Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
Psychologie
Inhoud
1.Inleiding: Psychologie als wetenschap.................................................................4
1.1.Kenmerken van wetenschap.........................................................................4
1.2.Situering tussen wetenschappen..................................................................5
1.2.Methoden...................................................................................................... 7
1.2.1.Methodologie & experimentele psychologie............................................7
Niet-psychologische methoden........................................................................7
Psychometrische methoden:............................................................................ 8
1.3.Disciplines................................................................................................... 10
Persoonlijkheids- of differentiële psychologie.................................................10
2.Psychotherapie.................................................................................................. 10
2.1.Vele versch. psychotherapieën....................................................................10
2.1.1.Werkzame bestanddelen.......................................................................11
2.1.2.Common factors.................................................................................... 11
3.Psyhoanalyse..................................................................................................... 13
3.1.Wat ervoor kwam........................................................................................ 13
3.2.Theorieën en concepten.............................................................................. 13
3.3.Afweermechanismen................................................................................... 15
3.4.Volgelingen of net niet?............................................................................... 16
3.5.Aantrekkingskracht..................................................................................... 17
3.6.Kritieken...................................................................................................... 17
4.Behaviorisme..................................................................................................... 18
4.1.Situering...................................................................................................... 18
4.2.1.Wetenschappelijk observeerbaar gedrag..............................................18
4.2.2.Kenmerken: S-R..................................................................................... 18
4.2.3.Leerprocessen....................................................................................... 18
4.2.4.Experimenten........................................................................................ 18
4.3.Leerprocessen............................................................................................. 18
4.3.1.Voorbeelden Little Albert.......................................................................19
4.3.2. Toepassingen........................................................................................ 20
4.3.3.Toch cognitief........................................................................................ 20
4.4.Black-box visie............................................................................................ 24
Token economy.............................................................................................. 27
4.5.Toepassen:................................................................................................... 27
4.6.Neobehaviorisme........................................................................................ 27
5.Humanistische psychologie............................................................................... 27
5.1.Uitgangspunten........................................................................................... 27
5.2.Invloeden..................................................................................................... 28
1
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
5.3.Carl Rogers.................................................................................................. 28
5.4.Cliënt centered therapy............................................................................... 29
Beschrijving.................................................................................................... 29
Basishouding.................................................................................................. 29
Focussen........................................................................................................ 29
5.5.Gordon........................................................................................................ 30
5.5.1.Behoeftenconflict.................................................................................. 30
5.5.2.Waardenconflict & overlegmodel..........................................................32
5.6.Toepassingen............................................................................................... 32
5.7.Abraham Maslow......................................................................................... 32
5.7.1.Behoeftenpiramide................................................................................ 32
5.7.2.ERG-theorie........................................................................................... 33
5.8.Bespreking.................................................................................................. 33
6.Gestalt............................................................................................................... 33
7.Systeemdenken................................................................................................. 34
7.1.Situering...................................................................................................... 34
7.2.Systemen.................................................................................................... 34
7.3.Kenmerken.................................................................................................. 35
Axioma’s v. Watzlawick.................................................................................. 37
7.4.Systeemtherapeutische scholen..................................................................40
7.5.Methodieken................................................................................................ 41
7.6.Gezinskaart & genogram............................................................................. 42
8.Lichaamsgerichte therapie................................................................................ 42
9.Cognitieve psychologie...................................................................................... 42
9.1.Cognitie....................................................................................................... 42
9.1.1.Inner speech......................................................................................... 42
9.1.2.Latent leren: experiment Tolman...........................................................42
9.1.3.Attributie & labelen............................................................................... 43
9.2.CGT – RE(B)T – G-DENKEN...........................................................................43
9.2.1.Cognitieve gedragstherapie (CGT)........................................................43
9.2.2.RET/REBT.............................................................................................. 44
9.2.3.G-denken............................................................................................... 45
9.3.Schematherapie.......................................................................................... 45
9.3.1.Schema’s............................................................................................... 45
9.3.2.Modi...................................................................................................... 45
9.4.Methodieken................................................................................................ 46
9.4.1.Cognitieve herstructurering..................................................................46
9.4.2.Socratische dialoog............................................................................... 46
2
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
9.4.3.Zelfinstructietraining............................................................................. 46
9.4.4.Psycho-educatie.................................................................................... 46
9.4.5.Exposure............................................................................................... 46
9.4.6.Rescripting............................................................................................ 46
9.4.7.Het gedragsexperiment........................................................................46
10.Gedragstherapie v/d 3de generatie..................................................................46
11.Narratieve psychologie.................................................................................... 47
11.1.Michael White & David Epston..................................................................47
11.2.Methodieken.............................................................................................. 47
11.3.Toepassingen............................................................................................. 48
12.Oplossingsgerichte therapie............................................................................ 48
12.1.De Shazer & Berg...................................................................................... 49
12.2.Aandachtspunten & methodieken.............................................................49
12.3.Andere stromingen.................................................................................... 50
12.4.Tijdsgeest.................................................................................................. 50
12.5.Bemerkingen............................................................................................. 50
13.Positieve psychologie...................................................................................... 50
13.1.Martin Seligman & Mihaly Csikzenmihalyi.................................................50
1.Seligman..................................................................................................... 51
2.Csikszenmihalyi........................................................................................... 51
14.Evolutietheorie................................................................................................ 51
14.1.Evolutieleer............................................................................................... 51
Charles Darwin & Russel Wallace...................................................................51
14.1.1.Natuurlijke selectie.............................................................................. 51
14.1.2.Fitness................................................................................................. 52
14.1.3.Environment & evolutionary adaptness..............................................52
14.1.4.Mismatch............................................................................................. 52
14.2.Evolutionaire visie op de psyche...............................................................52
Genen, gedrag & evolutie.............................................................................. 52
14.3.Seksuele selectie....................................................................................... 53
Overspel......................................................................................................... 53
Jaloezie........................................................................................................... 53
3
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
1. Inleiding: Psychologie als wetenschap
1.1. Kenmerken van wetenschap
1. Domein
= Het onderwerp van een bepaalde wetenschap of discipline
Bvb: gewervelde dieren, ontwikkelings- tegenover levenslooppsychologie
- ≠ scholen binnen de psychologie concentreren zich vaak op ≠ onderwerpen:
o Behaviorisme > gedrag
= gedragspsychologen alles w aangeleerd
= nurture
= ook mensbeeld
o Psychoanalyse > onbewuste
- Freud: psychoseksuele fasen
Erogene zones zones waar je lust aan kan beleven
o Zij bepalen ons verdere leven
- Psychoanalyse: leven w. bepaald door onze kindertijd
Alles slaan we op in ons onbewuste
o Invloed op leven
2. Hypothesen en theorieën
= Systematische hiërarchische ordening v. inzichten en causale verbanden over een bep. gebied v/d
werkelijkheid
- Wat maakt dat je een hekel aan iemand hebt?
Komt door kindertijd
o Freud: er is een dominante fase die gans leven vat op je heef
Je fixeert je er op
3. Reductie
= verminderen
Alles is veel complexer dan w gezegd of verteld
alles veel minder dan werkelijkheid
o Sommige dingen zal je nooit weten
- Elke wetenschap = vereenvoudiging v/d totale werkelijkheid
- kracht v. wetenschap ligt in isoleren deelsysteem
- H2O (Edmund Husserl)
- What’s it like to be a bat?
4. Intersubjectieve overeenstemming
= iets is geldig of waar voor elkeen v/e # subjecten
Vbn:
- God
- Ufo’s
- De verzinsels over vak en leerkracht
- … > oefening
Systeem therapeuten gaan kijken naar het systeem
Bv: zien dat iemand angst/probleem heef zorgt er voor dat bij anderen iets ontstaat om angst/problemen
weg te helpen
Systeempsychologen zeggen: als je enkel 1 iemand gaat viseren om iets op te lossen gaat n helpen
Kijken naar gezin of omgeving daar kan opgelost w
5. Formulering
- Nauwkeurig, precies, ondubbelzinnig
- Economisch
- Communiceerbaar
- Afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders (cfr Lacaniaanse psychoanalysten)
o Vb: frustrartietolerantie, oedipuscomplex, …
Vb: IQ
4
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
6. Voortgang: paradigma
= algemene zienswijze/visie op een bepaald onderzoek
- Thomas Kuhn: standaardmodel waar de wetenschappers uit een vakgebied vanuit gaan
Vb:
Zon – aarde
Normalisatie – Quality of Life
- Denkt anders? ander paradigma
7. Kritisch
Cfr: intersubjectiviteit
- Het oordeel v/e panel wetenschappers
8. Mensbeeld & fi losofi sch gedachtegoed
Elke wetenschap impliceert een mens- en wereldbeeld, een visie, een levensbeschouwing
- Is ofwel onderliggend bij het formuleren v. nieuwe paradigma of vloeit als een onlosmakelijke
conclusie voort uit de opgebouwde theorieën
- Onderliggende indelen in:
o Organisch
o Mechanisch
o Personalistisch
Ortho:
Normalisatie, integratie, inclusie > gelijkheid, personalisme > geloof
1.2. Situering tussen wetenschappen
1. Indeling v. wetenschap Dilthey
- Wijsbegeerte
o Filosofie
- Formele wetenschappen
o Logica
o Wiskunde
- Ervaringswetenschappen
o Natuurwetenschappen
Erklaren/verklaren
o Psychologie
o Geesteswetenschappen
Verstehen/begrijpen
2. Nomotisch & ideografi sch
- Nomothetische wetenschap
o Algemeen geldende regels
Fysica: e=mc2
- Ideografische wetenschap
o Unieke en specifieke literatuurwetenschap
Romans van Coetzee
3. Wetenschappelijk mensenkennis
- Beschrijvend & verklarend
o Feiten
o Waardengeladen
- Uitgaand v. theorie
o Mythen
o Religie
o Ideologie
- Objectief via strikte onderzoeksmethoden
o Subjectief
o Emotionaliteit
5
, Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
6
Psychologie
Inhoud
1.Inleiding: Psychologie als wetenschap.................................................................4
1.1.Kenmerken van wetenschap.........................................................................4
1.2.Situering tussen wetenschappen..................................................................5
1.2.Methoden...................................................................................................... 7
1.2.1.Methodologie & experimentele psychologie............................................7
Niet-psychologische methoden........................................................................7
Psychometrische methoden:............................................................................ 8
1.3.Disciplines................................................................................................... 10
Persoonlijkheids- of differentiële psychologie.................................................10
2.Psychotherapie.................................................................................................. 10
2.1.Vele versch. psychotherapieën....................................................................10
2.1.1.Werkzame bestanddelen.......................................................................11
2.1.2.Common factors.................................................................................... 11
3.Psyhoanalyse..................................................................................................... 13
3.1.Wat ervoor kwam........................................................................................ 13
3.2.Theorieën en concepten.............................................................................. 13
3.3.Afweermechanismen................................................................................... 15
3.4.Volgelingen of net niet?............................................................................... 16
3.5.Aantrekkingskracht..................................................................................... 17
3.6.Kritieken...................................................................................................... 17
4.Behaviorisme..................................................................................................... 18
4.1.Situering...................................................................................................... 18
4.2.1.Wetenschappelijk observeerbaar gedrag..............................................18
4.2.2.Kenmerken: S-R..................................................................................... 18
4.2.3.Leerprocessen....................................................................................... 18
4.2.4.Experimenten........................................................................................ 18
4.3.Leerprocessen............................................................................................. 18
4.3.1.Voorbeelden Little Albert.......................................................................19
4.3.2. Toepassingen........................................................................................ 20
4.3.3.Toch cognitief........................................................................................ 20
4.4.Black-box visie............................................................................................ 24
Token economy.............................................................................................. 27
4.5.Toepassen:................................................................................................... 27
4.6.Neobehaviorisme........................................................................................ 27
5.Humanistische psychologie............................................................................... 27
5.1.Uitgangspunten........................................................................................... 27
5.2.Invloeden..................................................................................................... 28
1
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
5.3.Carl Rogers.................................................................................................. 28
5.4.Cliënt centered therapy............................................................................... 29
Beschrijving.................................................................................................... 29
Basishouding.................................................................................................. 29
Focussen........................................................................................................ 29
5.5.Gordon........................................................................................................ 30
5.5.1.Behoeftenconflict.................................................................................. 30
5.5.2.Waardenconflict & overlegmodel..........................................................32
5.6.Toepassingen............................................................................................... 32
5.7.Abraham Maslow......................................................................................... 32
5.7.1.Behoeftenpiramide................................................................................ 32
5.7.2.ERG-theorie........................................................................................... 33
5.8.Bespreking.................................................................................................. 33
6.Gestalt............................................................................................................... 33
7.Systeemdenken................................................................................................. 34
7.1.Situering...................................................................................................... 34
7.2.Systemen.................................................................................................... 34
7.3.Kenmerken.................................................................................................. 35
Axioma’s v. Watzlawick.................................................................................. 37
7.4.Systeemtherapeutische scholen..................................................................40
7.5.Methodieken................................................................................................ 41
7.6.Gezinskaart & genogram............................................................................. 42
8.Lichaamsgerichte therapie................................................................................ 42
9.Cognitieve psychologie...................................................................................... 42
9.1.Cognitie....................................................................................................... 42
9.1.1.Inner speech......................................................................................... 42
9.1.2.Latent leren: experiment Tolman...........................................................42
9.1.3.Attributie & labelen............................................................................... 43
9.2.CGT – RE(B)T – G-DENKEN...........................................................................43
9.2.1.Cognitieve gedragstherapie (CGT)........................................................43
9.2.2.RET/REBT.............................................................................................. 44
9.2.3.G-denken............................................................................................... 45
9.3.Schematherapie.......................................................................................... 45
9.3.1.Schema’s............................................................................................... 45
9.3.2.Modi...................................................................................................... 45
9.4.Methodieken................................................................................................ 46
9.4.1.Cognitieve herstructurering..................................................................46
9.4.2.Socratische dialoog............................................................................... 46
2
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
9.4.3.Zelfinstructietraining............................................................................. 46
9.4.4.Psycho-educatie.................................................................................... 46
9.4.5.Exposure............................................................................................... 46
9.4.6.Rescripting............................................................................................ 46
9.4.7.Het gedragsexperiment........................................................................46
10.Gedragstherapie v/d 3de generatie..................................................................46
11.Narratieve psychologie.................................................................................... 47
11.1.Michael White & David Epston..................................................................47
11.2.Methodieken.............................................................................................. 47
11.3.Toepassingen............................................................................................. 48
12.Oplossingsgerichte therapie............................................................................ 48
12.1.De Shazer & Berg...................................................................................... 49
12.2.Aandachtspunten & methodieken.............................................................49
12.3.Andere stromingen.................................................................................... 50
12.4.Tijdsgeest.................................................................................................. 50
12.5.Bemerkingen............................................................................................. 50
13.Positieve psychologie...................................................................................... 50
13.1.Martin Seligman & Mihaly Csikzenmihalyi.................................................50
1.Seligman..................................................................................................... 51
2.Csikszenmihalyi........................................................................................... 51
14.Evolutietheorie................................................................................................ 51
14.1.Evolutieleer............................................................................................... 51
Charles Darwin & Russel Wallace...................................................................51
14.1.1.Natuurlijke selectie.............................................................................. 51
14.1.2.Fitness................................................................................................. 52
14.1.3.Environment & evolutionary adaptness..............................................52
14.1.4.Mismatch............................................................................................. 52
14.2.Evolutionaire visie op de psyche...............................................................52
Genen, gedrag & evolutie.............................................................................. 52
14.3.Seksuele selectie....................................................................................... 53
Overspel......................................................................................................... 53
Jaloezie........................................................................................................... 53
3
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
1. Inleiding: Psychologie als wetenschap
1.1. Kenmerken van wetenschap
1. Domein
= Het onderwerp van een bepaalde wetenschap of discipline
Bvb: gewervelde dieren, ontwikkelings- tegenover levenslooppsychologie
- ≠ scholen binnen de psychologie concentreren zich vaak op ≠ onderwerpen:
o Behaviorisme > gedrag
= gedragspsychologen alles w aangeleerd
= nurture
= ook mensbeeld
o Psychoanalyse > onbewuste
- Freud: psychoseksuele fasen
Erogene zones zones waar je lust aan kan beleven
o Zij bepalen ons verdere leven
- Psychoanalyse: leven w. bepaald door onze kindertijd
Alles slaan we op in ons onbewuste
o Invloed op leven
2. Hypothesen en theorieën
= Systematische hiërarchische ordening v. inzichten en causale verbanden over een bep. gebied v/d
werkelijkheid
- Wat maakt dat je een hekel aan iemand hebt?
Komt door kindertijd
o Freud: er is een dominante fase die gans leven vat op je heef
Je fixeert je er op
3. Reductie
= verminderen
Alles is veel complexer dan w gezegd of verteld
alles veel minder dan werkelijkheid
o Sommige dingen zal je nooit weten
- Elke wetenschap = vereenvoudiging v/d totale werkelijkheid
- kracht v. wetenschap ligt in isoleren deelsysteem
- H2O (Edmund Husserl)
- What’s it like to be a bat?
4. Intersubjectieve overeenstemming
= iets is geldig of waar voor elkeen v/e # subjecten
Vbn:
- God
- Ufo’s
- De verzinsels over vak en leerkracht
- … > oefening
Systeem therapeuten gaan kijken naar het systeem
Bv: zien dat iemand angst/probleem heef zorgt er voor dat bij anderen iets ontstaat om angst/problemen
weg te helpen
Systeempsychologen zeggen: als je enkel 1 iemand gaat viseren om iets op te lossen gaat n helpen
Kijken naar gezin of omgeving daar kan opgelost w
5. Formulering
- Nauwkeurig, precies, ondubbelzinnig
- Economisch
- Communiceerbaar
- Afbakenen vakgebied, weren buitenstaanders (cfr Lacaniaanse psychoanalysten)
o Vb: frustrartietolerantie, oedipuscomplex, …
Vb: IQ
4
,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
6. Voortgang: paradigma
= algemene zienswijze/visie op een bepaald onderzoek
- Thomas Kuhn: standaardmodel waar de wetenschappers uit een vakgebied vanuit gaan
Vb:
Zon – aarde
Normalisatie – Quality of Life
- Denkt anders? ander paradigma
7. Kritisch
Cfr: intersubjectiviteit
- Het oordeel v/e panel wetenschappers
8. Mensbeeld & fi losofi sch gedachtegoed
Elke wetenschap impliceert een mens- en wereldbeeld, een visie, een levensbeschouwing
- Is ofwel onderliggend bij het formuleren v. nieuwe paradigma of vloeit als een onlosmakelijke
conclusie voort uit de opgebouwde theorieën
- Onderliggende indelen in:
o Organisch
o Mechanisch
o Personalistisch
Ortho:
Normalisatie, integratie, inclusie > gelijkheid, personalisme > geloof
1.2. Situering tussen wetenschappen
1. Indeling v. wetenschap Dilthey
- Wijsbegeerte
o Filosofie
- Formele wetenschappen
o Logica
o Wiskunde
- Ervaringswetenschappen
o Natuurwetenschappen
Erklaren/verklaren
o Psychologie
o Geesteswetenschappen
Verstehen/begrijpen
2. Nomotisch & ideografi sch
- Nomothetische wetenschap
o Algemeen geldende regels
Fysica: e=mc2
- Ideografische wetenschap
o Unieke en specifieke literatuurwetenschap
Romans van Coetzee
3. Wetenschappelijk mensenkennis
- Beschrijvend & verklarend
o Feiten
o Waardengeladen
- Uitgaand v. theorie
o Mythen
o Religie
o Ideologie
- Objectief via strikte onderzoeksmethoden
o Subjectief
o Emotionaliteit
5
, Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018
6
