1
,0 Inhoudsopgave
1 Inleiding 5
1.1 Taalontwikkeling: een multidimensioneel gebeuren 5
1.1.1 Taalontwikkeling en algemene ontwikkeling 5
1.1.2 Aangeboren taalvermogen 6
1.1.3 Taalaanbod 6
1.1.4 De wisselwerking tussen aangeboren taalvermogen en taalaanbod 7
1.2 Componenten van de taalontwikkeling 7
1.2.1 Taalbegrip en taalproductie 7
1.2.2 De vorm van taaluitingen 8
1.2.3 De betekenis en het gebruik van taaluitingen 8
1.2.4 Nadenken over taal 9
1.2.5 Volgorde van de componenten 9
1.3 Fasen in de taalontwikkeling 10
1.4 Kenmerken en stijlen van taalaanbod 10
1.4.1 Kenmerken van taalaanbod 10
1.4.2 Stijlen van taalaanbod 11
1.5 Algemene tips voor taalaanbod en interactie 12
2 De voortalige fase 13
2.1 De algemene ontwikkeling van het kind 13
2.1.1 Motorische ontwikkeling 13
2.1.2 De perceptuele en cognitieve ontwikkeling 13
2.1.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling 13
2.2 De (klank)vorm van de taaluiting 13
2.2.1 Eerste geluidswaarnemingen en schreien (0-6 weken) 14
2.2.2 Vroege luisterontwikkeling en vocaliseren (6 weken - 4 maanden) 14
2.2.3 Verdere luisterontwikkeling en vocaal spel (4 – 7 maanden) 15
2.2.4 Beginnend taalbegrip en brabbelen (7 – 12 maanden) 15
2.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 16
2.3.1 Woordenschat- en zinsbegrip 16
2
, 2.3.2 Taalgebruik in context 17
2.4 Tips voor taalaanbod en interactie 18
3 De vroegtalige fase 19
3.1 De algemene ontwikkeling van het kind 19
3.1.1 Motorische ontwikkeling 19
3.1.2 Cognitieve ontwikkeling 19
3.1.3 Sociaal -emotionele ontwikkeling 19
3.2 De vorm van de taaluiting 20
3.2.1 Klank-en woordvormen 20
3.2.2 Zinsvormen 23
3.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 24
3.3.1 Betekenis en woordenschat 24
3.3.2 Taalgebruik in context 27
3.4 Tips voor taalaanbod en interactie 27
4 De differentiatiefase 28
4.1 De algemene ontwikkeling van het kind 28
4.1.1 Motorische ontwikkeling 28
4.1.2 Cognitieve ontwikkeling 28
4.1.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling 28
4.2 De vorm van de taaluiting 29
4.2.1 Klankvormen 29
4.2.2 Woordvormen 30
4.2.3 Zinsvormen 34
4.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 35
4.3.1 Betekenis en woordenschat 35
4.3.2 Taalgebruik in context (pragmatiek) 39
4.3.3 Nadenken over taal (metalinguïstisch bewustzijn) 41
4.4 Tips voor taalaanbod en interactie 43
5 De voltooiingsfase 44
3
, 5.1 De algemene ontwikkeling van het kind 44
5.1.1 Motorische ontwikkeling 44
5.1.2 Cognitieve ontwikkeling 44
5.1.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling 44
5.2 De vorm van de taaluiting 44
5.2.1 Klankvormen 45
5.2.2 Woordvormen 45
5.2.3 Zinsvormen 46
5.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 46
5.3.1 Betekenis en woordenschat 46
5.3.2 Taalgebruik in context 47
5.3.3 Nadenken over taal 48
5.4 Tips voor het taalaanbod en interactie 48
6 Twee- en meertaligheid 49
6.1 Wat is meertaligheid? 49
6.1.1 Definities 49
6.1.2 Voorkomen 49
6.1.3 Effecten van tweetaligheid 49
6.2 Verschillende omstandigheden 49
6.2.1 Simultane versus sequentiële tweetaligheid 50
6.2.2 Basisfactoren bij meertalige opvoeding 50
6.2.3 Extra factoren bij meertalige opvoeding 51
6.2.4 Additieve versus subtractieve tweetaligheid 54
6.3 Kenmerken taalontwikkeling 55
6.3.1 Basiskenmerken van meertalige ontwikkeling 55
6.3.2 Specifeke kenmerken van meertalige kinderen 56
6.4 Adviezen met betrekking tot een tweetalige opvoeding 57
6.4.1 Al dan niet bewust kiezen voor een twee- of meertalige opvoeding 57
6.4.2 Tips voor taalaanbod en interactie 58
7 Methoden van onderzoek naar taalontwikkeling 59
4
,0 Inhoudsopgave
1 Inleiding 5
1.1 Taalontwikkeling: een multidimensioneel gebeuren 5
1.1.1 Taalontwikkeling en algemene ontwikkeling 5
1.1.2 Aangeboren taalvermogen 6
1.1.3 Taalaanbod 6
1.1.4 De wisselwerking tussen aangeboren taalvermogen en taalaanbod 7
1.2 Componenten van de taalontwikkeling 7
1.2.1 Taalbegrip en taalproductie 7
1.2.2 De vorm van taaluitingen 8
1.2.3 De betekenis en het gebruik van taaluitingen 8
1.2.4 Nadenken over taal 9
1.2.5 Volgorde van de componenten 9
1.3 Fasen in de taalontwikkeling 10
1.4 Kenmerken en stijlen van taalaanbod 10
1.4.1 Kenmerken van taalaanbod 10
1.4.2 Stijlen van taalaanbod 11
1.5 Algemene tips voor taalaanbod en interactie 12
2 De voortalige fase 13
2.1 De algemene ontwikkeling van het kind 13
2.1.1 Motorische ontwikkeling 13
2.1.2 De perceptuele en cognitieve ontwikkeling 13
2.1.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling 13
2.2 De (klank)vorm van de taaluiting 13
2.2.1 Eerste geluidswaarnemingen en schreien (0-6 weken) 14
2.2.2 Vroege luisterontwikkeling en vocaliseren (6 weken - 4 maanden) 14
2.2.3 Verdere luisterontwikkeling en vocaal spel (4 – 7 maanden) 15
2.2.4 Beginnend taalbegrip en brabbelen (7 – 12 maanden) 15
2.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 16
2.3.1 Woordenschat- en zinsbegrip 16
2
, 2.3.2 Taalgebruik in context 17
2.4 Tips voor taalaanbod en interactie 18
3 De vroegtalige fase 19
3.1 De algemene ontwikkeling van het kind 19
3.1.1 Motorische ontwikkeling 19
3.1.2 Cognitieve ontwikkeling 19
3.1.3 Sociaal -emotionele ontwikkeling 19
3.2 De vorm van de taaluiting 20
3.2.1 Klank-en woordvormen 20
3.2.2 Zinsvormen 23
3.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 24
3.3.1 Betekenis en woordenschat 24
3.3.2 Taalgebruik in context 27
3.4 Tips voor taalaanbod en interactie 27
4 De differentiatiefase 28
4.1 De algemene ontwikkeling van het kind 28
4.1.1 Motorische ontwikkeling 28
4.1.2 Cognitieve ontwikkeling 28
4.1.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling 28
4.2 De vorm van de taaluiting 29
4.2.1 Klankvormen 29
4.2.2 Woordvormen 30
4.2.3 Zinsvormen 34
4.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 35
4.3.1 Betekenis en woordenschat 35
4.3.2 Taalgebruik in context (pragmatiek) 39
4.3.3 Nadenken over taal (metalinguïstisch bewustzijn) 41
4.4 Tips voor taalaanbod en interactie 43
5 De voltooiingsfase 44
3
, 5.1 De algemene ontwikkeling van het kind 44
5.1.1 Motorische ontwikkeling 44
5.1.2 Cognitieve ontwikkeling 44
5.1.3 Sociaal-emotionele ontwikkeling 44
5.2 De vorm van de taaluiting 44
5.2.1 Klankvormen 45
5.2.2 Woordvormen 45
5.2.3 Zinsvormen 46
5.3 De inhoud en het gebruik van de taaluiting 46
5.3.1 Betekenis en woordenschat 46
5.3.2 Taalgebruik in context 47
5.3.3 Nadenken over taal 48
5.4 Tips voor het taalaanbod en interactie 48
6 Twee- en meertaligheid 49
6.1 Wat is meertaligheid? 49
6.1.1 Definities 49
6.1.2 Voorkomen 49
6.1.3 Effecten van tweetaligheid 49
6.2 Verschillende omstandigheden 49
6.2.1 Simultane versus sequentiële tweetaligheid 50
6.2.2 Basisfactoren bij meertalige opvoeding 50
6.2.3 Extra factoren bij meertalige opvoeding 51
6.2.4 Additieve versus subtractieve tweetaligheid 54
6.3 Kenmerken taalontwikkeling 55
6.3.1 Basiskenmerken van meertalige ontwikkeling 55
6.3.2 Specifeke kenmerken van meertalige kinderen 56
6.4 Adviezen met betrekking tot een tweetalige opvoeding 57
6.4.1 Al dan niet bewust kiezen voor een twee- of meertalige opvoeding 57
6.4.2 Tips voor taalaanbod en interactie 58
7 Methoden van onderzoek naar taalontwikkeling 59
4
