Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: de intermediatiefunctie 5
De rol van de bank 5
De intermediatiefunctie 7
De moderne intermediatiefunctie 8
De bankbalans 9
Kenmerken van de bank 9
Voordelen voor intermediatie 10
Crowdfunding 11
Hoofdstuk 2: De intermediatiefunctie van kredietinstellingen 13
Financiële instellingen (heel ruim begrip) 13
Kredietinstellingen 13
Beleggingsondernemingen 15
Tussenpersoon in bank- en beleggingsdiensten 16
Beroepsvereniging van Zelfstandige financiële Bemiddelaars (BZB) 16
Een paar verschillende typen banken/belangrijke begrippen 17
De sector in cijfers 25
Hoofdstuk 5: liquiditeitsbeheer 31
Cliëntendeposito’s… 31
Depositobeschermingsregeling 36
Belastingen op vastrentende effecten 38
Europese spaarrichtlijn 38
Common Reporting Standard 39
Liquiditeit 39
Een aantal oplossingen voor liquiditeitsprobleem 41
Depositofaciliteit 43
Niet-standaard monetaire beleidsmaatregelen 44
Hoofdstuk 6: Solvabiliteit 46
Solvabiliteitscoëfficiënten 50
Bazel akkoorden 53
Bazel I: voor een kredietportefeuille van 1.000 heb je 80 eigen vermogen nodig 53
Bazel II 53
Basel III 56
Stress test EBA oktober 2014 57
Hoofdstuk 8: Het hypothecair krediet 58
Basis van hypothecair krediet - Toepassingsgebied 59
Schriftelijk aanbod 60
3 verschillende soorten Kredietvormen 61
Aangehechte contracten 63
Wijze van terugbetaling van ontleend kapitaal – 3 MANIEREN 64
Interestvoet 66
Kosten 67
Wanbetaling en toekenning van betalingsfaciliteiten 68
Hoofdstuk 9: Het bedrijfskrediet 69
Kredieten aan bedrijven (binnenlands) : Korte en middellange termijn 72
, 1. Kaskrediet 72
2. Straight loan 72
3. Roll-over-krediet (Wentelkrediet) (combinatie kaskrediet & straight loan) 73
Financiering bedrijfskapitaal 74
4. Discontokrediet 74
5. Krediet op opgeslagen goederen 77
Factoring 78
Incassokrediet 78
Lange termijnfinanciering 79
Investeringskrediet 79
Leasing 80
Borgstellingskrediet (avalkrediet) 81
Kredieten aan bedrijven (buitenlandse handel) 83
Acceptkrediet (gelijkaardig aan incassokrediet maar dan voor buitenlandse handel) 83
Documentair krediet 84
Kredietverzekering 85
Vlaamse steunmaatregelen KMO’s 86
Startlening + 86
KMO-cofinanciering 86
Winwinlening 86
Korte samenvatting 87
Hoofdstuk 10: De aandelenmarkt 88
Effecten: ontstaan en begrippen 89
Aandelen 91
1. Bepaling 91
2. Rechten van de aandeelhouder 92
3. Aanverwante effecten 95
4. Aan toonder, op naam of gedematerialiseerd 101
Prijsbepaling van een aandeel 102
, Inleiding
Waarom een cursus bank- en beurswezen?
Om mensen basiskennis over bank en beurs bij te brengen.
Weetje: Antwerpen stond symbool voor beursgebouwen
van de hele wereld. Als je beurs Brussel wil bezoeken, de
benedenverdieping is nog antiek.
Bv. een oud koersenbord. Vroeger werd dat met krijt op het
bord geschreven.
Er is nog maar 1 flore trade: in Londen. LME (London Metal Exchange). Dit is de enige
beurshandel die u nog kan zien. Dus de andere gebouwen zijn overbodig geworden.
Dit wijst naar de 2 mogelijke klimaten op de
beursvloer.
Er is een beermarkt en een stierenmarkt.
Stiermarkt: dat financiële markten heel goed
presteren. Wij zitten in een stierenmarkt.
Berenmarkt: de beer zorgt ervoor dat de markt naar
beneden gaat. Als er geld verloren gaat is het een
berenmarkt.
Mario Dragi (Italiaan): ECB: voorzitter van de Europese
centrale bank. Dat is de bank van alle banken.
Zijn Collega Janet Yellen: voorzitter Federal Reserve:
Amerikaanse centrale bank.
De banken moeten ECB momenteel betalen “- 0,4 %” rente voor geld dat zij
op deposito’s plaatsen. + Bankentax van 0,2 % aan Belgische overheid.
Warren Buffet = bekendste belegger ter wereld.
,Meerkeuzevragen vorige jaren
• Actualiteit: In juni 2016 raakte een Gentse vermogensbeheerder en ‘financial
planner’ in de problemen. De NBB blokkeerde de rekeningen met (spaar)geld dat
klanten aanhielden bij de firma en indien nodig zal het Garantiefonds tussenkomen
om klanten van de firma tot 100.000 euro te vergoeden. Wat is de naam van die
Gentse vermogensbeheerder?
a) VDK
b) Optima
c) Ghelamco (ook mis gegaan met die bank, maar was geen
Belgische bank/vermogensbeheerder)
d) Nemea
• Actualiteit: Op 23 juni beslisten de Britten in een referendum om het lidmaatschap
van de Europese Unie op te geven. De keuze voor de “brexit” zorgde voor
onzekerheid en paniek op de financiële markten. Welke van de volgende fenomenen
deed zich niet voor als gevolg van de uitslag van dat referendum?
a) Daling van de Duitse aandelenkoersen
b) Daling van de koersen van Belgische staatsobligaties
c) Daling van de waarde van de euro ten opzichte van de US
dollar
d) Stijging van de goudprijs
• Actualiteit: Minister van Financiën Johan Van Overtveldt stelde zopas voor om de
vennootschapsbelasting in ons land te verlagen van 33,99% tot 20,00%. Omdat zo’n
initiatief ongetwijfeld zal leiden tot een daling van de inkomsten voor de overheid
zou de minister die daling gedeeltelijk willen compenseren met een andere
maatregel. Welke?
a) Verhoging van de BTW tot 22%
b) Verhoging van de Roerende Voorheffing tot 30%
c) Verhoging van de speculatietaks tot 25%
d) Verlaging van de rente op gereglementeerde spaarrekeningen
tot 0,11%
• Actualiteit: Recent kwam het schandaal rond de ‘Panama papers’ aan de oppervlakte.
Uit welk advocatenkantoor waren de documenten afkomstig die aanleiding waren
voor het schandaal?
a) Allen & Overy
b) Mossack Fonseca
c) Optima
d) Panam Law
, Hoofdstuk 1: de intermediatiefunctie
De rol van de bank
Er zijn gevaren die kunnen optreden bij de rol van de bank.
Zoals bv. diégene die het hardst roepen om een lening, ze krijgen.
Zoals bv. dat de bank fout kan maken om iedereen die langskomt een lening te geven.
Zoals bv. dat bank geld nooit meer terug gaat zien.
1. Vermijden van asymmetrische informatie:
Assymetrische informatie: de éne beschikt over veel betere informatie over zichzelf
dan de andere.
(Bv. degene die de lening wilt weet meer over hemzelf.)
2. Adverse selection - negatieve risicoselectie
= Asymmetrische informatie voor de transactie (ex ante)
1) Kan je vermijden door ‘signalling’ en ‘screening’
Bank moet beseffen dat geld soms niet terug betaald zal worden.
Ze moeten dus voorzichtig te werk gaan: first selection.
1e wat bank doet: Ze gaan kijken naar singalen: persoonlijke situatie?
Bv. iemand komt autolening vragen en hij heeft er al 3 kapot gereden. = FIRST SELECTION
probleem.
Bv. pas werkloos geworden.
2e wat bank doet: Ze gaan klant screenen: wat heeft hij/zij nog zoal geleend?
Checken bij nationale bank (De Centrale voor kredieten aan particulieren) CKP (is een
instrument in de strijd tegen de overmatige schuldenlast.) => lijst alle Belgen die een krediet hebben.
Bank goed letten op signalling en screening. = kijken of je betrouwbare debiteur bent.
3. Moral hazard ‘moreel risico’
Bij een financiële transactie is er sprake van een moral hazard als één van de partijen bewust
hogere risico’s neemt omdat zij niet al de negatieve gevolgen van haar risicovolle gedrag
moet dragen. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer aandeelhouders van banken risicovolle
financiële transacties stimuleren om op korte termijn hoge winsten te maken, terwijl de
overheid opdraait voor de negatieve financiële gevolgen. Moral hazard komt onder andere
ook voor in de verzekeringssector. Bedoeld wordt dat iemand zich risicovoller gaat gedragen,
zodra hij verzekerd is. Denk aan iemand die een reisverzekering heeft en daardoor op
vakantie minder goed op zijn digitale camera let dan hij zonder verzekering zou hebben
gedaan. Het probleem voor de verzekeraars is dat ze zulk gedrag niet goed kunnen
controleren, omdat ze niet iedereen in de gaten kunnen houden. De verzekerde weet dus
,meer over zijn eigen gedrag dan de verzekeraar; met andere woorden: er is sprake
van asymmetrische informatie. Verzekeraars gaan moral hazard tegen door een eigen risico
in te voeren.
1) Asymmetrische informatie na de transactie (ex post)
2) Vermijden door ‘monitoring’:
Krediet is degelijk gegeven: te laat voor singalling & screening: dan doe je aan monitoring.
Bv. Klant bekijken of dat geld van een hypotheeklening effectief echt aan een huis is gegeven.
Monitoring impliceert ‘free rider’ probleem aanpakken dat kan vermeden worden door
banken. Dat is eigenlijk geld krijgen die een klant tijdelijk te veel kan hebben. Mensen die
daar misbruik van maken en er andere dingen mee kopen, dat noemen we free riders.
Bv. Action = een free rider: action koopt merkzepen op in Portugal, Spanje,… Waar het
goedkoop is en plakt er hier een Nederlandse plakker op. Die merken betalen reclame op tv
maar action draagt daar niet toe bij. Dit is ook een beetje een free riding. Het is niet
onwettelijk maar kan voor problemen zorgen.
4. Reduceren van transactiekosten
Op die manier kan men de kost van krediet verlagen.
5. Spreiden van risico’s
De bank heeft goede computersystemen en kan op die manier risico’s beperken.
Bank geeft aan 100 000 klanten krediet dus dan mag het al eens mislopen, ondanks de
screening, signalling, monitoring.
Banken die geen risico’s nemen bestaan niet. Bankieren is risicovol.
Een goede bank wilt risico’s zoveel mogelijk beperken.
,De intermediatiefunctie
Bovenste deel toont aan hoe een bank traditioneel werkt.
=> Beleggers & Ontleners: kunnen dezelfde pers zijn.
Indirect: via een tussenpersoon: via de bank.
Kan dit op een directe manier? Ja.
Bv. Een bedrijf kan rechtstreeks bij de spaarder aankloppen. Spaarder wordt dan wel degelijk
belegger.
Maar zelfs op die manier komt u de bank tegen… De bank verdiend altijd. Zelfs bij de directe
weg. De bank weet nu eenmaal veel van beurzen en dergelijke.
, De moderne intermediatiefunctie
Die leningen aan bedrijven, men gaat die verkopen als beleggingsproduct.
De bank geeft uw spaargeld in vorm lening aan bedrijf. En dat krediet: verkoopt de bank
vervolgens op de financiële markt.
Bv. KBC gaat het verder verkopen aan beleggers.
Belangrijk begrip = rommelkredieten: zo is crisis ontstaan. 1000en miljarden zijn zo verloren
gegaan.
Deutsche bank is pas daar nog voor gestraft. => Rommel doorverkocht aan beleggers.
Effectisering daar is niks mis mee. Maar in de praktijk hadden ze slechte kredieten verkocht.
Wat is er gebeurt? Leningen gegeven (Ninja leningen: no income, no job) zelf al hadden die
mensen geen inkomen/job.
Hoe kwam dit? Mensen verkochten leningen op commissie.
+ BV. Eerste 2 jaar geen interest.
Hoofdstuk 1: de intermediatiefunctie 5
De rol van de bank 5
De intermediatiefunctie 7
De moderne intermediatiefunctie 8
De bankbalans 9
Kenmerken van de bank 9
Voordelen voor intermediatie 10
Crowdfunding 11
Hoofdstuk 2: De intermediatiefunctie van kredietinstellingen 13
Financiële instellingen (heel ruim begrip) 13
Kredietinstellingen 13
Beleggingsondernemingen 15
Tussenpersoon in bank- en beleggingsdiensten 16
Beroepsvereniging van Zelfstandige financiële Bemiddelaars (BZB) 16
Een paar verschillende typen banken/belangrijke begrippen 17
De sector in cijfers 25
Hoofdstuk 5: liquiditeitsbeheer 31
Cliëntendeposito’s… 31
Depositobeschermingsregeling 36
Belastingen op vastrentende effecten 38
Europese spaarrichtlijn 38
Common Reporting Standard 39
Liquiditeit 39
Een aantal oplossingen voor liquiditeitsprobleem 41
Depositofaciliteit 43
Niet-standaard monetaire beleidsmaatregelen 44
Hoofdstuk 6: Solvabiliteit 46
Solvabiliteitscoëfficiënten 50
Bazel akkoorden 53
Bazel I: voor een kredietportefeuille van 1.000 heb je 80 eigen vermogen nodig 53
Bazel II 53
Basel III 56
Stress test EBA oktober 2014 57
Hoofdstuk 8: Het hypothecair krediet 58
Basis van hypothecair krediet - Toepassingsgebied 59
Schriftelijk aanbod 60
3 verschillende soorten Kredietvormen 61
Aangehechte contracten 63
Wijze van terugbetaling van ontleend kapitaal – 3 MANIEREN 64
Interestvoet 66
Kosten 67
Wanbetaling en toekenning van betalingsfaciliteiten 68
Hoofdstuk 9: Het bedrijfskrediet 69
Kredieten aan bedrijven (binnenlands) : Korte en middellange termijn 72
, 1. Kaskrediet 72
2. Straight loan 72
3. Roll-over-krediet (Wentelkrediet) (combinatie kaskrediet & straight loan) 73
Financiering bedrijfskapitaal 74
4. Discontokrediet 74
5. Krediet op opgeslagen goederen 77
Factoring 78
Incassokrediet 78
Lange termijnfinanciering 79
Investeringskrediet 79
Leasing 80
Borgstellingskrediet (avalkrediet) 81
Kredieten aan bedrijven (buitenlandse handel) 83
Acceptkrediet (gelijkaardig aan incassokrediet maar dan voor buitenlandse handel) 83
Documentair krediet 84
Kredietverzekering 85
Vlaamse steunmaatregelen KMO’s 86
Startlening + 86
KMO-cofinanciering 86
Winwinlening 86
Korte samenvatting 87
Hoofdstuk 10: De aandelenmarkt 88
Effecten: ontstaan en begrippen 89
Aandelen 91
1. Bepaling 91
2. Rechten van de aandeelhouder 92
3. Aanverwante effecten 95
4. Aan toonder, op naam of gedematerialiseerd 101
Prijsbepaling van een aandeel 102
, Inleiding
Waarom een cursus bank- en beurswezen?
Om mensen basiskennis over bank en beurs bij te brengen.
Weetje: Antwerpen stond symbool voor beursgebouwen
van de hele wereld. Als je beurs Brussel wil bezoeken, de
benedenverdieping is nog antiek.
Bv. een oud koersenbord. Vroeger werd dat met krijt op het
bord geschreven.
Er is nog maar 1 flore trade: in Londen. LME (London Metal Exchange). Dit is de enige
beurshandel die u nog kan zien. Dus de andere gebouwen zijn overbodig geworden.
Dit wijst naar de 2 mogelijke klimaten op de
beursvloer.
Er is een beermarkt en een stierenmarkt.
Stiermarkt: dat financiële markten heel goed
presteren. Wij zitten in een stierenmarkt.
Berenmarkt: de beer zorgt ervoor dat de markt naar
beneden gaat. Als er geld verloren gaat is het een
berenmarkt.
Mario Dragi (Italiaan): ECB: voorzitter van de Europese
centrale bank. Dat is de bank van alle banken.
Zijn Collega Janet Yellen: voorzitter Federal Reserve:
Amerikaanse centrale bank.
De banken moeten ECB momenteel betalen “- 0,4 %” rente voor geld dat zij
op deposito’s plaatsen. + Bankentax van 0,2 % aan Belgische overheid.
Warren Buffet = bekendste belegger ter wereld.
,Meerkeuzevragen vorige jaren
• Actualiteit: In juni 2016 raakte een Gentse vermogensbeheerder en ‘financial
planner’ in de problemen. De NBB blokkeerde de rekeningen met (spaar)geld dat
klanten aanhielden bij de firma en indien nodig zal het Garantiefonds tussenkomen
om klanten van de firma tot 100.000 euro te vergoeden. Wat is de naam van die
Gentse vermogensbeheerder?
a) VDK
b) Optima
c) Ghelamco (ook mis gegaan met die bank, maar was geen
Belgische bank/vermogensbeheerder)
d) Nemea
• Actualiteit: Op 23 juni beslisten de Britten in een referendum om het lidmaatschap
van de Europese Unie op te geven. De keuze voor de “brexit” zorgde voor
onzekerheid en paniek op de financiële markten. Welke van de volgende fenomenen
deed zich niet voor als gevolg van de uitslag van dat referendum?
a) Daling van de Duitse aandelenkoersen
b) Daling van de koersen van Belgische staatsobligaties
c) Daling van de waarde van de euro ten opzichte van de US
dollar
d) Stijging van de goudprijs
• Actualiteit: Minister van Financiën Johan Van Overtveldt stelde zopas voor om de
vennootschapsbelasting in ons land te verlagen van 33,99% tot 20,00%. Omdat zo’n
initiatief ongetwijfeld zal leiden tot een daling van de inkomsten voor de overheid
zou de minister die daling gedeeltelijk willen compenseren met een andere
maatregel. Welke?
a) Verhoging van de BTW tot 22%
b) Verhoging van de Roerende Voorheffing tot 30%
c) Verhoging van de speculatietaks tot 25%
d) Verlaging van de rente op gereglementeerde spaarrekeningen
tot 0,11%
• Actualiteit: Recent kwam het schandaal rond de ‘Panama papers’ aan de oppervlakte.
Uit welk advocatenkantoor waren de documenten afkomstig die aanleiding waren
voor het schandaal?
a) Allen & Overy
b) Mossack Fonseca
c) Optima
d) Panam Law
, Hoofdstuk 1: de intermediatiefunctie
De rol van de bank
Er zijn gevaren die kunnen optreden bij de rol van de bank.
Zoals bv. diégene die het hardst roepen om een lening, ze krijgen.
Zoals bv. dat de bank fout kan maken om iedereen die langskomt een lening te geven.
Zoals bv. dat bank geld nooit meer terug gaat zien.
1. Vermijden van asymmetrische informatie:
Assymetrische informatie: de éne beschikt over veel betere informatie over zichzelf
dan de andere.
(Bv. degene die de lening wilt weet meer over hemzelf.)
2. Adverse selection - negatieve risicoselectie
= Asymmetrische informatie voor de transactie (ex ante)
1) Kan je vermijden door ‘signalling’ en ‘screening’
Bank moet beseffen dat geld soms niet terug betaald zal worden.
Ze moeten dus voorzichtig te werk gaan: first selection.
1e wat bank doet: Ze gaan kijken naar singalen: persoonlijke situatie?
Bv. iemand komt autolening vragen en hij heeft er al 3 kapot gereden. = FIRST SELECTION
probleem.
Bv. pas werkloos geworden.
2e wat bank doet: Ze gaan klant screenen: wat heeft hij/zij nog zoal geleend?
Checken bij nationale bank (De Centrale voor kredieten aan particulieren) CKP (is een
instrument in de strijd tegen de overmatige schuldenlast.) => lijst alle Belgen die een krediet hebben.
Bank goed letten op signalling en screening. = kijken of je betrouwbare debiteur bent.
3. Moral hazard ‘moreel risico’
Bij een financiële transactie is er sprake van een moral hazard als één van de partijen bewust
hogere risico’s neemt omdat zij niet al de negatieve gevolgen van haar risicovolle gedrag
moet dragen. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer aandeelhouders van banken risicovolle
financiële transacties stimuleren om op korte termijn hoge winsten te maken, terwijl de
overheid opdraait voor de negatieve financiële gevolgen. Moral hazard komt onder andere
ook voor in de verzekeringssector. Bedoeld wordt dat iemand zich risicovoller gaat gedragen,
zodra hij verzekerd is. Denk aan iemand die een reisverzekering heeft en daardoor op
vakantie minder goed op zijn digitale camera let dan hij zonder verzekering zou hebben
gedaan. Het probleem voor de verzekeraars is dat ze zulk gedrag niet goed kunnen
controleren, omdat ze niet iedereen in de gaten kunnen houden. De verzekerde weet dus
,meer over zijn eigen gedrag dan de verzekeraar; met andere woorden: er is sprake
van asymmetrische informatie. Verzekeraars gaan moral hazard tegen door een eigen risico
in te voeren.
1) Asymmetrische informatie na de transactie (ex post)
2) Vermijden door ‘monitoring’:
Krediet is degelijk gegeven: te laat voor singalling & screening: dan doe je aan monitoring.
Bv. Klant bekijken of dat geld van een hypotheeklening effectief echt aan een huis is gegeven.
Monitoring impliceert ‘free rider’ probleem aanpakken dat kan vermeden worden door
banken. Dat is eigenlijk geld krijgen die een klant tijdelijk te veel kan hebben. Mensen die
daar misbruik van maken en er andere dingen mee kopen, dat noemen we free riders.
Bv. Action = een free rider: action koopt merkzepen op in Portugal, Spanje,… Waar het
goedkoop is en plakt er hier een Nederlandse plakker op. Die merken betalen reclame op tv
maar action draagt daar niet toe bij. Dit is ook een beetje een free riding. Het is niet
onwettelijk maar kan voor problemen zorgen.
4. Reduceren van transactiekosten
Op die manier kan men de kost van krediet verlagen.
5. Spreiden van risico’s
De bank heeft goede computersystemen en kan op die manier risico’s beperken.
Bank geeft aan 100 000 klanten krediet dus dan mag het al eens mislopen, ondanks de
screening, signalling, monitoring.
Banken die geen risico’s nemen bestaan niet. Bankieren is risicovol.
Een goede bank wilt risico’s zoveel mogelijk beperken.
,De intermediatiefunctie
Bovenste deel toont aan hoe een bank traditioneel werkt.
=> Beleggers & Ontleners: kunnen dezelfde pers zijn.
Indirect: via een tussenpersoon: via de bank.
Kan dit op een directe manier? Ja.
Bv. Een bedrijf kan rechtstreeks bij de spaarder aankloppen. Spaarder wordt dan wel degelijk
belegger.
Maar zelfs op die manier komt u de bank tegen… De bank verdiend altijd. Zelfs bij de directe
weg. De bank weet nu eenmaal veel van beurzen en dergelijke.
, De moderne intermediatiefunctie
Die leningen aan bedrijven, men gaat die verkopen als beleggingsproduct.
De bank geeft uw spaargeld in vorm lening aan bedrijf. En dat krediet: verkoopt de bank
vervolgens op de financiële markt.
Bv. KBC gaat het verder verkopen aan beleggers.
Belangrijk begrip = rommelkredieten: zo is crisis ontstaan. 1000en miljarden zijn zo verloren
gegaan.
Deutsche bank is pas daar nog voor gestraft. => Rommel doorverkocht aan beleggers.
Effectisering daar is niks mis mee. Maar in de praktijk hadden ze slechte kredieten verkocht.
Wat is er gebeurt? Leningen gegeven (Ninja leningen: no income, no job) zelf al hadden die
mensen geen inkomen/job.
Hoe kwam dit? Mensen verkochten leningen op commissie.
+ BV. Eerste 2 jaar geen interest.
