Samenvatting Protocol ERWD v. Groenestijn et al. Hfst 7 t/m 10

ERWD - ernstige reken- en wiskundeproblemen en dyscalculie.

Hoofdstuk 7 – intern diagnostisch onderzoek

7.1 betrokkenen interne diagnostiek
Wanneer sprake van ernstige rekenwiskunde-problemen -> in aanmerking voor
intern diagnostisch onderzoek binnen de school -> fase van interne
diagnostiek.
Fase groen: normale ontwikkeling, soms wel onderling verschillen (ruim een jaar
verschil in leeftijd -> invloed op ontwikkeling).
Fase geel: er doen zich in de ontwikkeling geringe rekenwiskunde-problemen
voor op deelgebieden -> ontstaan van specifieke onderwijsbehoeften -> tijdelijk
specifieke ondersteuning (extra uitleg en/of oefening) -> sluit na een tijdje weer
aan in fase groen.
Fase oranje: er doen zich ernstige rekenwiskunde-problemen voor, die in
principe door deskundige begeleiding oplosbaar zijn binnen de school ->
specifieke onderwijsbehoeften op gebied van rekenen-wiskunde. In fase geel
geen of onvoldoende vooruitgang in fase geel -> leraar en interne rekenexpert in
overleg met team en ouders overgaan tot intern diagnostisch onderzoek ->
onderzoek naar de rekenwiskundige ontwikkeling en de wijze waarop hij leert
rekenen. Diagnostiek wordt voorafgegaan door een analyse van gegevens uit het
leerlingvolgsysteem en observaties. Interne rekenexpert voert onderzoek uit.
Het diagnostisch gesprek wordt gehouden als de leerling:
- half jaar in fase geel heeft gefunctioneerd maar onvoldoende vorderingen
maakt
- onvoldoende profiteert van het geboden onderwijs
- in niveau achterblijft bij wat van de leerling mag worden verwacht
- weinig actief is met rekenen, zich weinig competent voelt
- faalangstig reageert of blokkeert tijdens de rekenles

7.2 kenmerken goede diagnostiek
Sprake van diagnostiek (methoden en technieken om een probleem te kunnen
vaststellen) als het gaat om:
- geplande interventie
- duidelijke vraagstelling
- systematisch gesprek met de leerling
- weloverwogen selectie van rekenwiskunde-opdrachten
- beter begrijpen hoe de leerling denkt en rekent

Een bekwame onderzoeker (interne onderzoeker):
- beschikt over pedagogische en didactische competenties voor het creëren
van condities en voor het uitlokken van reacties van de leerling
- beschikt over vakdidactische competenties op het gebied van rekenen-
wiskunde, dus:
 kennis van ontwikkelingslijnen van kinderen
 beschikt over methode-overstijgende kennis van de leerstoflijnen
van de vier domeinen van alle jaargroepen
 de niveaus van handelen (handelingsmodel) en de bijbehorende
techniek van vragenstellen beheerst
 stappen bij het probleemoplossend handelen (drieslagmodel) en
de bijbehorende technieken van vragen stellen beheerst.
 signaleringspunten van de vier hoofdlijnen scherp voor ogen heeft,
preventiemaatregelen kan nemen en interventie kan toepassen
- de juiste opdrachten kan selecteren en/of formuleren voor het onderzoek

, - kindkenmerken kan waarnemen, analyseren en beïnvloeden


De interne onderzoeker werkt volgens het model van handelingsgericht werken in
de school (HGW) of volgens het model van handelingsgerichte diagnostiek
(HGD).
Handelinggericht werken, drie soorten vragen:

- onderkennende vraag: wat is er aan de hand? hoe groot is de
rekenachterstand?
- verklarende vraag: hoe komt het dat de leerling de tafels nog niet
beheerst?
- adviserende vraag: wat heeft deze leerling nodig?
-> op basis hiervan haalbare doelen formuleren en realiseren.
Handelingsgerichte diagnostiek, a.h.v. fasen:
- intake: wat is de vraag?
- strategie: wat weten we al en wat willen we weten? kunnen we de vraag
beantwoorden? (vragen geformuleerd waarop interne onderzoeker geen
antwoord kan geven -> doorverwijzing naar externe onderzoeker).
- indicering: samenvatting van het onderzoek, beschrijven van
onderwijsbehoeften van de leerling
- advies: antwoord op vragen en gewenste ondersteuning aan de leraar en
aan ouders.

Handelinggericht werken door onderzoeker:
1. formuleren van duidelijke vraagstelling en deze bespreken met ouders.
-> Bespreken vragen met de leraar, analyseren leerlingwerk en gegevens
uit observaties en analyseren informatie van de methodegebonden
voortgangstoetsen en van het LOVS (computerprogramma CITO). Samen
formuleren van concrete onderzoeksvraag voor het diagnostisch
onderzoek.
2. onderzoek uitvoeren in de vorm van een diagnostisch gesprek met de
leerling.
-> Leerling hardop laten denken, vertellen en rekenen -> vragen of de
leerling kan uitleggen hoe hij rekent -> hierdoor inzicht in de manier hoe
de leerling denkt en rekent.
3. verplaatsen in denken en handelen van de leerling.
-> neutrale houding ten aanzien van de werkwijze van de leerling.
Onderzoeker biedt mogelijke interventies om leerling uit te dagen.
4. rekenwiskundige kennis en vaardigheden die leerling al beheerst insluiten
in onderzoek .
-> wat kan de leerling primair? Hierbij gebruik maken van de vier
hoofdlijnen en kennis over leerstoflijnen.
5. aftasten tot hoever de leerling kan komen -> gebruiken van verschillende
handelingsniveaus.
-> aanbieden nieuwe opdrachten die aansluiten op wat de leerling kan ->
variatie tussen de handelingsniveaus. Onderzoeker komt tot een overzicht
van rekenwiskundige kennis en oplossingsprocedures die de leerling
beheerst -> beschrijven handelingsniveaus waarop leerling de procedures
uitvoert en beschrijven waar de leerling aan toe is.
6. onderzoeken van het gehele proces van het oplossen van een
rekenwiskunde-opdracht aan de hand van de driestappen van het
drieslagmodel: plannen, uitvoeren en reflecteren.