Samenvatting hoofdstuk 1 metabolisme en metabole regeling

Inleiding
Belangrijke klassen Biomoleculen

- Suiker (koolhydraten)
- Lipiden (vetten)  vetzuren en glycerol
- Proteïnen (eiwitten)  aminozuren, peptiden
- Nucleïnezuren (RNA en DNA)  nucleotiden (ATP) en basen


Suikers (koolhydraten)
 Bouwstenen: monosachariden
 Bindingen: glycosidebindingen (=> disachariden, oligosachariden, polysachariden)
 Belang stereochemie (zie volgende slide)
 Niet gecodeerd in het genoom (wel de enzymen die de suikers aanmaken)
 Polymeren geen unieke grootte, dus molecuulmassa variabel getal
 Meest abundante biomoleculen op Aarde
 Belang: voeding, metabolisme, biomedische toepassingen
 Belangrijke functies:
o Energiebron in gezonde en minder gezonde voeding
o Structuurgevende moleculen

Disachariden
Glycosidebinding: drie belangrijke dissachariden
Glycosidebinding = Binding die 2 monosachariden verbindt

Sucroseverbruik: relatie met caries en met obesitas/diabetes

Lactose: Belangrijkste suiker in moedermelk en koemelk “uitvinding” van zoogdieren

Maltose: Tussenproduct in: * pijsvertering van zetmeel * Bierproductie (mouten)

Oligosacchariden: belang voor de structuur van membranen (zie ook
bloedgroepen)
Zeer veel mogelijkheden:
Glycoproteïne
1. Soorten bouwstenen
2. Soorten glycosidebindingen




Polysacchariden: cruciale structuurgegevende moleculen
Belangrijkste structuurpolymeer Cellulose in planten:

 Celwanden
 Houtvezels

Belangrijkste structuurpolymee Chitiner in ongewervelde dieren

 Insecten (exoskelet)
 Schaaldier (pantser)

 Zetmeel: Onvertakt = amylose Vertakt = amylopectine
 D-glucose-polymeer, belangrijkste energiereserve in planten (knollen, bollen, zaden)
 Glycogeen: functioneel belangrijke (maar mineure) energiereserve in lever en spieren
 Dextranen: Energiereserve van bacteriën in mondholte => spelen een rol in het ontstaan van tandplaque en
tandsteen

Glucosaminoglycanen

1

,  Bouwstenen afgeleiden van reguliere suikers

 Sterk polair, negatieve ladingen => binden veel water
 Repeterende disacharide-eenheid, zeer lange strengen
 Sommige zijn covalent verbonden aan eiwit => proteoglycanen
 Functies in de extracellulaire ruimte (bindweefsel, bloedbaan, kraakbeen, gewrichten)

 Belangrijkste structuurpolymeer hyaluronzuur in
o Glasachtig lichaam van het oog
o Navelstreng
o Gewrichtsvloeistof
 Belangrijkste structuurpolymeer heparine bloevaatwand (bekleding)
o Natuurlijke antistolling
o Medische toepassing antistolling

Glucosaminoglycanen ze bestaan uit 95% suikers en 5% eiwitten

 Negatief geladen
 Ontstaan door repeterende disacharide


Lipiden
 Bouwstenen: vetzuren + alkoholdrager (glycerol, cholesterol)
 Bindingen: ester en etherbindingen
 Chemisch zeer divers (zie volgende dia’s); maar altijd hydrofoob effect
 Niet gecodeerd in het genoom (wel de enzymen die de lipiden aanmaken)
 Belang: voeding, metabolisme, membranen, biomedische toepassingen
 Belangrijke functies:
o Energiebron in gezonde (olijven) en minder gezonde voeding (boter)
o Vorming van biologische membranen

Vetzuren
 Lengte: even aantal C-atomen (verklaring: mechanisme van synthese); onvertakte koolwaterstofstaarten
 Bindingen:
o alleen enkelvoudige C-C bindingen (=> verzadigde vetzuren)
o ook cis- C=C bindingen (=> onverzadigde vetzuren)
 Namen: triviale namen kennen (zie tabel 1.2 boek); strukturen kunnen
herkennen, niet kunnen tekenen
 Belang: Vrije vetzuren zijn belangrijke metabolieten, vetzuren veresteren aan een alkoholgroep => lipiden

Triglyceriden = triacyl-glycerolen
 Opbouw: drie vetzuren (onvertakte koolwaterstofstaarten) veresterd met de drie OH-groepen van glycerol
 Bindingen:
o alleen enkelvoudige C-C bindingen (=> verzadigde vetzuren) => dierlijke vetten, hoge smelttemperatuur
o ook cis- C=C bindingen (=> onverzadigde vetzuren) => plantaardige olieën of visolie; lage smeltT
 Verklaring: zwakke vanderwaals interacties meer uitgesgesproken bij verzadigde vetzuren
 Belang: belangrijke macronutrient (=> energie) en belangrijkste energievoorraad (=> vetweefsel)




Membraanlipiden: glycerolipiden en sfingolipiden
 Opbouw glycerolipiden:
o twee vetzuren(=> verzadigd/onverzadigd) op naasteengelegen OH-groepen
glycerol
o derde OH-groep glycerol veresterd met een fosfaatgroep = samen
fosfatidylgroep
2