SAMENVATTING ARBEIDSRECHT

ARBEIDSRECHT SAMENVATTING


Inleiding
Begrip & grondslag
 Begrip
 Arbeidsrecht
 Recht dat van toepassing is op arbeidsprestaties geleverd in ondergeschikt verband
 Geheel van rechtsregels die betrekking hebben op verrichten van arbeid op arbeidsmarkt
& tot doel hebben menselijke waardigheid & sociale rechtvaardigheid te bevorderen
 Dubbele ongelijkheid
 Arbeidsrecht interfereert met premissen van burgerlijk recht : civielrechtelijke invalshoek
 Moderne arbeidsrecht : contractuele relatie
 Antwoord op ongelijkheid in arbeidsverhouding of op arbeidsmarkt
 Ongelijkheid is dubbel
 Feitelijke ongelijkheid : marktongelijkheid of ongelijkheid in
onderhandelingspositie van werknemer & werkgever bij aangaan van
arbeidsovereenkomst
 Werknemer in inferieure onderhandelingspositie
 Juridische ongelijkheid : werknemer in juridische ondergeschiktheid t.o.v.
werkgever
 Tegengewicht
 Functie van arbeidsrecht : tegengewicht t.a.v. superieure positie van werkgever
 Arbeidsrecht als beschermend recht, maar ook als ordenend recht
 Beschermt positie van werknemer, maar regelt & kanaliseert tevens verhoudingen
tussen betrokken partijen
 Arbeidsrecht herordent arbeidsverhoudingen
 Niet eenzijdig
 Arbeidsrecht heeft breder palet aan functies & doelstellingen
 Belangen van werkgever, belang van arbeidsmarkt of bredere maatschappelijke belang

Historische wortels
 Franse Revolutie (1789)
 O.g.v. individuele vrijheids- & gelijkheidsideaal werd vrijheid van nijverheid & arbeid
gepropageerd
 Decreet d’Allarde & Wet Le Chapelier
 Arbeidsrelatie steunde voornamelijk op civielrechtelijke uitgangspunten
 Code Civil (1804)
 Arbeidsrelatie als ‘huur van werk’
 Principiële gelijkheid van partijen & wilsautonomie
 Artikel 1780 BW : diensten slechts voor bepaalde tijd of voor bepaalde onderneming
 1e arbeidsrechtelijke wetgeving (1886)
 Idee van vrije & gelijke contractspartijen beantwoordde niet aan 19 e E realiteit
 1e arbeidswetgeving was rechtstreeks gevolg van sociale wantoestanden

, 20e E
 Meer alomvattende regelingen van arbeidsovereenkomst
 Groeiende interventie van wetgever op verschillende gebieden van arbeidsrecht
 Internationale Arbeidsorganisatie als deel van grotere vredesproject
 Verdrag van Versailles (1919)
 Arbeidsovereenkomstenwetten
 1e arbeidsovereenkomstenwet (1900)
 Vrijheid van individu, voorrang van wil van partijen op in wet voorziene bescherming
 Slechts van toepassing op werklieden
 Arbeidsovereenkomst voor bedienden (1922)
 Collectief overleg
 Wet betreffende vrijheid van vereniging & opheffen van coalitieverbod (1921)
 Bewegingsvrijheid van vakorganisaties leidde tot landelijke stakingen
 Nationale akkoorden tussen vakbonden, werkgevers & regering
 Paritaire comités per sector opgericht
 Ontwikkeling ter verbetering van positie van behoeftige werknemers & werklozen
 Mutualiteiten & werkloosheidskassen
 Sociaal Pact van 1944
 Uitbouw van collectieve arbeidsverhoudingen, sociale zekerheid & arbeidsbescherming
 D.m.v. verregaand staatsinterventionalisme tegemoet komen aan groeiende verzuchting
naar stabiliteit & zekerheid
 Doelstellingen : solidariteit & stabiliteit, verhoging van koopkracht & volledige tewerkstelling
& stelsel van sociale zekerheid
 Duidelijke loonpolitiek : beginselen van sociale zekerheid voor werknemers
 Basis voor collectieve arbeidsverhoudingen
 Breed gamma
 Jaren 60 & 70 : heel breed gamma aan dwingende, wetgevende maatregelen
 1e nationale Cao’s, gesloten i.k.v. Nationale Arbeidsraad
 Arbeidsovereenkomstenwet (1978)
 Referentie voor individuele arbeidsovereenkomstenrecht
 Product van verschillende wetgevende stappen
 GWH 2013 : getracht onderscheid tussen arbeiders & bedienden weg te werken wat betreft
opzeggingstermijnen & carenzdag
 Dereguleringsvraagstuk
 Jaren 80 : nieuwe wetgeving, onder druk van crisisjaren, groeiend werkloosheidsprobleem &
wijzigende economische omstandigheden
 Verlangen om arbeidsrecht te dereguleren of te versoepelen
 Flexibiliseringstrend : flexibiliteit van arbeidsrechtelijke regelingen & relevantie voor
werking van arbeidsmarkt
 Europese Unie
 Jaren 90 : rol van EU neemt toe
 Uitgangspunt : Verdrag van Rome (1957)
 Economische integratie & politieke discussies over arbeidsrecht
 Parijs : sociale beleid even belangrijk als economische & monetaire Unie
 Gemeenschapshandvest van sociale grondrechten van werkenden
 Verdrag van Maastricht
 Overeenkomst betreffende sociale politiek & Sociaal Hoofdstuk VWEU

, Hervorming
 Moeilijke spanning tussen bestaan van sociale dimensie van Europa & interne markt met
economische dimensie
 Europese Groenboek betreffende modernisering van arbeidsrecht
 Efficiëntie van arbeidsrecht in licht van werking van arbeidsmarkt
 Europese pijler van Sociale Rechten (2017)
 Evenwicht tussen verschillende rechten & belangen, economische & sociale, in arbeidsrecht
 Commissievoorzitter Juncker
 Reeks sociale rechten is niet rechtstreeks afdwingbaar
 Toekomst van werk
 Discussies over arbeidsrecht op globaal niveau
 Internationale Arbeidsorganisatie : Global Commission on Future of Work
 Steeds nieuwere vormen van arbeid & steeds nieuwe uitdagingen
 Werk
 Wet betreffende werkbaar & wendbaar werk
 Meer modern arbeidsrecht met flexibiliteit
 Arbeidsdeal (2022)
 Aantal nieuwigheden voor arbeidsrecht
 Opkomst van nieuwe werkvormen & andere kijk op arbeidsrelaties

Inbedding van arbeidsrecht in sociaal recht
 2 Grote delen
 Sociaal recht = arbeidsrecht + socialezekerheidsrecht
 ‘Sociale’ kwestie (19e E)
 Term ‘sociaal’
 Vandaag : verbondenheid van arbeidsrecht & socialezekerheidsrecht met sociaal-
politieke keuzes
 Niet overal gebruikt
 Internationaal gezien is ‘sociaal recht’ als vakgebied niet wijd erkend
 België, Nederland, Frankrijk, Internationale Arbeidsorganisatie, EU
 Sociaal recht als verzamelnaam van arbeidsrecht & socialezekerheidsrecht
 Samenhang & verscheidenheid
 Afzonderlijke benadering van arbeidsrecht & socialezekerheidsrecht heeft goede redenen
 Eigen & volwaardige rechtsgebieden, met eigen structuren, principes, context &
dynamiek
 Gedeelde historische wortels & overlappingen in regelingen & bescherming
 Systeem kent naadloze overgang & afstemming tussen arbeidsrecht &
socialezekerheidsrecht

Inbedding van arbeidsrecht in burgerlijk recht
 Samenhang
 Nauwe samenhang van arbeidsrecht & burgerlijk recht
 Arbeidsrecht kwam tot stand als reactie op premissen van BW & sociale wantoestanden
die wegens ruime contractsvrijheid ontstonden
 Arbeidsrelatie steunt op (arbeids)overeenkomst die in beginsel onderworpen is aan
burgerlijk recht
 Onvermijdelijke samenhang & interactie

 BW heeft algemene strekking : transversale werking (Art 1.1 BW)

,  BW is van toepassing op arbeidsrecht
 Principe van ‘lex specialis’ : afwijking van BW mogelijk
 Arbeidsrecht is autonoom rechtsgebied
 Arbeidswetgeving als ‘lex specialis’ t.o.v. BW
 Nieuw verbintenissenrecht : evenwicht tussen wilsautonomie van partijen & rol van
rechter als behoeder van belangen van zwakke partij & van algemeen belang
 Zaterdag als werkdag
 Notie ‘werkdag’ (Art 1.7, §3 BW)
 Werkdagen zijn alle andere dagen dan wettelijke feestdagen, zondagen & zaterdagen
 Zaterdag in arbeidsrecht principieel als werkdag (voor bepaling termijnen)
 Art 1.7 BW niet van toepassing voor arbeidsrecht & socialezekerheidsrecht
 Zaterdag blijft werkdag in arbeidsrecht

Bronnen van arbeidsrecht
Algemeen
 Grote verscheidenheid aan rechtsbronnen

Hiërarchie van rechtsbronnen
 Hiërarchie van arbeidsrechtelijke bronnen (Art 51 CAO)
 Dwingende bepalingen van wet
 Algemeen verbindend verklaarde cao
 Niet algemeen verbindend verklaarde cao, wanneer werkgever overeenkomst ondertekent
 Geschreven individuele overeenkomst
 Niet algemeen verbindend verklaarde cao, gesloten in paritair orgaan, wanneer werkgever,
hoewel hij overeenkomst niet ondertekend heeft, behoort tot resort van paritair orgaan
waarin overeenkomst is gesloten
 Arbeidsreglement
 Aanvullende bepalingen van wet
 Mondelingen individuele overeenkomst
 Gebruik
 Voorrang van rechtsbronnen
 Hiërarchie : voorrang van verschillende rechtsbronnen wanneer met elkaar in tegenstrijd
 Beperkte partijautonomie
 Wetgeving is van dwingende aard of zelfs van openbare orde
 Zorg voor bescherming van werknemer leidt ertoe dat wetgever wilsvrijheid van partijen
aan banden legt
 Rol van individuele arbeidsovereenkomst neemt af
 Geen ‘gunstigheidsbeginsel’
 Meer gunstige bepaling voor werknemer gaat niet voor op andere bepaling
 Bepaling in lagere rechtsbron is altijd nietig wanneer in strijd met hogere rechtsbron, ook al
zou betreffende bepaling gunstiger zijn voor werknemer
 In praktijk bevatten zowel arbeidswetten als cao’s minimumbepalingen
 Mondelinge overeenkomst
 Partijen kunnen geschreven individuele arbeidsovereenkomst vervangen door mondelinge
overeenkomst

Meergelaagdheid
 Meergelaagdheid van Belgische rechtsorde
 Beïnvloed door internationale & Europese recht + federale staatsstructuur