Delphine De Roy
Samenvatting Toegepaste Ethiek
Juni ’22
INLEIDING
Wat is filosofie volgens jou?
- Vragen over de mens en de wereld beantwoorden.
- Kritische nadenken, dingen in vraag stellen.
- Levensvragen stellen.
- Andere thema’s: ethiek (goed/ kwaad)
Wat is filosofie volgens de cursus?
- Filosofie is het verlangen naar wijsheid over de dingen des levens en daar
waar geen vaste antwoorden voor zijn.
- Mijmeren over (...) levensvragen waarvoor geen sluitend antwoord bestaat en
kijken hoe filosofen dit onderwerp behandelen doorheen de geschiedenis.
- Volgens mij is filosofie vooral nadenken over uiteenlopende zaken,
levensvragen, en zaken waar in eerste instantie misschien niet direct bij wordt
stilgestaan.
- Filosofie is volgens mij zelfstandig en niet-oppervlakkig denken.
- Filosofie is naar mijn mening erg uiteenlopend, uitgebreid en gevarieerd, en
daarom moeilijk samen te vatten in een paar zinnen.
Filosofie
- Ethiek is een belangrijk deel van de filosofie
- Filosofie betekent letterlijk ‘liefde voor de wijsheid’ (wijsbegeerte)
- Westerse filosofie gaat meer dan 2500 jaar terug (tot het oude Griekenland)
Filosoof
Thales van Milete is ‘de eerste westerse filosoof’. ( 624- 546 v.Chr.)
- Staat bekend om 2 dingen: ‘Alles is water’ en de anekdote van de put.
Anekdat van de put:
- Thales was aan het wandelen en keek naar boven toen hij in de put viel. Een
meisje dat dit had gezien lachte hem uit want door zoveel naar de lucht te
kijken valt de filosoof in een put dat recht voor hem staat.
- De filosofen herhalen deze anekdote telkens weer opnieuw omdat het iets
zegt over de filosofie. Filosofie kan heel abstract lijken en het kan dus lijken
dat de filosofen niet bezig zijn met de meest evidente dingen. Ze lijken alsnog
wereldvreemd.
1
, Delphine De Roy
Filosofie: ultrakorte opfrissing
1. Waarover gaat filosofie? (inhoud)
- Kort antwoord: over alles
- Iets langer antwoord (met behulp van Plato):
o Over het ware (metafysica, kennisleer, logica)
o Over het schone (esthetica, kunstfilosofie)
o Over het goede (ethiek en moraalfilosofie)
-
2. Hoe werkt filosofie? (methode)
- Kort antwoord: op allerlei manieren
- Iets langer antwoord:
o Van rationeel en wetenschappelijk tot literair en zelfs poëtisch
o Banden met zowel exacte als humane wetenschappen
o Academische filosofie en publieksfilosofie
Fundamentele vragen zonder zekere antwoorde.
Diversiteit methodiek
Russell en Whitehead schreven een boek.
- Formele taal
- Begin 20ste eeuw
- ‘Kritiek Mathematica’
- Doel: logische fundering geven van de wiskunde.
- Alle wiskundige ideeën en formules volledig logisch te funderen.
- De grap van het boek is dat ze 300 pagina’s gebruiken om uiteindelijk op
‘afbeelding rechts’ te komen. (1+1=2)
- Filosofie is dingen dat totaa voor de hand liggend zijn toch via omwegen te
verklaren.
Filosoof Kierkegaard
- Grondlegger van het existentialisme
- Citaat gaat over dat als je uw leven achteraf bekijkt is
het logisch maar in realiteit is dit onmogelijk.
Beide voorbeelden behoren tot hetzelfde ‘vakgebied’
binnen de filosofie.
2
, Delphine De Roy
Wat is ethiek ?
"Ethiek (Grieks: èthos, gewoonte of zedelijke handeling) of moraalwetenschap is een
tak van de filosofie die zich bezighoudt met de kritische bezinning over het juiste
handelen. In algemene zin probeert ethiek de criteria vast te stellen om te kunnen
beoordelen of een handeling als goed of fout kan worden gekwalificeerd.”
Voorbeeld: een slachthuis
- Doel: aanmaak van vleesproducten
- Snel, (kosten)efficiënt, hygiënisch
- Goede arbeidsomstandigheden voor de werknemers
- Zo pijnloos mogelijke slachting
- Maar: is het doden van dieren voor vleesconsumptie wel
juist? Is dit wel moreel toelaatbaar?
Instrumentele versus morele beslissingen:
- Instrumentele beslissingen: beslissingen over de manier waarop je iets doet
(‘the right way’).
- Beslissingen die in functie staan van een bepaald doel en het zo gemakkelijk
mogelijk bereiken daarvan.
- Morele beslissingen: beslissingen over de vraag of je doel zelf wel moreel
geoorloofd is. Beslissingen over goed en fout (‘a wrong thing’). Hangen samen
met fundamentele waarden.
Vgl. met casus slachthuis, maar toepasbaar op elke ontwerpopdracht!
- Moraal: de waarden die we huldigen en waar we naar handelen
- Normen: de regels die het handelen binnen een groep mensen
regelen; niet altijd moreel (denk aan verkeersregels of
beleefdheidsregels)
- Ethiek (of moraalwetenschap): het nadenken over waarden,
normen
→ Is het wel nodig?
→ Kan de studie van ethiek ons wel leren om moreel te handelen?
Wat is toegepaste ethiek?
- Toegepaste ethiek behandelt ethische vragen die samenhangen met
specifieke domeinen van de werkelijkheid:
o Bio-ethiek
o Medische ethiek
o Media-ethiek
o Bedrijfsethiek
o Milieu-ethiek
o Beroepsethiek (denk aan deontologische codes)
o ...
- Deze module: zowel algemene ethiek als ethiek toegepast op ontwerp
3
Samenvatting Toegepaste Ethiek
Juni ’22
INLEIDING
Wat is filosofie volgens jou?
- Vragen over de mens en de wereld beantwoorden.
- Kritische nadenken, dingen in vraag stellen.
- Levensvragen stellen.
- Andere thema’s: ethiek (goed/ kwaad)
Wat is filosofie volgens de cursus?
- Filosofie is het verlangen naar wijsheid over de dingen des levens en daar
waar geen vaste antwoorden voor zijn.
- Mijmeren over (...) levensvragen waarvoor geen sluitend antwoord bestaat en
kijken hoe filosofen dit onderwerp behandelen doorheen de geschiedenis.
- Volgens mij is filosofie vooral nadenken over uiteenlopende zaken,
levensvragen, en zaken waar in eerste instantie misschien niet direct bij wordt
stilgestaan.
- Filosofie is volgens mij zelfstandig en niet-oppervlakkig denken.
- Filosofie is naar mijn mening erg uiteenlopend, uitgebreid en gevarieerd, en
daarom moeilijk samen te vatten in een paar zinnen.
Filosofie
- Ethiek is een belangrijk deel van de filosofie
- Filosofie betekent letterlijk ‘liefde voor de wijsheid’ (wijsbegeerte)
- Westerse filosofie gaat meer dan 2500 jaar terug (tot het oude Griekenland)
Filosoof
Thales van Milete is ‘de eerste westerse filosoof’. ( 624- 546 v.Chr.)
- Staat bekend om 2 dingen: ‘Alles is water’ en de anekdote van de put.
Anekdat van de put:
- Thales was aan het wandelen en keek naar boven toen hij in de put viel. Een
meisje dat dit had gezien lachte hem uit want door zoveel naar de lucht te
kijken valt de filosoof in een put dat recht voor hem staat.
- De filosofen herhalen deze anekdote telkens weer opnieuw omdat het iets
zegt over de filosofie. Filosofie kan heel abstract lijken en het kan dus lijken
dat de filosofen niet bezig zijn met de meest evidente dingen. Ze lijken alsnog
wereldvreemd.
1
, Delphine De Roy
Filosofie: ultrakorte opfrissing
1. Waarover gaat filosofie? (inhoud)
- Kort antwoord: over alles
- Iets langer antwoord (met behulp van Plato):
o Over het ware (metafysica, kennisleer, logica)
o Over het schone (esthetica, kunstfilosofie)
o Over het goede (ethiek en moraalfilosofie)
-
2. Hoe werkt filosofie? (methode)
- Kort antwoord: op allerlei manieren
- Iets langer antwoord:
o Van rationeel en wetenschappelijk tot literair en zelfs poëtisch
o Banden met zowel exacte als humane wetenschappen
o Academische filosofie en publieksfilosofie
Fundamentele vragen zonder zekere antwoorde.
Diversiteit methodiek
Russell en Whitehead schreven een boek.
- Formele taal
- Begin 20ste eeuw
- ‘Kritiek Mathematica’
- Doel: logische fundering geven van de wiskunde.
- Alle wiskundige ideeën en formules volledig logisch te funderen.
- De grap van het boek is dat ze 300 pagina’s gebruiken om uiteindelijk op
‘afbeelding rechts’ te komen. (1+1=2)
- Filosofie is dingen dat totaa voor de hand liggend zijn toch via omwegen te
verklaren.
Filosoof Kierkegaard
- Grondlegger van het existentialisme
- Citaat gaat over dat als je uw leven achteraf bekijkt is
het logisch maar in realiteit is dit onmogelijk.
Beide voorbeelden behoren tot hetzelfde ‘vakgebied’
binnen de filosofie.
2
, Delphine De Roy
Wat is ethiek ?
"Ethiek (Grieks: èthos, gewoonte of zedelijke handeling) of moraalwetenschap is een
tak van de filosofie die zich bezighoudt met de kritische bezinning over het juiste
handelen. In algemene zin probeert ethiek de criteria vast te stellen om te kunnen
beoordelen of een handeling als goed of fout kan worden gekwalificeerd.”
Voorbeeld: een slachthuis
- Doel: aanmaak van vleesproducten
- Snel, (kosten)efficiënt, hygiënisch
- Goede arbeidsomstandigheden voor de werknemers
- Zo pijnloos mogelijke slachting
- Maar: is het doden van dieren voor vleesconsumptie wel
juist? Is dit wel moreel toelaatbaar?
Instrumentele versus morele beslissingen:
- Instrumentele beslissingen: beslissingen over de manier waarop je iets doet
(‘the right way’).
- Beslissingen die in functie staan van een bepaald doel en het zo gemakkelijk
mogelijk bereiken daarvan.
- Morele beslissingen: beslissingen over de vraag of je doel zelf wel moreel
geoorloofd is. Beslissingen over goed en fout (‘a wrong thing’). Hangen samen
met fundamentele waarden.
Vgl. met casus slachthuis, maar toepasbaar op elke ontwerpopdracht!
- Moraal: de waarden die we huldigen en waar we naar handelen
- Normen: de regels die het handelen binnen een groep mensen
regelen; niet altijd moreel (denk aan verkeersregels of
beleefdheidsregels)
- Ethiek (of moraalwetenschap): het nadenken over waarden,
normen
→ Is het wel nodig?
→ Kan de studie van ethiek ons wel leren om moreel te handelen?
Wat is toegepaste ethiek?
- Toegepaste ethiek behandelt ethische vragen die samenhangen met
specifieke domeinen van de werkelijkheid:
o Bio-ethiek
o Medische ethiek
o Media-ethiek
o Bedrijfsethiek
o Milieu-ethiek
o Beroepsethiek (denk aan deontologische codes)
o ...
- Deze module: zowel algemene ethiek als ethiek toegepast op ontwerp
3
