Hoorcollege 12: De late middeleeuwen en de Renaissance
❖ Crisis of wedergeboorte?
❖ De zwarte Dood
❖ Begrippen van de pest
❖ Een nieuw bevolkingsevenwicht in Europa
❖ De Renaissance en de uitvinding van ‘de Middeleeuwen’
❖ Nieuwe/oude visuele talen
❖ Lineair perspectief
❖ Het herstel van oude Griekse en Latijnse teksten
❖ Tekstkritiek en het begrip autoriteit
❖ Late middeleeuwse crises
➢ Catastrofale bevolkingsgebeurtenissen
▪ De pest (zwarte dood)
▪ Maar het ging al eerder slechter met de Europese bevolking (honger)
➢ Langdurige periodes van intense oorlogvoering tussen christelijke heersers (Honderdjarige
Oorlog) en boerenopstanden
➢ Schisma in de westerse kerk na de periode van Avignon (van 1376 tot 1420 twee of zelfs drie
verschillende gekozen pausen, meestal één in Avignon, de andere in Rome)
➢ Opmars van de Ottomaanse Turken en ineenstorting van het Oost-Romeinse Rijk
(Constantinopel valt in 1453)
Voor Johan Huizinga, Heerfstij der Middeleeuwen (1919) is het dezelfde periode waarin de
middeleeuwse beschaving in Europa is als een ‘boom met overrijp fruit’, ondergedompeld in
nostalgie en cultureel decadent.
❖ De pandemie in afro-Eurazië
➢ Ontstaan van de pest in centraal-Azië
➢ Verspreid zich naar veel delen van de wereld, vooral Europa
➢ De zijderoute doet mee in de verspreiding van de pest
➢ De verspreiding van de pest laat ons zien hoe goed de wereld met elkaar in verbinding was
➢ Zonder het Mongoolse rijk die communicatie met het westen mogelijk maakte kon de pest
zich verspreiden
❖ De pest
➢ Een bacterie
➢ Op vlooien op ratten overgebracht op de mens
➢ Mensen realiseerde zich dat het besmettelijk was en dat mensen het op elkaar kunnen
overbrengen
➢ Symptomen:
▪ Builen met later een donkere kleur bij lymfeklieren
▪ Bloed hoesten
▪ Bijna iedereen die het kreeg ging dood
▪ Immuunsysteem van mensen toen waren niet tegen deze ziekte opgewassen
▪ Dood ging heel snel
34
❖ Crisis of wedergeboorte?
❖ De zwarte Dood
❖ Begrippen van de pest
❖ Een nieuw bevolkingsevenwicht in Europa
❖ De Renaissance en de uitvinding van ‘de Middeleeuwen’
❖ Nieuwe/oude visuele talen
❖ Lineair perspectief
❖ Het herstel van oude Griekse en Latijnse teksten
❖ Tekstkritiek en het begrip autoriteit
❖ Late middeleeuwse crises
➢ Catastrofale bevolkingsgebeurtenissen
▪ De pest (zwarte dood)
▪ Maar het ging al eerder slechter met de Europese bevolking (honger)
➢ Langdurige periodes van intense oorlogvoering tussen christelijke heersers (Honderdjarige
Oorlog) en boerenopstanden
➢ Schisma in de westerse kerk na de periode van Avignon (van 1376 tot 1420 twee of zelfs drie
verschillende gekozen pausen, meestal één in Avignon, de andere in Rome)
➢ Opmars van de Ottomaanse Turken en ineenstorting van het Oost-Romeinse Rijk
(Constantinopel valt in 1453)
Voor Johan Huizinga, Heerfstij der Middeleeuwen (1919) is het dezelfde periode waarin de
middeleeuwse beschaving in Europa is als een ‘boom met overrijp fruit’, ondergedompeld in
nostalgie en cultureel decadent.
❖ De pandemie in afro-Eurazië
➢ Ontstaan van de pest in centraal-Azië
➢ Verspreid zich naar veel delen van de wereld, vooral Europa
➢ De zijderoute doet mee in de verspreiding van de pest
➢ De verspreiding van de pest laat ons zien hoe goed de wereld met elkaar in verbinding was
➢ Zonder het Mongoolse rijk die communicatie met het westen mogelijk maakte kon de pest
zich verspreiden
❖ De pest
➢ Een bacterie
➢ Op vlooien op ratten overgebracht op de mens
➢ Mensen realiseerde zich dat het besmettelijk was en dat mensen het op elkaar kunnen
overbrengen
➢ Symptomen:
▪ Builen met later een donkere kleur bij lymfeklieren
▪ Bloed hoesten
▪ Bijna iedereen die het kreeg ging dood
▪ Immuunsysteem van mensen toen waren niet tegen deze ziekte opgewassen
▪ Dood ging heel snel
34
