Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Definitie van het begrip recht
Elke mens heeft het recht om zelfstandig zijn leven op te bouwen. Maar als meerdere mensen met
elkaar leven, moeten ze rekening houden met anderen. Om dit samenleven geordend te laten
verlopen, maken mensen onderling afspraken en regels, die voor iedereen binnen dezelfde groep
zullen gelden.
Ze spreken af wie in de toekomst deze afspraken zal kunnen verbeteren, uitbreiden, wijzigen,
afschaffen, …
Ze bepalen welke instanties uitspraak zullen doen bij conflicten.
Als we de juridische context in het orthopedagogisch grondplan willen kaderen, dan zien we:
macroniveau: juridisch beleid
mesoniveau: juridische actoren
microniveau: dagelijkse begeleiding van cliënten en gezinnen
Dit systeem werkt niet alleen zo in een moderne maatschappij, maar ook in traditionele
samenlevingsmodellen.
Voorbeeld: De Gachacha-rechtbank betekent letterlijk rechtspraak op het gras, waartoe het volledige
dorp (de burgers) behoort.
Ook wanneer mensen in kleinere contexten met elkaar samenleven, vindt men dergelijke systemen
terug, bv. in schoolverband.
Het recht* is een geheel van regels, opgesteld door de samenleving, waardoor de belangen van
de enkelingen, die in de gemeenschap leven, geordend worden d.m.v. sociale dwang.
1.1. Een geheel van regels
Het recht is een pakket van regels, niet alleen geschreven maar ook ongeschreven regels, en niet alleen
op basis van nationale wetteksten, maar ook op basis van internationaal recht.
Voorbeeld van een ongeschreven rechtsregel: Lopende zaken* zijn geschillen en andere kwesties die
nog niet zijn afgehandeld, maar ter beslechting zijn onder de rechter. Tot de lopende zaken behoren de
minst belangrijke zaken (bv. de benoeming van een lagere ambtenaar) of de meest belangrijke,
dringende zaken (bv. de verlenging van een crisismaatregel).
1.2. Opgesteld door de samenleving
De regels worden opgesteld door mensen die binnen een bepaalde context samenleven. Omdat het
vaak gaat om grote groepen, spreekt men van vertegenwoordigers van de samenleving die worden
verkozen (bv. gemeenteraad, federaal parlement, Europees Parlement). Maar in bepaalde landen,
zoals Zwitserland, worden alle inwoners samengebracht voor het opstellen van regels. Aangezien de
regels door de maatschappij worden opgesteld, zijn de regels een weerspiegeling van wat leeft in de
maatschappij. Een belangrijk gevolg daarvan is dat het recht wijzigbaar is.
Voorbeeld: Abortus, wapenwet, homohuwelijk, euthanasie, … Ook de voorwaardelijke
invrijheidsstelling* (VI) of Wet Lejeune is hier een voorbeeld van. Deze wet zegt dat gedetineerden in
geval van goed gedrag kunnen vrijkomen na 1/3 van hun straf. Maar in 2013 werd de wet op de
voorwaardelijke invrijheidsstelling verstrengd n.a.v. de vrijlating van Michelle Martin. De wet-Martin
geldt alleen voor mensen die een straf van 30 jaar of meer (levenslang) hebben gekregen. Ze zullen in
de toekomst pas na 15 jaar (i.p.v. 10 jaar) kunnen vrijkomen.
In 2014 zijn er meer dan 60.000 wijzigingen aangebracht aan de bestaande wettelijke regels. Sinds
1989 is het aantal pagina’s nieuw uitgevaardigde regels in het Staatblad blijven stijgen. Het
gemiddelde in 2014 lag in de buurt van 110.000 pagina’s, terwijl dit in 1989 slechts 21.000 bedroeg.
1
1. Definitie van het begrip recht
Elke mens heeft het recht om zelfstandig zijn leven op te bouwen. Maar als meerdere mensen met
elkaar leven, moeten ze rekening houden met anderen. Om dit samenleven geordend te laten
verlopen, maken mensen onderling afspraken en regels, die voor iedereen binnen dezelfde groep
zullen gelden.
Ze spreken af wie in de toekomst deze afspraken zal kunnen verbeteren, uitbreiden, wijzigen,
afschaffen, …
Ze bepalen welke instanties uitspraak zullen doen bij conflicten.
Als we de juridische context in het orthopedagogisch grondplan willen kaderen, dan zien we:
macroniveau: juridisch beleid
mesoniveau: juridische actoren
microniveau: dagelijkse begeleiding van cliënten en gezinnen
Dit systeem werkt niet alleen zo in een moderne maatschappij, maar ook in traditionele
samenlevingsmodellen.
Voorbeeld: De Gachacha-rechtbank betekent letterlijk rechtspraak op het gras, waartoe het volledige
dorp (de burgers) behoort.
Ook wanneer mensen in kleinere contexten met elkaar samenleven, vindt men dergelijke systemen
terug, bv. in schoolverband.
Het recht* is een geheel van regels, opgesteld door de samenleving, waardoor de belangen van
de enkelingen, die in de gemeenschap leven, geordend worden d.m.v. sociale dwang.
1.1. Een geheel van regels
Het recht is een pakket van regels, niet alleen geschreven maar ook ongeschreven regels, en niet alleen
op basis van nationale wetteksten, maar ook op basis van internationaal recht.
Voorbeeld van een ongeschreven rechtsregel: Lopende zaken* zijn geschillen en andere kwesties die
nog niet zijn afgehandeld, maar ter beslechting zijn onder de rechter. Tot de lopende zaken behoren de
minst belangrijke zaken (bv. de benoeming van een lagere ambtenaar) of de meest belangrijke,
dringende zaken (bv. de verlenging van een crisismaatregel).
1.2. Opgesteld door de samenleving
De regels worden opgesteld door mensen die binnen een bepaalde context samenleven. Omdat het
vaak gaat om grote groepen, spreekt men van vertegenwoordigers van de samenleving die worden
verkozen (bv. gemeenteraad, federaal parlement, Europees Parlement). Maar in bepaalde landen,
zoals Zwitserland, worden alle inwoners samengebracht voor het opstellen van regels. Aangezien de
regels door de maatschappij worden opgesteld, zijn de regels een weerspiegeling van wat leeft in de
maatschappij. Een belangrijk gevolg daarvan is dat het recht wijzigbaar is.
Voorbeeld: Abortus, wapenwet, homohuwelijk, euthanasie, … Ook de voorwaardelijke
invrijheidsstelling* (VI) of Wet Lejeune is hier een voorbeeld van. Deze wet zegt dat gedetineerden in
geval van goed gedrag kunnen vrijkomen na 1/3 van hun straf. Maar in 2013 werd de wet op de
voorwaardelijke invrijheidsstelling verstrengd n.a.v. de vrijlating van Michelle Martin. De wet-Martin
geldt alleen voor mensen die een straf van 30 jaar of meer (levenslang) hebben gekregen. Ze zullen in
de toekomst pas na 15 jaar (i.p.v. 10 jaar) kunnen vrijkomen.
In 2014 zijn er meer dan 60.000 wijzigingen aangebracht aan de bestaande wettelijke regels. Sinds
1989 is het aantal pagina’s nieuw uitgevaardigde regels in het Staatblad blijven stijgen. Het
gemiddelde in 2014 lag in de buurt van 110.000 pagina’s, terwijl dit in 1989 slechts 21.000 bedroeg.
1
