2.2
De verbreiding van het christendom
Europa wordt christelijk
De confrontatie tussen een christelijke en islamitische vorst in de buurt van Jeruzalem had
alles te maken met het ontstaan en de verspreiden van de twee grote religies. Aan het einde
van de 4e eeuw hadden de Romeinen het christendom tot staatsgodsdienst verheven en
Italië werd grotendeels christelijk. Maar er bestonden nog allerlei verschillende geloven.
In de eeuwen daarna veranderde dit beeld langzaam. Steeds meer mensen zwoeren (niet
gedwongen), hun vroegere geloof en gingen over tot de verering van Christus volgens de
voorschriften van de kerk in Rome. De verkondigers van het christelijke geloof bleven vaak
dicht bij de religies die zij probeerden te bestrijden. Het verschijnsel dat mensen die een
ander geloof aannemen, dit verbinden met hun bestaande overtuigen en praktijken noemen
we syncretisme. Doordat het christendom aansloot op elementen uit niet-christelijke
religies, was het makkelijk om over te stappen.
Samenwerking met vorsten
Het proces van kerstening ging samen met een politiek: de uitbreiding van het Frankenrijk.
Na de val van het Romeinse bestuur, vochten in Gallië (Frankrijk) verschillende volken om
de macht en om grondgebied, de Franken hadden het meeste succes. Dat had te maken
met het verbond van de Frankische machthebber met de paus in Rome. Dit verbond was
gekomen omdat de Frankische koning Clovis rond 500 besloot tot het christendom te
bekeren. Voor de Frankische machthebbers was samenwerking met de kerk gunstig, omdat
zij het bestuur gebruik konden maken van ervaren bestuurders als bisschoppen. Bovendien
konden ze via de paus vertrouwen op de zegen van God. Voor de kerk was de
samenwerking met de Franken gunstig, want de Frankische machthebbers gaven militaire
bescherming aan de kerk in haar eigen gebied in Italië. Zo ontwikkelden de Franken zich tot
het machtigste volk in Noordwest-Europa. Daarmee werd de katholieke variant van het
christendom dominant. Hier in Nederland stichtte de Frankische koning Dagobert rond 635
een kerk (in Utrecht) en probeerden de monniken Willibrord en Bonifatius een eeuw later
met Frankische steun de Friezen en Saksen te bekeren. Deze missionarissen waren vanuit
Engeland naar veroverde gebieden gestuurd om het geloof te verspreiden. Daar kregen ze
van de Frankische machthebbers stukken grond en hulp bij het stichten van kerken en
kloosters.
Monniken en priesters
Er waren in de middeleeuwen twee soorten geestelijken: de reguliere geestelijken en de
seculiere geestelijken. De reguliere geestelijken waren gelovigen die zich uit de wereld
hadden teruggetrokken en samenwonenden in kloster onder leiding van een abt. Wat, hoe
en wanneer ze iets moesten doen was vastgelegd in strenge kloosterregels.
De seculiere geestelijken, bestond uit priesters: mannen die leiding gaven aan de kerk en
daar verantwoordelijk waren voor de uitvoering van kerkelijke rituelen. Om deze heilige
handelingen te mogen verrichten moesten priesters eerst speciaal worden gewijd. De
seculiere geestelijkheid kende verschillende rangen. Onderaan aan de hiërarchie stonden
de pastoors. Zij zorgen op het niveau van de parochie voor de gelovigen en gehoorzaamde
aan de bisschop, de leider van een bisdom. De hoogste rang was de paus in Rome. De
paus en de bisschoppen stonden in contact met de Frankische heersers. Samen zorgden ze
ervoor dat in de nieuwe gekerstengebeiden bisdommen werden gevestigd en kerken werden
gesticht.
De verbreiding van het christendom
Europa wordt christelijk
De confrontatie tussen een christelijke en islamitische vorst in de buurt van Jeruzalem had
alles te maken met het ontstaan en de verspreiden van de twee grote religies. Aan het einde
van de 4e eeuw hadden de Romeinen het christendom tot staatsgodsdienst verheven en
Italië werd grotendeels christelijk. Maar er bestonden nog allerlei verschillende geloven.
In de eeuwen daarna veranderde dit beeld langzaam. Steeds meer mensen zwoeren (niet
gedwongen), hun vroegere geloof en gingen over tot de verering van Christus volgens de
voorschriften van de kerk in Rome. De verkondigers van het christelijke geloof bleven vaak
dicht bij de religies die zij probeerden te bestrijden. Het verschijnsel dat mensen die een
ander geloof aannemen, dit verbinden met hun bestaande overtuigen en praktijken noemen
we syncretisme. Doordat het christendom aansloot op elementen uit niet-christelijke
religies, was het makkelijk om over te stappen.
Samenwerking met vorsten
Het proces van kerstening ging samen met een politiek: de uitbreiding van het Frankenrijk.
Na de val van het Romeinse bestuur, vochten in Gallië (Frankrijk) verschillende volken om
de macht en om grondgebied, de Franken hadden het meeste succes. Dat had te maken
met het verbond van de Frankische machthebber met de paus in Rome. Dit verbond was
gekomen omdat de Frankische koning Clovis rond 500 besloot tot het christendom te
bekeren. Voor de Frankische machthebbers was samenwerking met de kerk gunstig, omdat
zij het bestuur gebruik konden maken van ervaren bestuurders als bisschoppen. Bovendien
konden ze via de paus vertrouwen op de zegen van God. Voor de kerk was de
samenwerking met de Franken gunstig, want de Frankische machthebbers gaven militaire
bescherming aan de kerk in haar eigen gebied in Italië. Zo ontwikkelden de Franken zich tot
het machtigste volk in Noordwest-Europa. Daarmee werd de katholieke variant van het
christendom dominant. Hier in Nederland stichtte de Frankische koning Dagobert rond 635
een kerk (in Utrecht) en probeerden de monniken Willibrord en Bonifatius een eeuw later
met Frankische steun de Friezen en Saksen te bekeren. Deze missionarissen waren vanuit
Engeland naar veroverde gebieden gestuurd om het geloof te verspreiden. Daar kregen ze
van de Frankische machthebbers stukken grond en hulp bij het stichten van kerken en
kloosters.
Monniken en priesters
Er waren in de middeleeuwen twee soorten geestelijken: de reguliere geestelijken en de
seculiere geestelijken. De reguliere geestelijken waren gelovigen die zich uit de wereld
hadden teruggetrokken en samenwonenden in kloster onder leiding van een abt. Wat, hoe
en wanneer ze iets moesten doen was vastgelegd in strenge kloosterregels.
De seculiere geestelijken, bestond uit priesters: mannen die leiding gaven aan de kerk en
daar verantwoordelijk waren voor de uitvoering van kerkelijke rituelen. Om deze heilige
handelingen te mogen verrichten moesten priesters eerst speciaal worden gewijd. De
seculiere geestelijkheid kende verschillende rangen. Onderaan aan de hiërarchie stonden
de pastoors. Zij zorgen op het niveau van de parochie voor de gelovigen en gehoorzaamde
aan de bisschop, de leider van een bisdom. De hoogste rang was de paus in Rome. De
paus en de bisschoppen stonden in contact met de Frankische heersers. Samen zorgden ze
ervoor dat in de nieuwe gekerstengebeiden bisdommen werden gevestigd en kerken werden
gesticht.
