Samenvatting ontwikkelingspsychologie

Ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 1: bouwstenen van de levenslooppsychologie
Wat is ontwikkelingspsychologie ?
het is een wetenschappelijke studie (gericht op achterliggende bewezen objectieve mechanismen)
het is een evolutie -> door gedragsveranderingen
houdt zich voornamelijk bezig met het normale gedrag niet het pathologische (afwijkend gedrag)

Gedrag bestaat uit 3G’s : gedachten, gevoelens en gedrag.
Doorheen het leven; dus elke fase in het leven.

Evolutie van normaal functioneren vanuit verschillende perspectieven:

 Biologisch perspectief: hormonen
 Cognitief perspectief: het denken, je kennis
 Affectief/sociaal perspectief; inlevingsvermogen, sociale veranderingen
 Gedrag verandert doorheen het leven

Ontwikkelingspsychologie = jonge discipline!
wetenschappelijke benadering van ontwikkelingspsychologie: maximaal anderhalve eeuw geleden
gestart sinds 20ste eeuw. Wel al heel wat historisch interessante evoluties voor de
verwetenschappelijking.

Historiek: ontwikkelingspsychologie doorheen de tijd
Al altijd interesse in kinderen; opvoeding, onderwijs. Bestuderen van kinderen altijd al aanwezig want
dit levert belangrijke inzichten op. Maar geen wetenschap, te weinig gericht op achterliggende
mechanismen.

Oudheid
Oud-Griekse en Romeinse samenleving: reeds visie op individuele menselijke ontwikkeling

 Plato
o Kind wiegen -> goeie atleet
o Kind verwennen -> prikkelbaar
o Tirannieke houding -> sombere futloos
 Cicero
o Stadia in het leven
o Elk stadium – eigenheid
 Kindertijd -> zwakte
 Pubertijd -> onstuimigheid

Kindertijd belangrijk; Investering in kinderen komt de maatschappij ten goede. Kinderen vormen
samenleving van morgen.

Middeleeuwen
Kind is een geschenk van god liefst onbevlekt. Geen beschermde kindertijd; kind is imperfectie
miniatuurvolwassene. Kind werd als volwassene behandeld (extra werkkracht). Er is weinig
emotionele benadering.

Uitzondering; Erasmus;

 Belang van liefdevolle bejegening

,  Belang van degelijk onderwijs
 Goede band leerkracht en leerling is belangrijk
 Imitatie is erg belangrijk bij taalverwerving
 Achterstand in geval kind thuis taal niet aangeleerd krijgt

Verlichting
 Wat?
o Tegenreactie tegen Kerk & dogma’s
o Ratio !
o Idee van ‘maakbaarheid van de samenleving’
 Filosofische benadering blijft belangrijk
o Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
 Kind = innergoed
 Verdorven door slechte invloeden
 Kennis via interactie met omgeving
 Ouders moeten kind kans bieden om natuurlijke mogelijkheden te
ontplooien
o John Locke (1632-1704)
 Kind = tabula rasa
 Belangrijke taak voor ouders ikv opvoeding en ervaringen bijbrengen
 Onredelijke kinderen moeten aan banden worden gelegd door ouders

SOCIOGENESE van de kindertijd: kindertijd wordt ontdekt als belangrijke aparte periode in de
ontwikkeling die welbepaalde benadering vraagt

Moderne tijd
(2de helft 18e eeuw)
Charles Darwin:

 Survival of the fittest
 Biologische evolutieleer
 Geloofde niet in het Scheppingsverhaal
 Sterke interesse in ‘ontwikkeling’ – mens is doorheen duizenden jaren geëvolueerd uit andere
diersoorten
 Observaties van zoon – op welke leeftijd gebeurt wat?
 Baby biografieën: wetenschappelijk? Nee! Want casestudies zijn uitgevoerd door
eigen vader. Structuur en mechanismen proberen te ontdekken in ontwikkeling van
een kind.

Recapitulatiehypothese
 Ernst Haeckel (1834-1919)
o “De ontogenese is een recapitulatie van de fylogenese”
“Ontwikkeling van een individu van een soort is de herhaling van de ontwikkeling van
een soort”
o Dus : De ontwikkeling van elke individuele mens is een herhaling van de ontwikkeling
doorheen duizenden jaren van primitieve naar ingewikkelde levensvormen

genetische psychologie:

 psychologische groei is sterk parallel aan biologische groei
 biologische mechanismen zijn sturend voor psychologische ontwikkeling

,de vorige eeuw tot nu
 Maatschappelijke visie op kindertijd & wat aangepaste verwachtingen mogen zijn tav
kinderen is veranderd doorheen de tijd
 Begin 1900: kinderen werkten fulltime in de mijnen
 Wetenschappelijke Ontwikkelingspsychologie: Nieuwe wetenschappelijke
onderzoeksmethodes en nieuwe theorieën
o Alfred Binet
 Normeringsprincipe -> wat is de norm om een kind intelligent te noemen ->
grondlegger van latere IQtest
o Stern
 Cross-sectioneel onderzoek :op 1 moment groep van zelfde leeftijd
onderzoeken/bestuderen om bepaalde patronen ontdekken
o Hall
 Vragenlijsten van grote groepen kinderen om zicht te krijgen op attitudes,
interesses, gedragingen,…
 Verwetenschappelijking : Biologische kijk maakt plaats voor andere invalshoeken

20ste eeuw
 Naast verwetenschappelijking ook aantal toonaangevende theorieën vanuit verschillende
invalshoek
o Psychodynamisch
o Gedragspsychologisch
o Cognitief
 Biologische kijk op ontwikkeling schuift naar achtergrond
 Ook aandacht voor levensfasen nà kindertijd en jeugd
 Volwassenheid en ouderdom nu ook in het vizier
 ontwikkelingspsychologie als wetenschappelijk VAKGEBIED

toekomstmuziek
ontwikkelingspsychologie evolueert nog steeds, veel verschillende theorieën.

 Nood aan samenwerking andere disciplines
o Neurowetenschap, genetica, sociologie, algemene Ψ
 Belangrijke wetenschap
o Kennis voor opvoeding en onderwijs
o Kennis voor afwijkende ontwikkelingen
o Kennis voor preventie

Basisbegrippen en inzichten in de psychologie
Beschrijven VS verklaren
Ontwikkelingspsychologie:

 Méér dan beschrijven van wat men ziet op welk moment
 Werkzame processen en mechanismen verklaren
 Predictie van ontwikkelingsfenomenen

Nomothetisch VS idiografisch
 Nomos – thèsis (wet – stelling)
o Observatie van grote groep mensen  wetmatigheden
 Idios – graphein (eigene – beschrijven)
o Beschrijven van individu  mechanismen

,  Complementair

Differentiatie, integratie, organisatie
Ontwikkeling verloopt via processen van:

 Differentiatie
o Verfijning van capaciteiten
 Ongecontroleerde handbeweging -> grijpen -> pincetgreep
 Integratie
o Samenwerking van verschillende domeinen van functioneren
 Oog-hand coördinatie = visus + motoriek
 Organisatie
o Complexere gedragsvormen
 Tennis = lopen + zien + grijpen

Structuur VS functie
In bestuderen van ontwikkeling kan je aandacht hebben voor;

 Structuur = waaruit iets bestaat
 Functie = werking

Beide belangrijk en interactief; structuur heeft invloed op functie en vice versa.

Nature VS nurture
Belangrijke controverse in ontwikkelingspsychologie, iedereen is anders.
Wordt ontwikkelingsverloop aangestuurd vanuit:

 Nature = aanleg, aangeboren eigenheid
o Pedagogisch pessimisme
 Nurture = omgevingsinvloeden
o Pedagogisch optimisme

Continu VS discontinu
 Continu  ontwikkeling verloopt gestaag en geleidelijk in een continu opbouwende lijn
o Nieuwe vaardigheid bouwt voort op vorige
o Verschillende ontwikkelingsdomeinen ontwikkelen niet synchroon
 Discontinu  ontwikkeling verloopt in sprongen met soms abrupte veranderingen
o Geheel nieuwe gedragsvaardigheden
o Stadia, fasen, kritische periodes, overgangsperiodes
 geen eenduidigheid
 kwantitatieve vs kwalitatieve ontwikkeling
o Kwantitatief = toename van vb aantal woorden op vlak van de taalontwikkeling
o Kwalitatief = hoe is het taalgebruik?

Ontwikkeling is onomkeerbaar: eens de vaardigheid is verworven is het voor altijd. Uitzondering;
regressies.

Cumulatief: elke nieuwe fase bevat alle voorgaande verworvenheden en is als geheel groter dan de
delen.

Vb. taalontwikkeling, stappen, emotieregulatie