Filosofie
Inhoudsopgave
H1. De oorsprong van de filosofie......................................................................................................3
1.1 Inleiding.......................................................................................................................................3
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie.....................................................................................3
1.2.3. Huis van de filosofie ZIJN......................................................................................................4
1.3 De voor-socratische filosofie........................................................................................................4
1.4 Thema: Filosofie binnen de opleiding...........................................................................................5
H2 Socrates en de sofisten.................................................................................................................6
2.1 Situering.......................................................................................................................................6
2.2 De sofisten....................................................................................................................................6
2.2.1 Rondtrekkende leraars..........................................................................................................6
2.2.2 Thema’s van sofisten + Protagoras........................................................................................6
2.2.3 Relativisme: pro en contra....................................................................................................6
2.3 Socrates (469-399).......................................................................................................................7
2.3.1 Socrates, de ‘horzel’..............................................................................................................7
2.3.2 Socratische gespreksvoering.................................................................................................7
2.3.3 Mensbeeld............................................................................................................................7
2.3.4 Alain de Botton over Socrates...............................................................................................8
2.4 Universalisme vs relativisme........................................................................................................8
H3 De Grot van Plato.......................................................................................................................10
3.2 Zijn en schijn...............................................................................................................................10
3.2.1 De wereld van de Vormen...................................................................................................10
3.3 Kennisleer en Ethiek...................................................................................................................11
3.3.1 Drie soorten van kennen/ weten.........................................................................................11
3.4 Mensbeeld en politiek................................................................................................................11
3.5 De aard van de werkelijkheid.....................................................................................................11
Materialisme, idealisme en dualisme...........................................................................................11
3.5.2 Platonisme en Christendom................................................................................................12
3.5 Tot slot.......................................................................................................................................12
H4 De teleologie van Aristoteles......................................................................................................12
4.1 Situering.....................................................................................................................................12
4.2 Hilomorfisme (vorm en stof).......................................................................................................13
4.2.1 Vorm in de dingen...............................................................................................................13
4.2.2 Teleologische visie (entelechie)...........................................................................................13
4.2.3 Trapsgewijze opbouw natuur..............................................................................................13
4.3 Ethica: Deugdenleer...................................................................................................................14
4.3.3 Deugdenleer........................................................................................................................14
4.3.4 Catharsis..............................................................................................................................15
4.4 Politiek: mens is een politiek dier (sociaal dier)..........................................................................15
4.5 Doelen en zingeving...................................................................................................................15
H5 de tuin van Epicurus...................................................................................................................16
5.1 De Hellenistische en Romeinse periode......................................................................................16
, 5.2 Het epicurisme...........................................................................................................................16
5.2.1 Epicurus...............................................................................................................................16
5.2.2 Kosmologie..........................................................................................................................16
5.2.3 Levenskunst.........................................................................................................................16
5.3 Troost voor geldzorgen...............................................................................................................17
5.4 Geluk..........................................................................................................................................17
5.4.2 Soorten geluk:.....................................................................................................................17
5.4.3 Geluksindex + BNP..............................................................................................................17
5.4.4 De ervaringsmachine van Nozick.........................................................................................17
H6 De stoïcijnen en het Lot..............................................................................................................18
6.1 Situering.....................................................................................................................................18
6.2 Wereldbeeld: Pantheïsme..........................................................................................................18
6.3 Alles is bepaald, het Lot bepaalt................................................................................................18
6.4 Levenskunst................................................................................................................................18
6.5 De Botton over Seneca: troost voor frustratie............................................................................18
6.6 Thema: Vrijheid en bepaaldheid (determinisme)........................................................................19
6.6.1 Handelingsvrijheid en wilsvrijheid.......................................................................................19
6.6.2 Vrijheid en verantwoordelijkheid........................................................................................19
6.6.3 Het liberalisme....................................................................................................................20
H7 Michel de Montaigne.................................................................................................................20
7.1 Situering: De middeleeuwse filosofie.........................................................................................20
7.2 De Renaissance..........................................................................................................................21
7.3 Michel de Montaigne.................................................................................................................21
7.3.2 Troost voor onmacht (De Botton)........................................................................................21
7.4 Reflecteren.................................................................................................................................22
H8 Van Descartes tot Kant...............................................................................................................23
8.1 Situering.....................................................................................................................................23
8.2 René Descartes...........................................................................................................................23
8.3 Baruch de Spinoza......................................................................................................................23
8.4 Newton......................................................................................................................................24
8.5 John Locke..................................................................................................................................24
8.6 David Hume................................................................................................................................25
8.7 Immanuel Kant...........................................................................................................................25
8.7.3 De ‘copernicaanse wending’ van Kant.................................................................................26
8.9 De Verlichting.............................................................................................................................26
H9 Plichtethiek vs utilitarisme.........................................................................................................26
9.1 Situering.....................................................................................................................................26
9.2 Kant’s plichtsethiek: de categorische Imperatief........................................................................27
H10 Schopenhauer’s wil tot leven....................................................................................................28
10.1 Situering...................................................................................................................................28
10.2 Arthur Schopenhauer...............................................................................................................28
10.2.5 Ethiek gebaseerd op mededogen......................................................................................29
10.3 De Botton: troost voor liefdesverdriet......................................................................................29
10.4 De Romantiek als reactie Verlichting........................................................................................29
10.4.1 Jean-Jacques Rousseau.....................................................................................................30
10.4.2 William Blake.....................................................................................................................30
10.5 Tot slot.....................................................................................................................................30
H11 Nietzsche, filosoof met de hamer.............................................................................................30
11.1 Situering...................................................................................................................................30
, 11.2 Friedrich Nietzsche...................................................................................................................30
11.2.8 De ‘eeuwige wederkeer’...................................................................................................31
11.3 De Botton: Troost voor moeilijkheden......................................................................................31
11.4 Postmodernisme......................................................................................................................31
H1. De oorsprong van de filosofie
1.1 Inleiding
Filosofie etymologie:
filein = houden van sophia = Griekse godin van de wijsheid
Filosofie begint met de verwondering (Plato)
Filosofie is zo oud als de mens zelf
Oorsprong:
1. Filosofie is zo oud als de mens zelf
2. Filosofie ontstond in bepaalde regio en tijd (overgang van mythos (mythisch denken)
naar logos (rationeel denken, logisch))
Westerse filosofie – rond 7e eeuw
Oosterse filosofie – “” India: Upanishaden (filosofische reflectie): typische duidingen van
het inzicht
Boeddha: wat is de essentie? Naar binnen kijken en mediteren. Oorzaak van lijden is het ego.
Mahavira: jaïnisme karma
Confucius: Hoe moeten we leven, hoe moeten we omgaan met elkaar?
Taoïsme: De weg. Er is maar één weg. Op die weg gaat alles voortdurend in elkaar over.
Ebvloed, lichtdonker, etc.
Rationaliteit: natuur wordt verklaard uit de natuur, en observatie en argumentatie worden
belangrijker dan geloven.
Xenophanes: “mensen hebben nooit iets over de goden geweten en zullen dat ook nooit
weten”.
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie
Italiaanse filosoof Crescenzo zegt: 2 fundamentele disciplines: religie én wetenschap
Domein
Francis Bacon (1561-1626): begrippen inductie en experiment. Natuurwetten Newton
(1643-1727)
Fundamentele vragen van Kant: “Wat is de mens?” verdeeld in 3 vragen
“Hoe kunnen we kennen?”
“Hoe moeten we handelen?”
“Wat mogen we hopen?”
, Luc Ferry: filosofie houdt zich bezig met 1.kennis, 2.ethiek, en 3.wijsheid.
1.2.3. Huis van de filosofie ZIJN
1. Ontologie = de leer van het zijn
We oordelen over het ware, het goede en het schone. 3 grote waarden van Plato.
1.1 Kosmologie = leer van natuur, de kosmos.
1.2 Metafysica= vraag naar achterliggende principes: aard van en orde achter wat is
1.3 Antropologie= wetenschap: sociologie, psychologie, culturele antropologie en agogiek.:
stelt zich vragen over de aard, de status en de plaats van de mens.
Huis van filosofie 2: BEHOREN
2.1 Het ware
Kennisleer, logica, wetenschapsfilosofie, taalfilosofie
2.2 Het goede en Rechtvaardige
Ethiek, politieke/ sociale filosofie
2.3 Het schone
Esthetica: wat is schoonheid, wat is kunst?
1.3 De voor-socratische filosofie
Thales van Milete (Milete is plaats aan Egeïsche zee)
Wiskunde: stelling van Thales. A/B=D/C
Oorsprong van alles is water. “ken Uzelf”
Reductionisme of herleiden van complexe werkelijkheid tot 1 principe.
Anaximander van Milete (leerling van Thales)
Apeiron (onbepaalde of onbeperkte) = eerste beginsel waaruit alles voorkomt.
Verklaring voor ontstaan van de wereld: scheiding en inwerking van tegengestelde
elementen en toestanden op elkaar
Inhoudsopgave
H1. De oorsprong van de filosofie......................................................................................................3
1.1 Inleiding.......................................................................................................................................3
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie.....................................................................................3
1.2.3. Huis van de filosofie ZIJN......................................................................................................4
1.3 De voor-socratische filosofie........................................................................................................4
1.4 Thema: Filosofie binnen de opleiding...........................................................................................5
H2 Socrates en de sofisten.................................................................................................................6
2.1 Situering.......................................................................................................................................6
2.2 De sofisten....................................................................................................................................6
2.2.1 Rondtrekkende leraars..........................................................................................................6
2.2.2 Thema’s van sofisten + Protagoras........................................................................................6
2.2.3 Relativisme: pro en contra....................................................................................................6
2.3 Socrates (469-399).......................................................................................................................7
2.3.1 Socrates, de ‘horzel’..............................................................................................................7
2.3.2 Socratische gespreksvoering.................................................................................................7
2.3.3 Mensbeeld............................................................................................................................7
2.3.4 Alain de Botton over Socrates...............................................................................................8
2.4 Universalisme vs relativisme........................................................................................................8
H3 De Grot van Plato.......................................................................................................................10
3.2 Zijn en schijn...............................................................................................................................10
3.2.1 De wereld van de Vormen...................................................................................................10
3.3 Kennisleer en Ethiek...................................................................................................................11
3.3.1 Drie soorten van kennen/ weten.........................................................................................11
3.4 Mensbeeld en politiek................................................................................................................11
3.5 De aard van de werkelijkheid.....................................................................................................11
Materialisme, idealisme en dualisme...........................................................................................11
3.5.2 Platonisme en Christendom................................................................................................12
3.5 Tot slot.......................................................................................................................................12
H4 De teleologie van Aristoteles......................................................................................................12
4.1 Situering.....................................................................................................................................12
4.2 Hilomorfisme (vorm en stof).......................................................................................................13
4.2.1 Vorm in de dingen...............................................................................................................13
4.2.2 Teleologische visie (entelechie)...........................................................................................13
4.2.3 Trapsgewijze opbouw natuur..............................................................................................13
4.3 Ethica: Deugdenleer...................................................................................................................14
4.3.3 Deugdenleer........................................................................................................................14
4.3.4 Catharsis..............................................................................................................................15
4.4 Politiek: mens is een politiek dier (sociaal dier)..........................................................................15
4.5 Doelen en zingeving...................................................................................................................15
H5 de tuin van Epicurus...................................................................................................................16
5.1 De Hellenistische en Romeinse periode......................................................................................16
, 5.2 Het epicurisme...........................................................................................................................16
5.2.1 Epicurus...............................................................................................................................16
5.2.2 Kosmologie..........................................................................................................................16
5.2.3 Levenskunst.........................................................................................................................16
5.3 Troost voor geldzorgen...............................................................................................................17
5.4 Geluk..........................................................................................................................................17
5.4.2 Soorten geluk:.....................................................................................................................17
5.4.3 Geluksindex + BNP..............................................................................................................17
5.4.4 De ervaringsmachine van Nozick.........................................................................................17
H6 De stoïcijnen en het Lot..............................................................................................................18
6.1 Situering.....................................................................................................................................18
6.2 Wereldbeeld: Pantheïsme..........................................................................................................18
6.3 Alles is bepaald, het Lot bepaalt................................................................................................18
6.4 Levenskunst................................................................................................................................18
6.5 De Botton over Seneca: troost voor frustratie............................................................................18
6.6 Thema: Vrijheid en bepaaldheid (determinisme)........................................................................19
6.6.1 Handelingsvrijheid en wilsvrijheid.......................................................................................19
6.6.2 Vrijheid en verantwoordelijkheid........................................................................................19
6.6.3 Het liberalisme....................................................................................................................20
H7 Michel de Montaigne.................................................................................................................20
7.1 Situering: De middeleeuwse filosofie.........................................................................................20
7.2 De Renaissance..........................................................................................................................21
7.3 Michel de Montaigne.................................................................................................................21
7.3.2 Troost voor onmacht (De Botton)........................................................................................21
7.4 Reflecteren.................................................................................................................................22
H8 Van Descartes tot Kant...............................................................................................................23
8.1 Situering.....................................................................................................................................23
8.2 René Descartes...........................................................................................................................23
8.3 Baruch de Spinoza......................................................................................................................23
8.4 Newton......................................................................................................................................24
8.5 John Locke..................................................................................................................................24
8.6 David Hume................................................................................................................................25
8.7 Immanuel Kant...........................................................................................................................25
8.7.3 De ‘copernicaanse wending’ van Kant.................................................................................26
8.9 De Verlichting.............................................................................................................................26
H9 Plichtethiek vs utilitarisme.........................................................................................................26
9.1 Situering.....................................................................................................................................26
9.2 Kant’s plichtsethiek: de categorische Imperatief........................................................................27
H10 Schopenhauer’s wil tot leven....................................................................................................28
10.1 Situering...................................................................................................................................28
10.2 Arthur Schopenhauer...............................................................................................................28
10.2.5 Ethiek gebaseerd op mededogen......................................................................................29
10.3 De Botton: troost voor liefdesverdriet......................................................................................29
10.4 De Romantiek als reactie Verlichting........................................................................................29
10.4.1 Jean-Jacques Rousseau.....................................................................................................30
10.4.2 William Blake.....................................................................................................................30
10.5 Tot slot.....................................................................................................................................30
H11 Nietzsche, filosoof met de hamer.............................................................................................30
11.1 Situering...................................................................................................................................30
, 11.2 Friedrich Nietzsche...................................................................................................................30
11.2.8 De ‘eeuwige wederkeer’...................................................................................................31
11.3 De Botton: Troost voor moeilijkheden......................................................................................31
11.4 Postmodernisme......................................................................................................................31
H1. De oorsprong van de filosofie
1.1 Inleiding
Filosofie etymologie:
filein = houden van sophia = Griekse godin van de wijsheid
Filosofie begint met de verwondering (Plato)
Filosofie is zo oud als de mens zelf
Oorsprong:
1. Filosofie is zo oud als de mens zelf
2. Filosofie ontstond in bepaalde regio en tijd (overgang van mythos (mythisch denken)
naar logos (rationeel denken, logisch))
Westerse filosofie – rond 7e eeuw
Oosterse filosofie – “” India: Upanishaden (filosofische reflectie): typische duidingen van
het inzicht
Boeddha: wat is de essentie? Naar binnen kijken en mediteren. Oorzaak van lijden is het ego.
Mahavira: jaïnisme karma
Confucius: Hoe moeten we leven, hoe moeten we omgaan met elkaar?
Taoïsme: De weg. Er is maar één weg. Op die weg gaat alles voortdurend in elkaar over.
Ebvloed, lichtdonker, etc.
Rationaliteit: natuur wordt verklaard uit de natuur, en observatie en argumentatie worden
belangrijker dan geloven.
Xenophanes: “mensen hebben nooit iets over de goden geweten en zullen dat ook nooit
weten”.
1.2 Omschrijving en indeling van de filosofie
Italiaanse filosoof Crescenzo zegt: 2 fundamentele disciplines: religie én wetenschap
Domein
Francis Bacon (1561-1626): begrippen inductie en experiment. Natuurwetten Newton
(1643-1727)
Fundamentele vragen van Kant: “Wat is de mens?” verdeeld in 3 vragen
“Hoe kunnen we kennen?”
“Hoe moeten we handelen?”
“Wat mogen we hopen?”
, Luc Ferry: filosofie houdt zich bezig met 1.kennis, 2.ethiek, en 3.wijsheid.
1.2.3. Huis van de filosofie ZIJN
1. Ontologie = de leer van het zijn
We oordelen over het ware, het goede en het schone. 3 grote waarden van Plato.
1.1 Kosmologie = leer van natuur, de kosmos.
1.2 Metafysica= vraag naar achterliggende principes: aard van en orde achter wat is
1.3 Antropologie= wetenschap: sociologie, psychologie, culturele antropologie en agogiek.:
stelt zich vragen over de aard, de status en de plaats van de mens.
Huis van filosofie 2: BEHOREN
2.1 Het ware
Kennisleer, logica, wetenschapsfilosofie, taalfilosofie
2.2 Het goede en Rechtvaardige
Ethiek, politieke/ sociale filosofie
2.3 Het schone
Esthetica: wat is schoonheid, wat is kunst?
1.3 De voor-socratische filosofie
Thales van Milete (Milete is plaats aan Egeïsche zee)
Wiskunde: stelling van Thales. A/B=D/C
Oorsprong van alles is water. “ken Uzelf”
Reductionisme of herleiden van complexe werkelijkheid tot 1 principe.
Anaximander van Milete (leerling van Thales)
Apeiron (onbepaalde of onbeperkte) = eerste beginsel waaruit alles voorkomt.
Verklaring voor ontstaan van de wereld: scheiding en inwerking van tegengestelde
elementen en toestanden op elkaar
