Sociaal culturele ontwikkelingen Samenvatting
Hoofdstuk 1; Het terrein van de sociologie
H1.1 wat is sociologie?
Sociologie is de wetenschap van de manieren waarop mensen met elkaar samenleven
Het sociale leven in het algemeen
De studie van sociale netwerken
Sociaal netwerk: Een geheel van relaties tussen individuen of groepen
- Omvang
- Dichtheid (directe relaties)
- Openheid (mate waarin een netwerk verbindingen heeft met de ander)
Maatschappij: Maatschappij: De grootse sociale eenheid waartoe mensen behoren
Een groep: Een verzameling van onderling verbonden mensen die en besef van gemeenschappelijke
identiteit kennen (een wij-gevoel)
Binnen een sociaal netwerk kunnen verschillende sociale posities worden onderscheiden
In de sociologie wordt gekeken naar overeenkomsten en verschillen tussen uiteenlopende vormen
van menselijk samenleven of samenhangen
‘hoe biografie en geschiedenis elkaar snijden’
Sociologen bestuderen verschillende verschijnselen op een andere manier dan specialisten op die
terreinen, door ze steeds te bezien als onderdelen vd samenlevingsverbanden die mensen met elkaar
vormen.
Specialisaties binnen sociologie: rechtssociologie, kunstsociologie, godsdienstsociologie,
gezinssociologie, stadssociologie, onderwijssociologie, medische sociologie, enzovoort.
Sociologie richt zich ook op verschillende samenlevingen
vooral op moderne, geïndustrialiseerde samenlevingen. De meeste onderzoeken hebben
betrekking op het heden en het recente verleden
Hiermee onderscheiden ze zich van scheiden ze zich van historici en cultureel-antropologen
- historici bestuderen juist vroegere samenlevingen
- cultureel-antropologen bestuderen vooral niet-westerse en niet-geïndustrialiseerde samenlevingen
Dit zijn dus strikt gescheiden terreinen.
Sociologie & psychologie
beide houden zich bezig met het menselijk gedrag
sociologen kijken meer vanuit de samenlevingsverbanden
Sociologisch verklaren = het doen van uitspraken over causale samenhangen tussen sociale
processen, dit moet uit een theorie kunnen worden afgeleid
Theorievorming & empirisch onderzoek
Bij sociologisch verklaren komen theorievorming en empirisch onderzoek samen.
- Theorievorming: als er generaliserende uitspraken over het sociale leven worden gedaan die
je met elkaar in verband kunt brengen
, - Empirisch onderzoek: onderzoek dat is gebaseerd op eigen waarnemingen
Ook toepassing is belangrijk! Je moet de theorie kunnen toepassen anders heb je niks aan je
onderzoek.
Waardevrijheid versus waarde gebondenheid
De meeste sociologen vinden dat er enige distantie moet zijn tussen onderzoeken en
theorievorming
De uitspraken van sociologen moeten niet de weerspiegeling zijn vd waarden van één bepaalde
groep
H 1.2 over de aard van de sociologie
Het terrein vd sociologie in 1 woord: Sociaal
Alles wat zich tussen mensen afspeelt en alles wat mensen met elkaar verbind
Sociaal staat niet tegenover individueel
Volgens de socioloog Emile Durkheim zijn mensen in een maatschappij een individu, maar ze zijn met
elkaar verbonden en hebben een eigensoortige werkelijkheid.
‘Relatieve autonomie’ van sociale processen
Vele verbonden individuen brengen met elkaar sociale processen voort die geen van hen van
tevoren zo bedoeld en gepland heeft.
Bijvoorbeeld: stijging van prijzen, expansie van steden, artistieke mode, een oorlog
Sociale processen zijn relatief autonoom omdat ze niet los staan van individuen met een bepaalde
bedoeling; ze zijn niet helemaal afhankelijk van individuelen bedoelingen.
Interactie = Het reageren van mensen op elkaar, zodat het handelen van de één de directe aanleiding
is voor het handelen vd ander
Cultuur = Het gedragsrepertoire en de denkbeelden die mensen aangeleerd hebben en die zij in een
bepaalde groep of samenleving gemeen hebben
Interdependentie = onderlinge afhankelijkheid
mensen zijn van elkaar afhankelijk, ze kunnen niet zonder elkaar leven (denk bijvoorbeeld aan
voortplanten)
H 1.3 interactie
Interactie ; het sociale leven bestaat uit interacties
Variaties in interacties
- Verbaal en non-verbaal (of beiden tegelijk)
- Directe en indirecte
Socioloog Max Weber spreekt van sociaal handelen
Handelingen die georiënteerd zijn op het gedrag van andere mensen
, Onderlinge verwevenheid van individuele handelingen
Het gedrag van een individu is alleen te begrijpen in relatie tot het gedrag van andere individuen
Deze onderlinge verwevenheid houdt in dat het interactie proces niet door één individu beheerst kan
worden dus zo goed als onvoorspelbaar is. Dit heet de beperkte beheersbaarheid en
voorspelbaarheid van interactie
Interacties bevat ook elementen van voorspelbaarheid
- herkenbare patronen (als je iemand goed kent)
- gewoontevorming
deze herkenbare patronen ontstaan door normen en gedragsregels
H 1.4.1 cultuur en socialisatie
Cultuur wordt overgedragen: leerlingen, immigranten, bekeerlingen, rekruten. Maar vooral aan
pasgeborenen!!
Socialisatie = Het proces van cultuuroverdracht
Cultuuroverdracht van generatie op generatie zorgt voor verandering
Wat kinderen van volwassenen leren, is geen exacte kopie van wat de laatsten eerder geleerd
hebben
Socialisatie van kinderen in de opvoeding gaat grotendeels onbedoeld:
- Imitatie: kinderen bootsen gedrag na
- Identificatie: het kind wil zijn als degene die hij imiteert
- Dwang: toedeling van beloningen en straffen door opvoeders
Socialisatie wordt door de opvoeders vaak geslaagd geacht, wanneer het kind de regels ‘uit zichzelf’
na volgt: deze zijn de geïnternaliseerd
Internalisering = regels worden onderdeel vd persoonlijkheid
De regels van een cultuur worden nagevolgd met behulp van externe en innerlijke controle
Innerlijke controle = bijvoorbeeld je geweten
Er zijn verschillen in socialisatie tussen en binnen samenlevingen
Bijv. mannelijk of vrouwelijk
Subculturen: Een groep binnen een samenleving met een cultuur die zich afwijkt vd dominante
cultuur vd samenleving
Zelfbeeld: Het krijgen van een eigen identiteit
H 1.4.2 ‘natuur’ en ‘cultuur’
Tegenstelling tussen ‘natuur’ en ‘cultuur’
Is iets aangeleerd of aangeboren?
Volgens het biologisme kunnen kenmerken van groepen terug herleid worden tot aangeboren
eigenschappen
Hoofdstuk 1; Het terrein van de sociologie
H1.1 wat is sociologie?
Sociologie is de wetenschap van de manieren waarop mensen met elkaar samenleven
Het sociale leven in het algemeen
De studie van sociale netwerken
Sociaal netwerk: Een geheel van relaties tussen individuen of groepen
- Omvang
- Dichtheid (directe relaties)
- Openheid (mate waarin een netwerk verbindingen heeft met de ander)
Maatschappij: Maatschappij: De grootse sociale eenheid waartoe mensen behoren
Een groep: Een verzameling van onderling verbonden mensen die en besef van gemeenschappelijke
identiteit kennen (een wij-gevoel)
Binnen een sociaal netwerk kunnen verschillende sociale posities worden onderscheiden
In de sociologie wordt gekeken naar overeenkomsten en verschillen tussen uiteenlopende vormen
van menselijk samenleven of samenhangen
‘hoe biografie en geschiedenis elkaar snijden’
Sociologen bestuderen verschillende verschijnselen op een andere manier dan specialisten op die
terreinen, door ze steeds te bezien als onderdelen vd samenlevingsverbanden die mensen met elkaar
vormen.
Specialisaties binnen sociologie: rechtssociologie, kunstsociologie, godsdienstsociologie,
gezinssociologie, stadssociologie, onderwijssociologie, medische sociologie, enzovoort.
Sociologie richt zich ook op verschillende samenlevingen
vooral op moderne, geïndustrialiseerde samenlevingen. De meeste onderzoeken hebben
betrekking op het heden en het recente verleden
Hiermee onderscheiden ze zich van scheiden ze zich van historici en cultureel-antropologen
- historici bestuderen juist vroegere samenlevingen
- cultureel-antropologen bestuderen vooral niet-westerse en niet-geïndustrialiseerde samenlevingen
Dit zijn dus strikt gescheiden terreinen.
Sociologie & psychologie
beide houden zich bezig met het menselijk gedrag
sociologen kijken meer vanuit de samenlevingsverbanden
Sociologisch verklaren = het doen van uitspraken over causale samenhangen tussen sociale
processen, dit moet uit een theorie kunnen worden afgeleid
Theorievorming & empirisch onderzoek
Bij sociologisch verklaren komen theorievorming en empirisch onderzoek samen.
- Theorievorming: als er generaliserende uitspraken over het sociale leven worden gedaan die
je met elkaar in verband kunt brengen
, - Empirisch onderzoek: onderzoek dat is gebaseerd op eigen waarnemingen
Ook toepassing is belangrijk! Je moet de theorie kunnen toepassen anders heb je niks aan je
onderzoek.
Waardevrijheid versus waarde gebondenheid
De meeste sociologen vinden dat er enige distantie moet zijn tussen onderzoeken en
theorievorming
De uitspraken van sociologen moeten niet de weerspiegeling zijn vd waarden van één bepaalde
groep
H 1.2 over de aard van de sociologie
Het terrein vd sociologie in 1 woord: Sociaal
Alles wat zich tussen mensen afspeelt en alles wat mensen met elkaar verbind
Sociaal staat niet tegenover individueel
Volgens de socioloog Emile Durkheim zijn mensen in een maatschappij een individu, maar ze zijn met
elkaar verbonden en hebben een eigensoortige werkelijkheid.
‘Relatieve autonomie’ van sociale processen
Vele verbonden individuen brengen met elkaar sociale processen voort die geen van hen van
tevoren zo bedoeld en gepland heeft.
Bijvoorbeeld: stijging van prijzen, expansie van steden, artistieke mode, een oorlog
Sociale processen zijn relatief autonoom omdat ze niet los staan van individuen met een bepaalde
bedoeling; ze zijn niet helemaal afhankelijk van individuelen bedoelingen.
Interactie = Het reageren van mensen op elkaar, zodat het handelen van de één de directe aanleiding
is voor het handelen vd ander
Cultuur = Het gedragsrepertoire en de denkbeelden die mensen aangeleerd hebben en die zij in een
bepaalde groep of samenleving gemeen hebben
Interdependentie = onderlinge afhankelijkheid
mensen zijn van elkaar afhankelijk, ze kunnen niet zonder elkaar leven (denk bijvoorbeeld aan
voortplanten)
H 1.3 interactie
Interactie ; het sociale leven bestaat uit interacties
Variaties in interacties
- Verbaal en non-verbaal (of beiden tegelijk)
- Directe en indirecte
Socioloog Max Weber spreekt van sociaal handelen
Handelingen die georiënteerd zijn op het gedrag van andere mensen
, Onderlinge verwevenheid van individuele handelingen
Het gedrag van een individu is alleen te begrijpen in relatie tot het gedrag van andere individuen
Deze onderlinge verwevenheid houdt in dat het interactie proces niet door één individu beheerst kan
worden dus zo goed als onvoorspelbaar is. Dit heet de beperkte beheersbaarheid en
voorspelbaarheid van interactie
Interacties bevat ook elementen van voorspelbaarheid
- herkenbare patronen (als je iemand goed kent)
- gewoontevorming
deze herkenbare patronen ontstaan door normen en gedragsregels
H 1.4.1 cultuur en socialisatie
Cultuur wordt overgedragen: leerlingen, immigranten, bekeerlingen, rekruten. Maar vooral aan
pasgeborenen!!
Socialisatie = Het proces van cultuuroverdracht
Cultuuroverdracht van generatie op generatie zorgt voor verandering
Wat kinderen van volwassenen leren, is geen exacte kopie van wat de laatsten eerder geleerd
hebben
Socialisatie van kinderen in de opvoeding gaat grotendeels onbedoeld:
- Imitatie: kinderen bootsen gedrag na
- Identificatie: het kind wil zijn als degene die hij imiteert
- Dwang: toedeling van beloningen en straffen door opvoeders
Socialisatie wordt door de opvoeders vaak geslaagd geacht, wanneer het kind de regels ‘uit zichzelf’
na volgt: deze zijn de geïnternaliseerd
Internalisering = regels worden onderdeel vd persoonlijkheid
De regels van een cultuur worden nagevolgd met behulp van externe en innerlijke controle
Innerlijke controle = bijvoorbeeld je geweten
Er zijn verschillen in socialisatie tussen en binnen samenlevingen
Bijv. mannelijk of vrouwelijk
Subculturen: Een groep binnen een samenleving met een cultuur die zich afwijkt vd dominante
cultuur vd samenleving
Zelfbeeld: Het krijgen van een eigen identiteit
H 1.4.2 ‘natuur’ en ‘cultuur’
Tegenstelling tussen ‘natuur’ en ‘cultuur’
Is iets aangeleerd of aangeboren?
Volgens het biologisme kunnen kenmerken van groepen terug herleid worden tot aangeboren
eigenschappen
