Samenvatting ODW, HoGent, notities, ppt, boek

Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018




Inhoudsopgave
1.Inleiding............................................................................................................... 6
1.1.Personen met een beperking.........................................................................6
1.2.Het nieuwe paradigma: Kwaliteit van bestaan..............................................6
(QOL-Quality of Life)............................................................................................ 6
1.2.1.8 domeinen van QOL: ( Schalock & Verdugo)..........................................6
1.1.Het nieuwe paradigma: inclusie.................................................................6
2.Personen met een verstandelijke beperking........................................................7
2.1.Inleiding:....................................................................................................... 7
2.2.Historiek: van de Oudheid tot 1992...............................................................7
2.2.1.Pioniers:.................................................................................................. 8
2.2.2.Eerste inrichtingen: 1850........................................................................8
2.2.3.Evolutie v. filantropie naar positivistme: DONKERE PERIODE!.................8
2.2.4.De psychometrie..................................................................................... 8
2.2.5.Na 1950 – instituutgericht denken vs integratie......................................9
2.2.6.De paradigma-omslag vanaf de jaren 1990............................................9
2.3.De nieuwe definitie..................................................................................... 10
2.3.1.Belangrijke VOORonderstellingen van de AAIDD (het gaat immers om
een andere manier van denken èn doen!).....................................................10
2.3.2.Diagnostiek in 3 stappen:......................................................................11
2.4.Etiologie verstandelijke beperking..............................................................12
3.Personen met een fysieke beperking.................................................................12
3.1.Historiek: (fysieke) beperking door de eeuwen heen..................................12
3.1.1.Integratie en inclusie............................................................................. 12
3.2.Begrippenomschrijving en etiologie............................................................12
3.2.1.Infantiele encefalopathie.......................................................................12
3.2.2.Spina bifida........................................................................................... 14
3.2.3.Neuromusculaire aandoeningen (spierziekten).....................................15
3.3.Psychologische inzichten............................................................................. 16
4.Personen met een auditieve beperking.............................................................17
4.1.Geluid, oor, horen en niet-horen.................................................................17
4.1.1.Wat is geluid?........................................................................................ 17
4.1.2.Kenmerken v. geluid.............................................................................. 17
4.1.3.Werking v/h oor..................................................................................... 18
4.1.4.Meten v/h gehoor: audiometrie.............................................................18
4.1.5.Er is iets mis met het gehoor: soorten gehoorstoornissen....................18
4.1.6.oorzaken gehoorstoornissen.................................................................19

1

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018


4.2.Een gehoorstoornis: wat nu? Historiek en orthopedagogiek: 1 verhaal.......19
4.2.1.Historiek:............................................................................................... 19
4.3.Psychische ontwikkeling.............................................................................. 21
4.4.Hulpmiddelen.............................................................................................. 22
5.Personen met een visuele beperking.................................................................22
5.1.Historiek...................................................................................................... 22
5.1.1.De eerste instituten............................................................................... 22
5.1.2.Voorlopers v/h brailleschrift...................................................................22
5.2.Het brailleschrift.......................................................................................... 23
5.2.1.Braille schrijven: evolutie......................................................................23
5.3.Bouw en werking v/h oog............................................................................ 23
5.3.1.v/d oogbol naar de oogzenuw naar de hersenen..................................23
5.4.Visuele waarneming.................................................................................... 24
5.5.Classificatie................................................................................................. 24
5.6.Etiologie...................................................................................................... 24
5.7.Psychologie................................................................................................. 25
6.Personen met ernstig meervoudige beperkingen..............................................25
6.1.Inleiding....................................................................................................... 25
6.2.Classificatie & terminologie.........................................................................26
6.2.1.Classificatie in subgroepen....................................................................26
6.3.Ernstig motorisch- verstandelijke beperking...............................................28
6.3.1.Orthopedagogische aanpak..................................................................28
6.3.2.Communicatie....................................................................................... 28
6.3.3.Quality Of Life....................................................................................... 28
6.3.4.Ouders als expert.................................................................................. 29
6.3.5.Activiteiten............................................................................................ 29
6.3.6.Basale stimulatie................................................................................... 29
6.3.7.Belevingstheater................................................................................... 29
6.3.8.Multisensorische omgeving...................................................................29
7.Personen met een Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH)...................................29
7.1.Wat is NAH?................................................................................................. 29
Definitie NAH:................................................................................................. 29
Mensen met NAH w. geconfronteerd met:......................................................29
Overzicht:....................................................................................................... 30
Beperkingen................................................................................................... 33
8.Zieke kinderen................................................................................................... 33
8.1.Classificatie chronische ziekten...................................................................33


2

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018


Hart- en ademhalingsmoeilijkheden...............................................................33
Bloedziekten................................................................................................... 34
AIDS............................................................................................................... 34
Diabetes......................................................................................................... 35
Obesitas......................................................................................................... 35
Epilepsie......................................................................................................... 35
Chronische nierproblemen............................................................................. 36
Chronische darmaandoeningen......................................................................36
8.2.Een praktijkvoorbeeld................................................................................. 36
8.3.Factoren die bijdragen tot een opname.......................................................37
8.4.Gevolgen v. hospitalisatie........................................................................... 37
8.5.Psychosociale & spelbegeleiding.................................................................38
Psychosociale begeleiding.............................................................................. 38
Spelbegeleiding.............................................................................................. 38
8.6.Doelstellingen................................................................................................. 38
9.Personen met autismespectrumstoornis (ASS)..................................................39
9.1.Historiek...................................................................................................... 39
9.2.Etiologie...................................................................................................... 39
.......................................................................................................................... 39
9.3.Prevalentie.................................................................................................. 39
9.4.Terminologie................................................................................................ 39
9.5.Classificatiecriteria DSM 5...........................................................................40
9.6.Dyade v. stoornissen................................................................................... 40
9.6.1.Persisterende deficiënties in de sociale communicatie en sociale
interactie in uiteenlopende situaties..............................................................40
9.6.2.Beperkte, repetitieve gedragspatronen, interesses of activiteiten........41
9.7.Psychologische inzichten............................................................................. 41
9.7.1.Centrale coherentie............................................................................... 41
9.7.2.Executieve functies............................................................................... 41
9.7.3.Theory of Mind (ToM)............................................................................. 41
9.8.Orthopedagogiek......................................................................................... 42
9.8.1.Beeldvorming........................................................................................ 42
9.8.2.Ondersteuning...................................................................................... 42
10.Onderwijs v. leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften (17-18)................43
10.1.Historiek.................................................................................................... 43
10.2.M-Decreet 2014......................................................................................... 44
Verwachte gevolg v/h M-decreet: meer inclusief onderwijs...............................44


3

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018


Wat is inclusief onderwijs?............................................................................. 44
Organisatie inclusief onderwijs:......................................................................45
Ondersteuning v. het kind.............................................................................. 45
Organisatie inclusief onderwijs:......................................................................45
Ondersteuning v. de school............................................................................45
Buitengewoon onderwijs................................................................................... 45
Knelpunten bij het denken in typologieën......................................................45
Overstap naar het secundair onderwijs.............................................................46
Organisatie v/h Buitengewoon onderwijs.......................................................46
Types en opleidingsvormen............................................................................ 47
Toegang krijgen tot een BuO-school...............................................................47
Tijdelijk onderwijs aan huis (TOAH)................................................................47
Permanent onderwijs aan huis (POAH)...........................................................47
11.Begeleiding, opvang & ondersteuning v. personen met een beperking..........47
11.1.Van 1830 tot 2020..................................................................................... 47
11.1.1.1830 ontstaan v. België.......................................................................47
11.1.2.Jaren ‘60.............................................................................................. 48
11.1.3.’60 – ‘90.............................................................................................. 48
11.1.4.1990.................................................................................................... 48
11.1.5.2010.................................................................................................... 49
Perspectief 2020: een radicaal nieuw ondersteuningsbeleid..........................49
Diensten ondersteuningsplan.........................................................................50
VAPH: cirkel 5 v/h concentrisch model...........................................................50
11.2.Wat is het VAPH?....................................................................................... 51
Wat doet het VAPH?........................................................................................... 51
11.2.1.VAPH aanbod v. minderjarigen............................................................51
11.2.2.VAPH aanbod v. meerderjarigen..........................................................52
11.3.Hoe kan je nu deze ondersteuning aanvragen..........................................52
Persoonsgebonden financiering.....................................................................53
Persoonsvolgende financiering.......................................................................53
Aanvraag hulpmiddelen & aanpassingen.......................................................54
Stappenplan: oplossen v. oefeningen.............................................................54
Gastspreker:......................................................................................................... 54
De tegemoetkomingen aan Personen met een Handicap(PMH)........................54
Federaal:........................................................................................................ 54
Regionaal:...................................................................................................... 54
Lokaal:............................................................................................................ 54


4

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018


Inkomensvervangende Tegemoetkoming.......................................................57
Integratietegemoetkoming............................................................................. 58
Attesten............................................................................................................. 59
Algemeen attest............................................................................................. 59
Sociale en fiscale voordelen...........................................................................59
Parkeerkaarten............................................................................................... 60
Nationale Verminderingskaart........................................................................60
Openbaar vervoer.......................................................................................... 60
Bijkomende kinderbijslag.................................................................................. 60
Procedures..................................................................................................... 60
Betaling.......................................................................................................... 62
Procedures wijzigen........................................................................................ 62
Geplande herzieningen.................................................................................. 62




5

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018



Samenvatting ODW 1
1. Inleiding
Orthopedagogiek = personen in problematische opvoedingssituaties (POS)
= die situatie waar het gewone opvoeden te kort schiet
= definitie v. handicap in brede zin v/h woord

Als opvoeder  begeleidt mensen met beperking
 Moet alle ≠ doelgroepen kennen  breed werkveld
Je begeleidt mensen met een handicap
 = belemmering
 Gebruiken i/d brede zin v/h woord
Oorsprong:
= ‘hand in cap’
- Middeleeuwen
o Dingen verpatsen & verkopen
o Wel/niet akkoord over prijs  hand in cap: ≠ gelijk
DAARDOOR: ± gelijk  afgekort & meer gebruikt
- Nu
o w gebruikt  iets n gelijk
bv: paardenrennen: paard met < gewicht w een beperking gegeven  handicap

Moet knn preventief handelen
Bv: bij activiteit: weten wat wel/niet kan  ‘niks’ fout lopen
Bv: autisme: kan n gwn zwemmen met kind met autisme  moet structuur hebben.

1.1. Personen met een beperking
- Mensen met wie je werkt  blijven zien als gewone mens
 Willen/mogen n anders behandeld w.
 Mag hen n denigrerend bekijken
 N kijken nr alleen label
Je blik op een pers. mag n alleen afhangen v/d beperking
 Kennis gebruiken  om gaan met pers.

1.2. Het nieuwe paradigma: Kwaliteit van bestaan
(QOL-Quality of Life)
Mensen een zo makkelijk en gewoon leven laten leiden.

1.2.1. 8 domeinen van QOL: ( Schalock & Verdugo)
Schalock: onderzoekwerk nr kwal. v leven
 1st alleen mensen mentale beperking
 Hoe gaat het met iemand?
 W vragenlijsten gemaakt  zien hoe iemand zich echt voelt
8 domeinen:
1. Emotioneel welbevinden (stress/zelfbeeld)
2. Interpersoonlijke relaties (capaciteiten  vrienden maken)
3. Materieel welbevinden (gsm hebben)
4. Persoonlijke ontplooiing (hobby’s)
5. Lichamelijk welbevinden (recht  eigen arts)
6. Zelfbepaling (zelf mogen beslissen  wat gebeurd)
7. Sociale inclusie (betrokkenheid in groep)
8. Rechten (w rechten gerespecteerd?)

- Je hoeft het n over de beperking zelf te hebben
 W n per sé zo gevraagd, wel gebruikt als basis
1.1. Het nieuwe paradigma: inclusie
Iedereen hoort er bij. W letterlijk betrokken bij de gewone samenleving en maken er deel v. uit.

6

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018



Richtlijnen:
- Zelf invulling geven a/h leven
- Deelnemen a/d samenleving
- Kans om te ontplooien/leren/vdhn ontw.
- Relaties onderhouden
- Gerespecteerd w als volwaardig pers.

Werken als orthopedagoog  lijkt een tegenstelling
- Mag n kijken nr label  hebt kennis over label nodig

Erg vaak veel mensen !NIET! bereid om te helpen
Inclusie kan vaak fout lopen  mensen n bereid of geen kennis v. inclusie.

2. Personen met een verstandelijke beperking
2.1. Inleiding:
Vroeger:
De woorden die nu als scheldwoorden gezien w  vroeger gebruikt v. wetenschappelijke benaming.
Handicap = probleem zelf  persoonlijker
Beperking = meer nadruk op feit dat mensen uit omgeving ook een rol spelen  hebben er ook “afdragens” van.
+ hoe gaan we een pers. met een beperking ondersteunen?

Bij opzoeken v. literatuur i/h Engels  problemen
personen met een verstandelijke beperking
- Intellectual Disabilities (VS, Canada,…)
- Learning Disabilities (U.K)
 Leerproblemen  learning dissorders

1992
REVOLUTIE!!!
- Belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van personen met een verstandelijke beperking!
Paradigma verschuiving!
- Vanaf toen denken we niet alleen anders over personen met een verstandelijke beperking
o Maar willen we ook de ondersteuning aan mensen met een verstandelijke
beperking op een heel andere manier uitbouwen
= rode draad doorheen opleiding
“Op het einde van de les zijn jullie helemaal ‘mee’ met de ‘andere manier’ van kijken naar,
spreken over en ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking….”

2.2. Historiek: van de Oudheid tot 1992
- Oudheid:
o Mochten blijven leven (‘onzichtbaar’…)
o Instituut v. aangepasten: w uit samenleving gehaald  in asiel opgesloten
- Middeleeuwen:
o Hofnar
 Mensen die ‘aar waren w nr het hof geleid  moesten mensen v/h hof plezieren
- Begin 19de eeuw:
o Freak-shows
 ‘rare’ mensen  circus
 Uit-/afgesloten  uitgelachen




7

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018


2.2.1. Pioniers:
- Pinel (1745-1826):
o ‘nosographie des maladies mentales’
 als eerste systematische beschrijving van psychiatrische ziektebeelden
- Esquirol (lln van Pinel)
o spreekt van ‘idiotie’ in 1820
o La Salpétrière  ziekenhuis
o Ging verder op Pinel
- Itard (1774-1838):
o de wilde van Aveyron
o Kleine jongen die gevonden werd i/d bossen  wolvengedrag  testobject
 Probeerde jongen normaal op te voeden
 jongen had wss verstandelijke beperking of autisme
- Séguin (1812-1880):
o school voor ‘idioten’
• 1ste school v. mensen met beperkingen
Pioniers in Vlaanderen (Ook nu nog voorzieningen met een natuurfilosofische en/of
antroposofische visie)
- Kanunnik Triest (1760-1863) Vb. Vzw WIDAR (tehuis niet- werkenden in Merksplas)
o Broeders van liefde - DORPSGEMEENSCHAP Widar
Medewerkers met hun families wonen in de voorziening en vormen samen
- Dr. Guislain (1797-1860) met de opgenomen personen met een handicap een woongemeenschap
o Psychiatrie Het voornaamste principe is dat de mens in zijn wezenlijke kern nooit
gehandicapt kan zijn. Het instrument waar de mens gebruik van maakt
o Nu museum en voorziening in Gent (namelijk de lichamelijkheid en de ziel) kan wel onvolkomenheden
vertonen. Deze onvolkomenheden zijn niet alleen een hindernis, ze
2.2.2. Eerste inrichtingen: 1850 verbergen ook een mogelijkheid tot verdere ontwikkeling.

- Abendberg (instelling van Guggenbühl, een Zwitserse arts)
o natuurfilosofische opvattingen

2.2.3. Evolutie v. filantropie naar positivistme: DONKERE PERIODE!
- Groeiende belangstelling voor het lichaam en de hersenen
- De wetenschap zoekt verklaringen, verschijningsvormen, gradaties
o vb. Langdon Down: ‘mongolisme’
 als 1ste Down beschreven
- Stamboomonderzoek
- Gevolg: uitstoting van personen met een handicap – ze verblijven in inrichtingen ter bescherming van
de maatschappij

2.2.4. De psychometrie
- Binet, Simon, Goddard, Terman
 Kinderen w getest
 Het intelligentiequotiënt: IQ
 Buitengewoon onderwijs

IQ bepaald vanaf dan veel….
De vraag is wel : hoe laag moet je IQ zijn om het als probleem te mogen/moeten zien?
m.a.w. wanneer labelen we iemand als ‘persoon met een verstandelijke beperking’?
 Belangrijke Amerikaanse organisatie van wetenschappers (interdisciplinair) die sinds 1876 al nadenkt en
standpunten publiceert over verstandelijke beperking : worden wereldwijd gerespecteerd, aanvaard en
gevolgd….

Evolutie i/h denken over verstandelijke beperking  evolutie in naam v/d organisatie 
evolutie i/d definitie
- 1876 : "Association of Medical Officers of American Institutions for Idiotic and Feebleminded Persons
 American Association on Mental Deficiency (AAMD)
 American Association on Mental Retardation (AAMR)
 2007 : American Association on Intellectual and Developmental Disabilities (AAIDD)



8

,Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018


Evolutie i/d definitie
- Ongeveer om de 10 jaar een verfijning van de definitie
- Centraal in elke definitie staat uiteraard het tekort in intellectueel functioneren, met als gevolg
problemen in het sociaal functioneren….
- En het is dat ‘sociaal functioneren’ dat verder zal evolueren naar een steeds grotere belang dat zal
gehecht worden aan de context van een persoon…..

Vanwaar komt die evolutie?
- Niet alleen vorderingen in de wetenschap, maar zeker ook veranderingen in de maatschappij en
vaststellingen in de dagelijkse praktijk van begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking?

2.2.5. Na 1950 – instituutgericht denken vs integratie
- De eerste kentering was er eigenlijk al vanaf 1925 : nature-nurture debat woedde volop
- Aanklacht tegen instellingen:
o Goffman
o Normalisatiedenken
o Verklaring van de Rechten van Mentaal Gehandicapte Personen
o Meer en meer geloof in de mogelijkheden van mensen met een verstandelijke beperking
- Normalisatiedenken

De ‘oude definitie’ van de AAMR
- ‘Mentale handicap verwijst naar een significant benedengemiddeld algemeen intellectueel
functioneren dat samengaat met tekorten in het adaptief gedrag en dat manifest wordt tijdens de
ontwikkelingsperiode.’
- Maakt een onderscheid tussen personen met een
o Licht <70
o Matig <55 Mentale beperking
o Ernstig <40
o Diepe <20

2.2.6. De paradigma-omslag vanaf de jaren 1990
- Emancipatie/empowerment
- Inclusie
- Disability Studies
o Biomedisch model  mensenrechtendiscours
o Multi-disciplinair model
o Handicap = sociaal, politiek, economisch en cultureel fenomeen
o Behandelen en structurele oplossingen
o Zoveel mogelijk perspectieven
- Quality of Life
o Gelijkwaardigheid van personen met of zonder een (functie)beperking
Uitgangspunten:
o Belangrijk voor iedereen
o Vergroot bij zelf beslissingen nemen (of participeren in)
o Vergroot bij acceptatie en integratie in de plaatselijke samenleving
↓
De ‘oude’ definitie komt zwaar onder druk te staan




9

, Femke De Loof Hogeschool Gent 2017-2018




De NIEUWE definitie verstandelijke beperking
(de definitie van 1992 werd aangepast in 2002 en herbevestigd in 2010)
“Intellectual disability is characterized by significant limitations both in intellectual functioning and in adaptive
behavior as expressed in conceptual, social and practical adaptive skills. This disability originates before age
18.”

2.3. De nieuwe definitie
Paradigmaverschuiving want:
1. Verstandelijke beperking geen persoonskenmerk, maar een gevolg van een complex samenspel tussen
mogelijkheden en beperkingen van een persoon met de eisen van de omgeving
2. Aandacht voor de kwaliteit van de context waarin personen met een verstandelijke beperking leven
3. Ondersteuning als centraal concept

Waarom is het een revolutie?
Het is niet zo maar een andere definitie, het is ook niet alleen anders kijken naar,
Het is ook een andere manier van diagnostiek (alleen een IQ test afnemen is echt niet meer voldoende….)

2.3.1. Belangrijke VOORonderstellingen van de AAIDD (het gaat immers om een
andere manier van denken èn doen!)
1. Contextgebonden verwachtingen
2. Culturele diversiteit
3. Beperkingen én mogelijkheden op vlak van 5 dimensies
4. Niet zomaar testen
5. Gepersonaliseerde en aangepaste ondersteuning leidt tot beter functioneren en betere levenskwaliteit




10