Samenvatting Formeel strafrecht

Formeel strafrecht
Algemene beginselen strafprocesrecht
Definitie
Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafrechtspleging = strafvordering sensu lato
Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht wordt
toegepast
 Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen verdacht
van een misdrijf
o Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
o Bepaalt rechtspositie betrokken personen
o + organisatie & werking rechtscolleges
o + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
Materieel strafrecht:
Het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld en
gesanctioneerd.
 Misdrijven & straffen
Bronnen
GRONDWET 1830
 Fundamentele rechten
 Bepalingen inzake rechterlijke macht
 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv.)
 Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
POTPOURRI-WETGEVING
 Wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
NIEUW WETBOEK VAN STRAFVORDERING IN HET VOORUITZICHT?
 Commissie hervorming strafprocesrecht
Doelstellingen strafproces
Verschillende belangen tegenover elkaar
Dubbele finaliteit strafproces
 Waarheidsvinding
o Optiek openbaar belang
o Bepalen op welke wijze de bewijzen tegen
vermoedelijke daders moeten worden vergaard en
hoe rechtscolleges op grond hiervan tot eventuele
veroordeling kunnen komen
 Bescherming individuele grondrechten
o Optiek individuele burger
o In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook derden)
o Ruimer dan rechten van verdediging (persoon die vervolgd wordt)


1

,  Onderlinge afweging finaliteiten
o 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
o Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
o GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
o Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
 Vb. vrijheidsberoving
 Vb. huiszoeking
o Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
 Vb. onrechtmatig bewijs
o Concrete afweging door rechtspraak
o Slingerbeweging
 Recente wetgeving gaat terug meer waarheidsbevinding

Accusatoire en inquisitoire rechtspleging




Fase ter terechtzitting Vooronderzoek




2

,Verloop van het strafproces
Strafproces verloopt in twee fasen




- Geheime fase - Openbare fase
- Grotendeels inquisitoir - Grotendeels accusatoir
- Niet tegensprekelijk - Tegensprekelijk
- Schriftelijk - Mondeling
Vooronderzoek
Doel
 Verdachte identificeren Zoniet? Onderzoek stopgezet.
 Nagaan voldoende bezwaren
 GEEN uitspraak over grond van de zaak
Twee vormen
Opsporingsonderzoek (90% strafzaken)
 Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
 Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitzondering mini-instructie)
 Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging of vervolging (rechtstreekse dagvaarding
voor vonnisgerecht) of vordering GO
o Ook mogelijk: buitengerechtelijke afdoening (minnelijke schikking of
bemiddeling)
 Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
Gerechtelijk onderzoek
 Gevoerd door onderzoeksrechter
 In geval van dwangmaatregelen
 Verdachte en SO mogelijkheid om mee te sturen (Franchimont)
 Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
 Afgesloten door Raadkamer in aparte procedure = regeling der rechtspleging
Kenmerken vooronderzoek
1. Geheim
Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
 Ratio: vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
 T.a.v. verdachte en slachtoffer
o Principe: niet betrokken bij onderzoeksverrichtingen + resultaat wordt niet
meegedeeld (uitzonderlijk wanneer verrichtingen hen zelf betreffen)
o MILDERINGEN door Wet Franchimont (12/03/1998)
 Recht op gratis kopie ondervraging
 Recht op inzage of afschrift (beperkt), ruimer wanneer van vrijheid
beroofd


3

,  Automatisch bij regeling der rechtspleging
 T.a.v. de openbare opinie
o Alle onderzoeksverrichtingen en procedurehandelingen zonder publiek
o MILDERINGEN: persmededelingen door PdK of advocaat
 Sanctionering
o NIET: de nietigheid van het onderzoek
o WEL: nietigheid bepaalde opsporingshandelingen
 HvC: recht eerlijk proces niet in gedrang als verdachte in media negatief
in beeld komt
 Problematisch in geval van reality-tv
 Magistraten en politiemensen die schenden:
 Strafbaar feit = art. 458 Sw. (Schending beroepsgeheim, idem
privésector)
 Grond tot schadevergoeding
o Indien partijen misbruik maken van inzagerecht: strafbaar ogv art. 460ter Sw.
o Probleem: journalisten zo goed als onaantastbaar
2. Niet-tegensprekelijk karakter en sturen vooronderzoek
 Verdachte niet recht om bezwaren te weerleggen (‘tegen te spreken’) en
verweermiddelen aan te voeren
 Ratio: nog geen uitspraak grond van de zaak
 OO: principe geldt onverkort
o Uitzondering: personen die verhoord worden kunnen verzoeken om bepaalde
opsporingshandeling te verrichten, maar geen rechtsmiddel als niet wordt
ingewilligd
 GO: inverdenkinggestelde en burgerlijke partij kunnen meesturen
o Specifieke onderzoeksdaden vragen (beroep mogelijk bij weigering of stilzitten)
3. Schriftelijk karakter
 Van elke onderzoeksverrichting wordt geschrift opgemaakt
o = proces-verbaal
 Strafdossier vormt basis voor behandeling zaak en openbare terechtzitting
 Geen algemene wettelijke regeling voor het op schrift stellen van
onderzoeksverrichtingen, met uitzondering van verhoren en telefoonbewaking
Onderzoek ten gronde
Wat?
Onderzoeksfase waarin uitspraak wordt gedaan over grond van de zaak = vraag of feiten
bewezen zijn en, indien bevestigend, over straf
 Voor vonnisgerechten
Kenmerken onderzoek ten gronde
1. Openbaarheid van terechtzitting en uitspraak
Voorgeschreven door Grondwet (Art. 148 en 149 Gw.)
 Zowel terechtzitting als uitspraak
o Uitspraak is ALTIJD openbaar
 Op straffe van nietigheid
 Alle verrichtingen in aanwezigheid beklaagde als publiek



4