Responsiecollege 29/11: Nietsche en het einde van de
moderniteit
Wat is de band tussen ‘het andere’ en de aandacht voor de rol van wetenschap in
de hedendaagse filosofie?
De hendendaagse filosofie baseert zich vooral op de idee van Kant, dat zegt dat we rekening
moeten houden met zaken die verborgen blijven voor ons aangezien die zaken ook onze
rationaliteit beinvloeden. Door de wetenschap te verder te ontwikkelen kunnen we het
‘andere’ (de verborgen zaken) een betere plaats geven in ons eigen leven.
Het einde van de moderniteit
Kenmerken:
1. Opkomst van de industriële samenleving
2. Centrale rol van wetenschap (Cf. Descartes)
idee van ‘vooruitgang’
3. Klemtoon ligt op de mens = antropocentrisme (Cf. Kant)
idee van ‘maakbaarheid’
4. Klemtoon op de rede van de mens (universeel en abstract)
De ontwikkelingsstadia van Auguste Comte (1798-1857)
1. Het theologische stadium
2. Het metafysische stadium
3. Het wetenschappelijke stadium
Belang van posita en inductie
In welke zin is Auguste Comte een kind van zijn tijd?
Aan het begin van de 19e Eeuw heerst er een alsmaar mee het gevoel van maakbaarheid en
is het vooruitgangsgeloof sterk aanwezig. Dat geloof ontwikkelt een positivistische gedachte
die ervan uitgaat dat elke vorm van weten slechts geldig is als ze verworven is door de
methode van de positieve(‘op feiten gebaseerde’) wetenschap en niet door de traditionele
filosofie, religie,... Ook Comte breekt aan het begin van de 19e eeuw met de traditionele
denkwijzen en verklaart de evolutie van de wereld doorheen de tijd a.d.h.v. maakbaarheid.
De mens en het individu hebben beiden een evolutie meegmaakt met als eindstadium de
‘volwassenheid’.
UITLEG LEERKRACHT: Posita (feiten), hij is een positivist want hij gaat uit van feiten. Heeft te
maken met het feit dat hij als positivist een groot belang hecht aan wetenschap. Hoe meer
wetenschap je hebt, hoe groter de vooruitgang en hoe meer hij gaat loskomen van 1e stadia
(theologische stadium). Het is precies omwille van die rede dat hij een kind is van zijn tijd.
Volwassen worden= organiseer uw samenleving en baseer u op uw inzichten
Een aantal fenomenen leidden tot het einde van de moderniteit:
- Armoede tijdens de industriële revolutie
- Twee wereldoorlogen
- Mogelijkheid tot de vernietiging van de planeet
, -…
Wat centraal stond in de Moderniteit verdwijnt!
1. Het subject verdwijnt uit het centrum = decentrering
Antropocentrisch: mens staat centraal
Antropomorf: aantal menselijke eigenschappen aan Goden toeschrijven
De drie meesters van het wantrouwen (Cf. Paul Ricoeur) -> mens niet meer centraal, maar
wordt bepaald/gestuurd door dingen die hem voorafgaan.
1. Marx: de onderbouw
2. Nietzsche: de wil tot macht
3. Freud: het onbewuste: iemand die beweerd dat de mens geen baas is in eigen huis.
Mens is niet de basis van de evolutie, de mens is een toevallig eind, voorlopig product van
een proces dat al duizenden jaren teruggaat waarvan hij zelf de oorsprong niet is.
(4. Darwin)
-> Deze 4 filosofen hebben gemeen dat de mens uit centrum vd werkelijkheid hebben
gehaald
Picasso: Picasso heeft soort verwerking vh schilderij van Velasces
gemaakt, het grote verschil is dat je bij Velasces links de schilder ziet. De mens staat dus
centraal. Stroming is hier kubisme en dus geen duidelijke contour van een mens.
In welk opzicht breken ‘de meesters van het wantrouwen’ met de Moderniteit?
Marx, Nietzsche en Freud gaan in tegen het vooruitgangsgeloof van de moderniteit door het
zogezegd goede karakter van de mens te weerleggen. De mens is volgens hen machtszuchtig,
niet zo autonoom als men lijkt te denken en vervangbaar, niet noodzakelijk in de
maatschappij.
UITLEG LEERKRACHT: idee is dat sinds de 19e E Marx, Nietzsche en Freud die op een korte
tijdspannen op verschillende domeinen: economie, filosofie en psychologie. Ze zijn alle drie
hetzelfde, mens is minder autonoom dan een gedachte. We denken dat we baas zijn in eigen
huis, maar er zijn seksuele driften die invloed hebben op mij en mij bepalen. Hetzelfde met
de economie, we hebben allerlei ideeën, maar de ideeën (politieke, psychologische) die wij
hebben worden gestructureerd door de economische onderbouw. De opvattingen komen
dus niet echt van u zelf. Evolutie bepaalt hoe wij er vandaag de dag uitzien (proces van
duizenden jaren), wij hebben over die evolutie geen controle dus de mens is minder
autonoom dan gedacht.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
2. Aandacht voor het singuliere en concrete subject.
Die filosofen stellen de mens voor als een denkend wezen. Denken en de rede staan centraal
(bij Kant en Descartes). Ze doen abstractie van de mens, we hebben geen oog voor de mens
in zijn concrete context, voor zover de mens een bepaald lichaam heeft. De lichamelijke
aspecten zouden belangrijk kunnen zijn voor dat denken.
, Als je belang hecht aan het denken, kijk je enkel naar het universele. Filosofen van vandaag
de dag doen het omgekeerde, misschien is het universele aanwezig, maar ze kijken ook naar
de concrete mens (met een lichaam: wat is dat precies kijken, vastnemen, ... wat doen ze dan
precies?).
3. Eindigheid van de wetenschap (wetenschap kan veel verklaren, maar niet alles begrijpen.
Bij wetenschap is er slecht 1 manier om naar de werkelijkheid te kijken)
Kennen is interpreteren, en dus vanuit een bepaald standpunt
4.Eindigheid van het subject (II)/de mens: gehoorzamen aan de wetten die ik opleg aan
anderen, andere mensen worden altijd in andere categorieën gelegd -> AANVULLEN
Oog voor het Andere (Cf. Filosofie van de differentie): oog krijgen voor het verschil tss mij
en de andere
Nietzsche
Einde van de moderniteit?
Hij schrijft zeer bombardisch , hij is populair bij pubers. In 1 van zijn teksten geeft hij kritiek
op de filosofiegeschiedenis.
Waarom spreekt Nietzsche van een ‘Egypticisme’?
Hij verwijt alle andere filosofen ervan da zij de verschillende en uiteenlopende
gebeurtenissen hebben begrensd in een vast begrippensysteem. Die onproductieve houding:
het Egypticisme, laat niet toe om de werkelijkheid en het vrije verloop van de geschiedenis te
kunnen beschrijven en begrijpen, maar wijt de vaak complexe gebeurtenissen steeds
opnieuw aan dezelfde oorzaken ( de zintuigen,..). Echte oplossingen en verklaringen is men
daarom niet in staat te vinden.
moderniteit
Wat is de band tussen ‘het andere’ en de aandacht voor de rol van wetenschap in
de hedendaagse filosofie?
De hendendaagse filosofie baseert zich vooral op de idee van Kant, dat zegt dat we rekening
moeten houden met zaken die verborgen blijven voor ons aangezien die zaken ook onze
rationaliteit beinvloeden. Door de wetenschap te verder te ontwikkelen kunnen we het
‘andere’ (de verborgen zaken) een betere plaats geven in ons eigen leven.
Het einde van de moderniteit
Kenmerken:
1. Opkomst van de industriële samenleving
2. Centrale rol van wetenschap (Cf. Descartes)
idee van ‘vooruitgang’
3. Klemtoon ligt op de mens = antropocentrisme (Cf. Kant)
idee van ‘maakbaarheid’
4. Klemtoon op de rede van de mens (universeel en abstract)
De ontwikkelingsstadia van Auguste Comte (1798-1857)
1. Het theologische stadium
2. Het metafysische stadium
3. Het wetenschappelijke stadium
Belang van posita en inductie
In welke zin is Auguste Comte een kind van zijn tijd?
Aan het begin van de 19e Eeuw heerst er een alsmaar mee het gevoel van maakbaarheid en
is het vooruitgangsgeloof sterk aanwezig. Dat geloof ontwikkelt een positivistische gedachte
die ervan uitgaat dat elke vorm van weten slechts geldig is als ze verworven is door de
methode van de positieve(‘op feiten gebaseerde’) wetenschap en niet door de traditionele
filosofie, religie,... Ook Comte breekt aan het begin van de 19e eeuw met de traditionele
denkwijzen en verklaart de evolutie van de wereld doorheen de tijd a.d.h.v. maakbaarheid.
De mens en het individu hebben beiden een evolutie meegmaakt met als eindstadium de
‘volwassenheid’.
UITLEG LEERKRACHT: Posita (feiten), hij is een positivist want hij gaat uit van feiten. Heeft te
maken met het feit dat hij als positivist een groot belang hecht aan wetenschap. Hoe meer
wetenschap je hebt, hoe groter de vooruitgang en hoe meer hij gaat loskomen van 1e stadia
(theologische stadium). Het is precies omwille van die rede dat hij een kind is van zijn tijd.
Volwassen worden= organiseer uw samenleving en baseer u op uw inzichten
Een aantal fenomenen leidden tot het einde van de moderniteit:
- Armoede tijdens de industriële revolutie
- Twee wereldoorlogen
- Mogelijkheid tot de vernietiging van de planeet
, -…
Wat centraal stond in de Moderniteit verdwijnt!
1. Het subject verdwijnt uit het centrum = decentrering
Antropocentrisch: mens staat centraal
Antropomorf: aantal menselijke eigenschappen aan Goden toeschrijven
De drie meesters van het wantrouwen (Cf. Paul Ricoeur) -> mens niet meer centraal, maar
wordt bepaald/gestuurd door dingen die hem voorafgaan.
1. Marx: de onderbouw
2. Nietzsche: de wil tot macht
3. Freud: het onbewuste: iemand die beweerd dat de mens geen baas is in eigen huis.
Mens is niet de basis van de evolutie, de mens is een toevallig eind, voorlopig product van
een proces dat al duizenden jaren teruggaat waarvan hij zelf de oorsprong niet is.
(4. Darwin)
-> Deze 4 filosofen hebben gemeen dat de mens uit centrum vd werkelijkheid hebben
gehaald
Picasso: Picasso heeft soort verwerking vh schilderij van Velasces
gemaakt, het grote verschil is dat je bij Velasces links de schilder ziet. De mens staat dus
centraal. Stroming is hier kubisme en dus geen duidelijke contour van een mens.
In welk opzicht breken ‘de meesters van het wantrouwen’ met de Moderniteit?
Marx, Nietzsche en Freud gaan in tegen het vooruitgangsgeloof van de moderniteit door het
zogezegd goede karakter van de mens te weerleggen. De mens is volgens hen machtszuchtig,
niet zo autonoom als men lijkt te denken en vervangbaar, niet noodzakelijk in de
maatschappij.
UITLEG LEERKRACHT: idee is dat sinds de 19e E Marx, Nietzsche en Freud die op een korte
tijdspannen op verschillende domeinen: economie, filosofie en psychologie. Ze zijn alle drie
hetzelfde, mens is minder autonoom dan een gedachte. We denken dat we baas zijn in eigen
huis, maar er zijn seksuele driften die invloed hebben op mij en mij bepalen. Hetzelfde met
de economie, we hebben allerlei ideeën, maar de ideeën (politieke, psychologische) die wij
hebben worden gestructureerd door de economische onderbouw. De opvattingen komen
dus niet echt van u zelf. Evolutie bepaalt hoe wij er vandaag de dag uitzien (proces van
duizenden jaren), wij hebben over die evolutie geen controle dus de mens is minder
autonoom dan gedacht.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
2. Aandacht voor het singuliere en concrete subject.
Die filosofen stellen de mens voor als een denkend wezen. Denken en de rede staan centraal
(bij Kant en Descartes). Ze doen abstractie van de mens, we hebben geen oog voor de mens
in zijn concrete context, voor zover de mens een bepaald lichaam heeft. De lichamelijke
aspecten zouden belangrijk kunnen zijn voor dat denken.
, Als je belang hecht aan het denken, kijk je enkel naar het universele. Filosofen van vandaag
de dag doen het omgekeerde, misschien is het universele aanwezig, maar ze kijken ook naar
de concrete mens (met een lichaam: wat is dat precies kijken, vastnemen, ... wat doen ze dan
precies?).
3. Eindigheid van de wetenschap (wetenschap kan veel verklaren, maar niet alles begrijpen.
Bij wetenschap is er slecht 1 manier om naar de werkelijkheid te kijken)
Kennen is interpreteren, en dus vanuit een bepaald standpunt
4.Eindigheid van het subject (II)/de mens: gehoorzamen aan de wetten die ik opleg aan
anderen, andere mensen worden altijd in andere categorieën gelegd -> AANVULLEN
Oog voor het Andere (Cf. Filosofie van de differentie): oog krijgen voor het verschil tss mij
en de andere
Nietzsche
Einde van de moderniteit?
Hij schrijft zeer bombardisch , hij is populair bij pubers. In 1 van zijn teksten geeft hij kritiek
op de filosofiegeschiedenis.
Waarom spreekt Nietzsche van een ‘Egypticisme’?
Hij verwijt alle andere filosofen ervan da zij de verschillende en uiteenlopende
gebeurtenissen hebben begrensd in een vast begrippensysteem. Die onproductieve houding:
het Egypticisme, laat niet toe om de werkelijkheid en het vrije verloop van de geschiedenis te
kunnen beschrijven en begrijpen, maar wijt de vaak complexe gebeurtenissen steeds
opnieuw aan dezelfde oorzaken ( de zintuigen,..). Echte oplossingen en verklaringen is men
daarom niet in staat te vinden.
