Mens & samenleving
PSYCHOLOGIE................................................................................................................. 3
1 Motivatie.................................................................................................................. 3
1 Behoeftetheorieën................................................................................................... 4
2 Procestheorieën....................................................................................................... 8
3 De zelfdeterminatietheorie......................................................................................... 9
2 Emoties.................................................................................................................. 11
1 Typolgie van emoties............................................................................................... 12
2 Emotionele intelligentie (EI)......................................................................................13
3 Emotionele beïnvloeding........................................................................................... 14
4 Communicatie....................................................................................................... 15
5 Emotionele arbeid................................................................................................... 15
6 Emoties neerschrijven..............................................................................................15
7 Emoties & ondernemerschap......................................................................................17
3 Perceptie, attributie & rationeel denken..........................................................................17
1 Perceptie............................................................................................................. 17
2 Attributie............................................................................................................. 20
3 Selffulfilling prophecy.............................................................................................. 22
4 Rationeel denken.................................................................................................... 22
4 Persoonlijkheid......................................................................................................... 24
1 Persoonlijkheidstrekken............................................................................................ 24
2 De big 5: ocean...................................................................................................... 24
3 Voorbeelden uit onderzoek........................................................................................25
4 Meten van persoonlijkheid.........................................................................................26
5 Persoonlijkheidsontwikkeling/-verandering.....................................................................27
5 Mentaal welzijn & gezondheid.......................................................................................27
1 Onderzoeksgebieden naar mentaal welzijn & gezondheid....................................................27
2 Verandering in organisaties met betrekking tot welzijn & gezondheid.....................................28
3 Stress.................................................................................................................. 29
4 Burn-out.............................................................................................................. 30
5 Rust.................................................................................................................... 33
6 Positieve psychologie............................................................................................... 33
SOCIOLOGIE.................................................................................................................. 34
1 Cultuur.................................................................................................................. 34
1 Cultuur als sociologisch concept..................................................................................35
2 Cultuurverschillen tussen regio’s & landen.....................................................................35
3 Cultuur binnen organisaties........................................................................................ 37
1
, 4 Culturele verschillen in leiderschapsstijlen.....................................................................39
5 Emotional culture................................................................................................... 41
2 Leren & werk........................................................................................................... 42
1 Uitdagingen & impact op loopbanen.............................................................................42
2 Levenslang leren in vlaanderen...................................................................................43
3 Duurzame inzetbaarheid...........................................................................................44
4 Duurzame loopbanen...............................................................................................46
3 Sociale ongelijkheid................................................................................................... 47
1 Sociale stratificatie................................................................................................. 47
2 Sociale klassen....................................................................................................... 48
3 Beroepen & hiërarchie.............................................................................................48
4 Sociale mobiliteit................................................................................................... 49
5 Ongelijkheid: invloed van sociale, culturele & economische factoren......................................50
6 Impact van ongelijkheid............................................................................................ 50
7 Macht.................................................................................................................. 52
8 Sociale cohesie...................................................................................................... 52
9 Digitalisering & ongelijkheid......................................................................................52
10 Stereotypes......................................................................................................... 53
11 Gender............................................................................................................... 53
4 Verandering............................................................................................................. 54
1 Verandering wereldwijd............................................................................................54
2 Verandering op de arbeidsmarkt..................................................................................54
2
, MENS & SAMENLEVING
Inleidende tekst p17-19
PSYCHOLOGIE
1 MOTIVATIE
Waarom doen mensen wat ze doen & hoe worden ze gemotiveerd?
DEF: Motivatie vertegenwoordigt psychologische processen die
aanzet
richting
intensiteit
in stand houden van menselijk gedrag veroorzaken om een bepaald doel te bereiken
motivatie verschilt van persoon tot persoon en hangt af van context
persoon zelf
situaties
omgeving …
Motivatietheorieën, modellen & visies:
- Reflectie van de tijdgeest
- Kunnen niet los gezien worden vd tijd waarvoor zij voor het eerst werden geformuleerd
-> context is belangrijk
Motivatie bepaalt ons gedrag: gemotiveerde medewerkers presteren beter, maar niet altijd =>
presteren niet per se het best (motivatie is niet het enige antecedent voor performantie)
- Ook geassocieerd met het proberen van mensen en/of
ze geïnspireerd zijn om hun doel te bereiken
Succesvolle prestaties ook afhankelijk van
- Ability: individuele mogelijkheden van de medewerker
(leeftijd, gezondheid, skills, opleidingsniveau)
- Opportunity: kansen zoals ‘working conditions’ in de
organisatie, gedrag van de leider, verschillende regels
& procedures binnen/buiten de organisatie…
Frederick Winslow Taylor: ‘managers think, workers work’ (tijdsgeest is belangerijk)
- eerste die nadacht over hoe je een organisatie goed moet organiseren voor goeie
performantie
- Productiviteit was belangrijker dan het welzijn & het welbevinden vd medewerker id
organisatie
- productiviteit was een belangrijker doel dan het welbevinden en welzijn van de wn ;
ze zagen niet in dat de factor mens, zijn gedrag en de kracht van de individuele
motivatie zo belangrijk kon zijn -> negeerde het belang van beroepsfierheid, werktevredenheid
vd individuele arbeider & het belang van andere beloningen buiten de financiële
- 1940-960: management had negatief mensbeeld van hun wn (ze namen geen initiatief +
konden geen verantwoordelijkheid dragen)
=> werknemers moesten sterk gestuurd & gecontroleerd worden = X-Y theorie van
Douglas McGregor (als wg de wn percipieert als lui ~zonder verantw / initiatief -> ook zo gedragen)
- ‘one best way’ formuleren voor de uitvoering van elke taak
3
, => Ontwikkeling van vakbonden & start van sociaaleconomisch overleg => na WOII:
- humanisering vd arbeid door human relation movement => aandacht voor de behoeften &
motivatie vd medewerkers
2 grote benaderingen rond motivatie
1 BEHOEFTETHEORIEËN
Interne krachten/drijfveren zetten een persoon aan tot een bepaald gedrag
- Veronderstelling: gedrag individuen gericht op vervullen van onvervulde behoeften
- invulling en belang van behoeften verschillen naargelang cultuur (dus motivatie verschilt
ook van cultuur
- Socialisatie = typisch proces waarbij een individu de waarden & normen ve groep of
samenleving aanleert om te kunnen functioneren in die bewuste samenleving
- Typische werkwaarden: autonomie nastreven, inkomen verwerven, prestige & impact
hebben op de samenleving
De behoeftetheorie van Maslow (1943): 5 categorieën van lagere naar hogere behoeften
1. Fysiologische behoeften = basisbehoeften om in leven te blijven => eten & drinken, slaap,
bescherming tegen kou, seksuele behoeften, ontwikkelen van activiteit & verwerking van
zintuiglijke waarneming, mijden van gevaren & onaangename gewaarwording
2. De behoeften aan veiligheid, zekerheid & bescherming = drang om bevrediging ve
fysiologische behoeften in stand te houden => veiligheid op vlak van bestaanszekerheid &
gezondheid
3. Sociale behoeften = behoeften aan sociale
contacten, om aanvaard & verbonden te
voelen => essentiële doelen zoals aanvaard
worden, liefde, betrokkenheid & samenzijn
4. Erkenningsbehoeften: enerzijds externe
erkenning & waardering door anderen
(reputatie) & anderzijds interne gevoel iets
te zeggen te hebben, in staat zijn iets te
kunnen & zelfrespect
5. Behoeften tot ontplooiing & zelfactualisatie
= behoefte om iets te realiseren,
uitdagingen aan te gaan, te groeien & ten volle te ontplooien
eerst aan 1 voldoen voor je naar 2 kan enzovoort
1943: mentaliteit vd managers nog niet rijp => na ontwikkeling van sociaaleconomisch overleg
& komst van tweefactorentheorie van Herzberg (1959) => theorie kon toen op een
onderbouwde manier voorgesteld worden
- Geen bewijs van hoe het ontstaan is + geen wetenschappelijk bewijs
- Moeilijk aan te nemen dat het gedrag ve individu bepaald wordt door 1
behoeftecategorie => mensen kunnen aangemoedigd worden door meerdere behoeften
4
PSYCHOLOGIE................................................................................................................. 3
1 Motivatie.................................................................................................................. 3
1 Behoeftetheorieën................................................................................................... 4
2 Procestheorieën....................................................................................................... 8
3 De zelfdeterminatietheorie......................................................................................... 9
2 Emoties.................................................................................................................. 11
1 Typolgie van emoties............................................................................................... 12
2 Emotionele intelligentie (EI)......................................................................................13
3 Emotionele beïnvloeding........................................................................................... 14
4 Communicatie....................................................................................................... 15
5 Emotionele arbeid................................................................................................... 15
6 Emoties neerschrijven..............................................................................................15
7 Emoties & ondernemerschap......................................................................................17
3 Perceptie, attributie & rationeel denken..........................................................................17
1 Perceptie............................................................................................................. 17
2 Attributie............................................................................................................. 20
3 Selffulfilling prophecy.............................................................................................. 22
4 Rationeel denken.................................................................................................... 22
4 Persoonlijkheid......................................................................................................... 24
1 Persoonlijkheidstrekken............................................................................................ 24
2 De big 5: ocean...................................................................................................... 24
3 Voorbeelden uit onderzoek........................................................................................25
4 Meten van persoonlijkheid.........................................................................................26
5 Persoonlijkheidsontwikkeling/-verandering.....................................................................27
5 Mentaal welzijn & gezondheid.......................................................................................27
1 Onderzoeksgebieden naar mentaal welzijn & gezondheid....................................................27
2 Verandering in organisaties met betrekking tot welzijn & gezondheid.....................................28
3 Stress.................................................................................................................. 29
4 Burn-out.............................................................................................................. 30
5 Rust.................................................................................................................... 33
6 Positieve psychologie............................................................................................... 33
SOCIOLOGIE.................................................................................................................. 34
1 Cultuur.................................................................................................................. 34
1 Cultuur als sociologisch concept..................................................................................35
2 Cultuurverschillen tussen regio’s & landen.....................................................................35
3 Cultuur binnen organisaties........................................................................................ 37
1
, 4 Culturele verschillen in leiderschapsstijlen.....................................................................39
5 Emotional culture................................................................................................... 41
2 Leren & werk........................................................................................................... 42
1 Uitdagingen & impact op loopbanen.............................................................................42
2 Levenslang leren in vlaanderen...................................................................................43
3 Duurzame inzetbaarheid...........................................................................................44
4 Duurzame loopbanen...............................................................................................46
3 Sociale ongelijkheid................................................................................................... 47
1 Sociale stratificatie................................................................................................. 47
2 Sociale klassen....................................................................................................... 48
3 Beroepen & hiërarchie.............................................................................................48
4 Sociale mobiliteit................................................................................................... 49
5 Ongelijkheid: invloed van sociale, culturele & economische factoren......................................50
6 Impact van ongelijkheid............................................................................................ 50
7 Macht.................................................................................................................. 52
8 Sociale cohesie...................................................................................................... 52
9 Digitalisering & ongelijkheid......................................................................................52
10 Stereotypes......................................................................................................... 53
11 Gender............................................................................................................... 53
4 Verandering............................................................................................................. 54
1 Verandering wereldwijd............................................................................................54
2 Verandering op de arbeidsmarkt..................................................................................54
2
, MENS & SAMENLEVING
Inleidende tekst p17-19
PSYCHOLOGIE
1 MOTIVATIE
Waarom doen mensen wat ze doen & hoe worden ze gemotiveerd?
DEF: Motivatie vertegenwoordigt psychologische processen die
aanzet
richting
intensiteit
in stand houden van menselijk gedrag veroorzaken om een bepaald doel te bereiken
motivatie verschilt van persoon tot persoon en hangt af van context
persoon zelf
situaties
omgeving …
Motivatietheorieën, modellen & visies:
- Reflectie van de tijdgeest
- Kunnen niet los gezien worden vd tijd waarvoor zij voor het eerst werden geformuleerd
-> context is belangrijk
Motivatie bepaalt ons gedrag: gemotiveerde medewerkers presteren beter, maar niet altijd =>
presteren niet per se het best (motivatie is niet het enige antecedent voor performantie)
- Ook geassocieerd met het proberen van mensen en/of
ze geïnspireerd zijn om hun doel te bereiken
Succesvolle prestaties ook afhankelijk van
- Ability: individuele mogelijkheden van de medewerker
(leeftijd, gezondheid, skills, opleidingsniveau)
- Opportunity: kansen zoals ‘working conditions’ in de
organisatie, gedrag van de leider, verschillende regels
& procedures binnen/buiten de organisatie…
Frederick Winslow Taylor: ‘managers think, workers work’ (tijdsgeest is belangerijk)
- eerste die nadacht over hoe je een organisatie goed moet organiseren voor goeie
performantie
- Productiviteit was belangrijker dan het welzijn & het welbevinden vd medewerker id
organisatie
- productiviteit was een belangrijker doel dan het welbevinden en welzijn van de wn ;
ze zagen niet in dat de factor mens, zijn gedrag en de kracht van de individuele
motivatie zo belangrijk kon zijn -> negeerde het belang van beroepsfierheid, werktevredenheid
vd individuele arbeider & het belang van andere beloningen buiten de financiële
- 1940-960: management had negatief mensbeeld van hun wn (ze namen geen initiatief +
konden geen verantwoordelijkheid dragen)
=> werknemers moesten sterk gestuurd & gecontroleerd worden = X-Y theorie van
Douglas McGregor (als wg de wn percipieert als lui ~zonder verantw / initiatief -> ook zo gedragen)
- ‘one best way’ formuleren voor de uitvoering van elke taak
3
, => Ontwikkeling van vakbonden & start van sociaaleconomisch overleg => na WOII:
- humanisering vd arbeid door human relation movement => aandacht voor de behoeften &
motivatie vd medewerkers
2 grote benaderingen rond motivatie
1 BEHOEFTETHEORIEËN
Interne krachten/drijfveren zetten een persoon aan tot een bepaald gedrag
- Veronderstelling: gedrag individuen gericht op vervullen van onvervulde behoeften
- invulling en belang van behoeften verschillen naargelang cultuur (dus motivatie verschilt
ook van cultuur
- Socialisatie = typisch proces waarbij een individu de waarden & normen ve groep of
samenleving aanleert om te kunnen functioneren in die bewuste samenleving
- Typische werkwaarden: autonomie nastreven, inkomen verwerven, prestige & impact
hebben op de samenleving
De behoeftetheorie van Maslow (1943): 5 categorieën van lagere naar hogere behoeften
1. Fysiologische behoeften = basisbehoeften om in leven te blijven => eten & drinken, slaap,
bescherming tegen kou, seksuele behoeften, ontwikkelen van activiteit & verwerking van
zintuiglijke waarneming, mijden van gevaren & onaangename gewaarwording
2. De behoeften aan veiligheid, zekerheid & bescherming = drang om bevrediging ve
fysiologische behoeften in stand te houden => veiligheid op vlak van bestaanszekerheid &
gezondheid
3. Sociale behoeften = behoeften aan sociale
contacten, om aanvaard & verbonden te
voelen => essentiële doelen zoals aanvaard
worden, liefde, betrokkenheid & samenzijn
4. Erkenningsbehoeften: enerzijds externe
erkenning & waardering door anderen
(reputatie) & anderzijds interne gevoel iets
te zeggen te hebben, in staat zijn iets te
kunnen & zelfrespect
5. Behoeften tot ontplooiing & zelfactualisatie
= behoefte om iets te realiseren,
uitdagingen aan te gaan, te groeien & ten volle te ontplooien
eerst aan 1 voldoen voor je naar 2 kan enzovoort
1943: mentaliteit vd managers nog niet rijp => na ontwikkeling van sociaaleconomisch overleg
& komst van tweefactorentheorie van Herzberg (1959) => theorie kon toen op een
onderbouwde manier voorgesteld worden
- Geen bewijs van hoe het ontstaan is + geen wetenschappelijk bewijs
- Moeilijk aan te nemen dat het gedrag ve individu bepaald wordt door 1
behoeftecategorie => mensen kunnen aangemoedigd worden door meerdere behoeften
4
