over iets of iemand zonder
kennis van zaken.
3. Discriminatie: het anders behandelen of groeperen op grond van kenmerken die in de
gegeven situatie niet van belang zijn (racisme, seksisme).
§ 1.1 maatschappelijke vraagstukken
Maatschappelijke vraagstukken: de zoektocht naar oplossingen voor de problemen die in
situaties ontstaan, waarbij belangen en visies van mensen botsen.
- Regels en wetten voorkomen zulke problemen.
- Compromis: een overeenkomst waarbij alle partijen iets toegeven.
- Er is sprake van m.v. wanneer grote groepen de gevolgen ervan ondervinden, er
tegengestelde belangen meespelen, een gemeenschappelijke oplossing nodig is.
Macro- en microniveau.
Waarden: uitgangspunten of principes die mensen belangrijk vinden in hun leven en die ze
daarom willen nastreven (bv. Eerlijkheid).
- Heeft te maken met opvoeding, omgeving, karakter, levenservaring.
- Idealen: zaken die je graag zou willen bereiken in het leven.
- Normen: opvattingen over hoe je je op grond van een bepaalde waarde hoort te
gedragen (sociale verplichting).
Belang: een voor- of nadeel dat iemand ergens bij heeft.
- Belangentegenstellingen bij verschillende levensovertuigingen,
sociaaleconomische
posities of politieke overtuigingen.
- Dilemma: een lastige keuze uit twee of meerdere alternatieven die allemaal duidelijk
nadelen hebben.
Overheid: bestuurders, volksvertegenwoordigers en ambtenaren samen, is verantwoordelijk
voor het opstellen, de uitvoering en de naleving van alle wetten.
Dynamiek van de samenleving: het constant veranderen van normen, waarden en belangen.
- Afhankelijk van de plaats, de tijd en de groep.
Vier aspecten van de Nederlandse samenleving:
- Rechtsstaat: vrijheid en rechtszekerheid.
- Parlementaire democratie: besluiten door politici.
- Pluriforme samenleving: cultuurverschillen.
- Verzorgingsstaat: welzijn.
Macht: Het vermogen om het gedrag van een ander dwingend te veranderen.
- Gezag: geaccepteerde macht.
- Formeel (directie op school) en informeel (binnen een vriendengroep).
- Machtsbronnen: geld, functie, kennis, overtuigingskracht, aanzien, aantal en
geweld.
Sociale ongelijkheid: een ongelijke verdeling van maatschappelijke kennis, inkomen en
politieke macht onder de bevolking.
Sociale cohesie: de mate waarin mensen door onderlinge bindingen het gevoel hebben bij
elkaar te horen.
- Interdependentie: mensen zijn afhankelijk van elkaar.
, §1.2 Kennis van zaken.
Zender: verspreidt de informatie, zoals de media.
Ontvanger: krijgt de informatie, zoals de burger.
- Informatie samenleving (vanwege groot belang van informatie).
- Nooit volledig, want een zender laat vaak informatie weg.
Desinformatie: onjuiste of misleidende informatie die expres wordt gemaakt en verspreid
om geld te verdienen, de publieke opinie te beïnvloeden en/ of om iemand, een groep
mensen, een organisatie of land te beschadigen.
Desinformatie kan bijdragen aan het ontstaan van een complottheorie. Volgens
een complottheorie zijn bepaald bepaalde gebeurtenissen het resultaat van
een samenzwering tussen mensen of groepen met kwaadaardige bedoelingen.
Betrouwbaarheid informatie:
1. Wie is de zender van het bericht?
2. Met welk doel is het bericht verzonden?
3. In de informatie actueel?
4. Welke bronnen worden er in het bericht gebruikt?
5. Wordt een situatie van verschillende kanten bekeken? (= hoor en wederhoor)
6. Komt de informatie overeen met andere bronnen?
Filterbubbel: een verschijnsel waarbij hetgeen iemand online aangeboden krijgt is
afgestemd op wat hij eerder heeft opgezocht, gepost, gelijk of gedeeld.
Referentiekader: alles wat je bezit aan kennis, ervaringen, normen, waarden en gewoonten.
- ‘Bril’ waarmee je de wereld om je heen bekijkt.
- Selectieve perceptie: nieuwe informatie pas je aan, aan je referentiekader.
Stereotype: een vaststaand beeld van de groep mensen die je allemaal hetzelfde kenmerk
of dezelfde kenmerken toeschrijft.
Persvrijheid: de vrijheid hebben om te publiceren, zonder gehinderd te worden door de
overheid of andere belanghebbenden.
- Onderdeel van de vrijheid van meningsuiting.
- Vrijheid van nieuwsgaring: journalisten moeten toegang krijgen tot relevante
documenten en deze zonder bemoeienis van de overheid kunnen publiceren.
- Censuur: berichtgeving wordt gecontroleerd door de overheid.
Manipulatie: het opzettelijk en ongemerkt weglaten of verdraaien van feiten.
- Propaganda: bewust (en bij herhaling) eenzijdige informatie geven met als doel de
mening van mensen te beïnvloeden.
- Indoctrinatie: waarbij langdurig, systematisch en dwingend eenzijdige opvattingen
worden opgedrongen met de bedoeling dat het publiek dit kritiekloos accepteert.
Gevolgen van gemanipuleerde informatie:
1. Stereotypering: een vaststaand beeld van een groep mensen aan wie je allemaal
dezelfde kenmerken toeschrijft.
2. Vooroordeel: een vooropgezette en voorbarige mening over iets of iemand zonder
kennis van zaken.
3. Discriminatie: het anders behandelen of groeperen op grond van kenmerken die in de
gegeven situatie niet van belang zijn (racisme, seksisme).
