DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT
HOOFDSTUK 1 : INLEIDING TOT HET RECHT : BASISBEGRIPPEN
1. WAT IS RECHT ?
Recht heeft verschillende definities & veel discussies
Moeilijkheid : recht is deels tijds – en plaatsgebonden
niet in alle samenlevingen dezelfde betekenis voor het begrip recht
MAAR aantal elementen die bijna altijd terugkomen
Recht = een geheel van regels die beogen het menselijke samenleven te ordenen en die door een
(overheids)gezag worden afgedwongen
Een geheel van regels
Regel = een als voorschrift geformuleerde uitspraak
= een in taal verwoordde uitdrukking van een voorgeschreven wijze van handelen
VB: “auto’s mogen in de bebouwde kom niet sneller rijden dan 50 km/u”
bevat voorschrift over hoe je mag of moet handelen
schrijven menselijke gedragingen voor
geboden = je moet iets geven of doen
verboden = je mag iets niet doen
het recht beoogt het menselijke samenleven te ordenen
deze regels zijn erop gericht het samenleven tussen mensen te orden
recht komt pas op de proppen als mensen samenleven
zolang Robinson Crusoë alleen op zijn eiland woont is over rechtsregels spreken
betekenisloos
hij wordt enkel omringt de fysieke realiteit
fysieke realiteit kan je in beschrijvende, voorspellende of beoordelende
uitspraken vatten maar niet in voorschriften
voorschriften zijn aan de mens gericht & vereisen de aanwezigheid van minstens 1 andere
mens om de vraag naar naleving ervan betekenis te geven
ordenen zegt hier niets over de aard, inhoud of impact van ordening
het gaat erom dat regels voor het samenleven worden vastgelegd, niet op welke manier de
samenleving hierdoor geordend word
VB: het recht van Noord-Korea ordent de samenleving op een fundamenteel andere manier
dan het recht van de Verenigde samenleving
MAAR in beide gevallen ordent het recht het samenleven
, recht word afgedwongen van de overheid
recht wordt afgedwongen door een gezagsfunctie, hier de overheid, door middel van sanctie
en dwang
onderscheid het recht van andere regels
Regels die het doel hebben om de samenleving te ordenen maar
waarvan de naleving niet door de overheid word afgedwongen
Beleefdheidsregels
Morele regels
Religieuze regels
Overtreding kan tot reële of ingebeelde gevolgen en zelfs sancties
leiden MAAR overheid zal niet tussenkomen om de naleving ervan
te verzekeren via het instrument sanctie en dwang of desnoods
gewapende macht
Intensiteit van tussenkomst van gewapende macht loopt afhankelijk van het type regels sterk
uiteen
basisregels van het strafrecht : verband sanctie – regel is vrij direct
VB: je slaat je buur het hoofd in politie staat snel voor je deur
andere regels : verband veel indirecter
VB: bij het niet betalen van factuur
In alle gevallen : de naleving van de regel wordt ultiem verzekerd via de gewapende macht
van de overheid wat er een rechtsregel van maakt
Gerelateerde concepten
het objectief recht Het subjectief recht
= het geheel van rechtsregels die op een bepaald = de concrete aanspraak of bevoegdheden die een
ogenblik in een bepaalde samenleving gelden individu aan het objectief recht ontleent
Bekijkt het recht van buitenaf Individualisering van een regel van het objectief
recht op het niveau van een specifiek persoon
Bekijkt het recht van binnenuit
Het positief recht Het ideëel recht
= de rechtsregels zoals die op een bepaald = het recht zoals het volgens bepaalde mensen,
ogenblik in de samenleving gelden groeperingen, stromingen, levensbeschouwingen
zou moeten zijn
Functioneel synoniem van het objectief recht
Het recht zoals het zou moeten zijn
Het recht zoals het is
, VB: Verlichting 17e – 18e eeuw
Het positief recht Het ideëel recht
= absolute monarchie = natuurrecht
weinig individuele rechten = mensen hebben van nature onvervreemdbare
Absolute macht voor monarch rechten waaraan niemand afbreuk mag doen
VB: theocratie = een staatsvorm waarbij de politieke macht en de religieuze macht samenvallen
positief recht en ideëel recht vallen samen
MERK OP
We gebruiken de begrippen positief en ideëel zonder waardeoordeel
een regel van het positief recht kan naargelang je standpunt goed of slecht zijn , het enige
wat vaststaat is dat het in een bepaalde samenleving op een bepaald ogenblik een
rechtsregel is
het ideëel recht is slechts ideaal recht vanuit het perspectief van het betrokken geloofs- of
normensysteem
Dwingende rechtsregels Wilsaanvullende of suppletieve rechtsregels
= voorschriften die dwingend van toepassing zijn, = rechtsregels die enkel van toepassing zijn indien
ongeacht de wil van de betrokkenen partijen geen andere keuze hebben gemaakt
= gebiedende en verbiedende rechtsregels = rechtsregels waarvan je wel op voorhand van
kan afwijken
Bevatten een gebod of verbod dat van dwingende
toepassing is wanneer de Partijen zijn vrij om de overeenkomst te sluiten
toepassingsvoorwaarden van de rechtsregel die zij willen MAAR als hun overeenkomst op
vervult zijn bepaalde vlakken geen afspraken bevat is de
wilsaanvullende regel van toepassing
Toepassingsvoorwaarde = het feit dat partijen er
VB: verbod om sneller dan 50km/u te rijden in de
niet van zijn afgeweken
bebouwde kom (specifiek verbod)
VB: mag je je kot onderverhuren aan vriendin als
Toepassingsvoorwaarden = je rijdt met
je stopt met studeren ?
een wagen in een dorpskern
Huurovereenkomst zegt niets hierover:
VB: de stemplicht bij verkiezingen (specifiek
het mag niet , onderverhuren is verboden
gebod)
Huurovereenkomst zegt dat het wel
Je bent meer dan 18 jaar oud, Belg en je toegelaten is : OK
hebt een oproeping ontvangen
, dwingende
rechtsregels
regels van regels van
openbare orde dwingend recht
Regels van openbare orde Regels van dwingend recht
Heel dwingend Minder dwingend
Rechter moet deze ambtshalve (vanuit zijn beroep, Rechter moet de nietigheid niet ambtshalve
uit eigen beweging) toepassen inroepen
Degene die erdoor beschermd wordt kan geen Degene die erdoor beschermd word mag afstand
afstand doen van de bescherming die deze regels doen van de bescherming zodra hij/zij in de
bieden beschermde positie zit
Overtredingen mogen onder geen enkel De overeenkomst die afbreuk doet aan
voorwaarden juridische uitwerking krijgen regels van dwingend recht is slechts relatief
nietig
Partijen kunnen er vooraf niet van afwijken
VB: moord
Stel bij voorbeeld dat er in het begin al 1
Als 2 partijen een overeenkomst sluiten waarbij zij
maand opzeggingstermijn staat is het
akkoord gaan dat de ene de andere mag
contract potentieel nietig
vermoorden tegen betaling is de overeenkomst
absoluut nietig
VB: studentenhuurovereenkomsten :
opzeggingstermijn van minstens 3 maanden voor
einddatum
Als verhuurden 1 maand op voorhand opzegt kan de
student zelf beslissen de opzegging toch te
aanvaarden
HOOFDSTUK 1 : INLEIDING TOT HET RECHT : BASISBEGRIPPEN
1. WAT IS RECHT ?
Recht heeft verschillende definities & veel discussies
Moeilijkheid : recht is deels tijds – en plaatsgebonden
niet in alle samenlevingen dezelfde betekenis voor het begrip recht
MAAR aantal elementen die bijna altijd terugkomen
Recht = een geheel van regels die beogen het menselijke samenleven te ordenen en die door een
(overheids)gezag worden afgedwongen
Een geheel van regels
Regel = een als voorschrift geformuleerde uitspraak
= een in taal verwoordde uitdrukking van een voorgeschreven wijze van handelen
VB: “auto’s mogen in de bebouwde kom niet sneller rijden dan 50 km/u”
bevat voorschrift over hoe je mag of moet handelen
schrijven menselijke gedragingen voor
geboden = je moet iets geven of doen
verboden = je mag iets niet doen
het recht beoogt het menselijke samenleven te ordenen
deze regels zijn erop gericht het samenleven tussen mensen te orden
recht komt pas op de proppen als mensen samenleven
zolang Robinson Crusoë alleen op zijn eiland woont is over rechtsregels spreken
betekenisloos
hij wordt enkel omringt de fysieke realiteit
fysieke realiteit kan je in beschrijvende, voorspellende of beoordelende
uitspraken vatten maar niet in voorschriften
voorschriften zijn aan de mens gericht & vereisen de aanwezigheid van minstens 1 andere
mens om de vraag naar naleving ervan betekenis te geven
ordenen zegt hier niets over de aard, inhoud of impact van ordening
het gaat erom dat regels voor het samenleven worden vastgelegd, niet op welke manier de
samenleving hierdoor geordend word
VB: het recht van Noord-Korea ordent de samenleving op een fundamenteel andere manier
dan het recht van de Verenigde samenleving
MAAR in beide gevallen ordent het recht het samenleven
, recht word afgedwongen van de overheid
recht wordt afgedwongen door een gezagsfunctie, hier de overheid, door middel van sanctie
en dwang
onderscheid het recht van andere regels
Regels die het doel hebben om de samenleving te ordenen maar
waarvan de naleving niet door de overheid word afgedwongen
Beleefdheidsregels
Morele regels
Religieuze regels
Overtreding kan tot reële of ingebeelde gevolgen en zelfs sancties
leiden MAAR overheid zal niet tussenkomen om de naleving ervan
te verzekeren via het instrument sanctie en dwang of desnoods
gewapende macht
Intensiteit van tussenkomst van gewapende macht loopt afhankelijk van het type regels sterk
uiteen
basisregels van het strafrecht : verband sanctie – regel is vrij direct
VB: je slaat je buur het hoofd in politie staat snel voor je deur
andere regels : verband veel indirecter
VB: bij het niet betalen van factuur
In alle gevallen : de naleving van de regel wordt ultiem verzekerd via de gewapende macht
van de overheid wat er een rechtsregel van maakt
Gerelateerde concepten
het objectief recht Het subjectief recht
= het geheel van rechtsregels die op een bepaald = de concrete aanspraak of bevoegdheden die een
ogenblik in een bepaalde samenleving gelden individu aan het objectief recht ontleent
Bekijkt het recht van buitenaf Individualisering van een regel van het objectief
recht op het niveau van een specifiek persoon
Bekijkt het recht van binnenuit
Het positief recht Het ideëel recht
= de rechtsregels zoals die op een bepaald = het recht zoals het volgens bepaalde mensen,
ogenblik in de samenleving gelden groeperingen, stromingen, levensbeschouwingen
zou moeten zijn
Functioneel synoniem van het objectief recht
Het recht zoals het zou moeten zijn
Het recht zoals het is
, VB: Verlichting 17e – 18e eeuw
Het positief recht Het ideëel recht
= absolute monarchie = natuurrecht
weinig individuele rechten = mensen hebben van nature onvervreemdbare
Absolute macht voor monarch rechten waaraan niemand afbreuk mag doen
VB: theocratie = een staatsvorm waarbij de politieke macht en de religieuze macht samenvallen
positief recht en ideëel recht vallen samen
MERK OP
We gebruiken de begrippen positief en ideëel zonder waardeoordeel
een regel van het positief recht kan naargelang je standpunt goed of slecht zijn , het enige
wat vaststaat is dat het in een bepaalde samenleving op een bepaald ogenblik een
rechtsregel is
het ideëel recht is slechts ideaal recht vanuit het perspectief van het betrokken geloofs- of
normensysteem
Dwingende rechtsregels Wilsaanvullende of suppletieve rechtsregels
= voorschriften die dwingend van toepassing zijn, = rechtsregels die enkel van toepassing zijn indien
ongeacht de wil van de betrokkenen partijen geen andere keuze hebben gemaakt
= gebiedende en verbiedende rechtsregels = rechtsregels waarvan je wel op voorhand van
kan afwijken
Bevatten een gebod of verbod dat van dwingende
toepassing is wanneer de Partijen zijn vrij om de overeenkomst te sluiten
toepassingsvoorwaarden van de rechtsregel die zij willen MAAR als hun overeenkomst op
vervult zijn bepaalde vlakken geen afspraken bevat is de
wilsaanvullende regel van toepassing
Toepassingsvoorwaarde = het feit dat partijen er
VB: verbod om sneller dan 50km/u te rijden in de
niet van zijn afgeweken
bebouwde kom (specifiek verbod)
VB: mag je je kot onderverhuren aan vriendin als
Toepassingsvoorwaarden = je rijdt met
je stopt met studeren ?
een wagen in een dorpskern
Huurovereenkomst zegt niets hierover:
VB: de stemplicht bij verkiezingen (specifiek
het mag niet , onderverhuren is verboden
gebod)
Huurovereenkomst zegt dat het wel
Je bent meer dan 18 jaar oud, Belg en je toegelaten is : OK
hebt een oproeping ontvangen
, dwingende
rechtsregels
regels van regels van
openbare orde dwingend recht
Regels van openbare orde Regels van dwingend recht
Heel dwingend Minder dwingend
Rechter moet deze ambtshalve (vanuit zijn beroep, Rechter moet de nietigheid niet ambtshalve
uit eigen beweging) toepassen inroepen
Degene die erdoor beschermd wordt kan geen Degene die erdoor beschermd word mag afstand
afstand doen van de bescherming die deze regels doen van de bescherming zodra hij/zij in de
bieden beschermde positie zit
Overtredingen mogen onder geen enkel De overeenkomst die afbreuk doet aan
voorwaarden juridische uitwerking krijgen regels van dwingend recht is slechts relatief
nietig
Partijen kunnen er vooraf niet van afwijken
VB: moord
Stel bij voorbeeld dat er in het begin al 1
Als 2 partijen een overeenkomst sluiten waarbij zij
maand opzeggingstermijn staat is het
akkoord gaan dat de ene de andere mag
contract potentieel nietig
vermoorden tegen betaling is de overeenkomst
absoluut nietig
VB: studentenhuurovereenkomsten :
opzeggingstermijn van minstens 3 maanden voor
einddatum
Als verhuurden 1 maand op voorhand opzegt kan de
student zelf beslissen de opzegging toch te
aanvaarden
