SAMENVATTING: KERN VAN HET BESTUURSRECHT
Vierde druk
INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: Introductie en overzicht 3
1.1 Besturen en bestuursrecht 3
1.1.1 Wat doet het bestuur? 3
1.1.2 De ontwikkeling van het openbaar bestuur in vogelvlucht 3
1.3.3 Bevoegdheden en wetmatigheid van bestuur 4
1.1.4 Publiekrechtelijke bevoegdheid en bestuursbevoegdheid 4
1.1.5 Bestuursrecht: formeel en materieel 4
1.1.6 Het bijzonder deel en algemeen bestuursrecht 4
1.1.7 Bestuursrecht en andere rechtsgebieden 4
1.1.8 Geschreven en ongeschreven bestuursrech 4
Hoofdstuk 2: Grondslagen en karakteristieken van het bestuursrecht 5
2.4 Wetmatigheid van bestuur 5
2.4.1 Belastende bestuursbevoegdheden 5
2.4.2 Regelgevende bevoegdheden van het bestuur 5
2.4.3 Overig bestuurshandelen 5
2.7 Gelede Normstelling 5
2.8 Terugtred van de wetgever en discretionaire bevoegdheden 5
2.8.1 Beleids en beoordelingsvrijheid 5
2.9 Bevoegdheidstoedeling 6
2.9.1 Mandaat 6
2.10 Bestuurshandelingen 6
Hoofdstuk 3 De Algemene wet bestuursrecht: structuur en kenmerken 6
3.1 Inleiding 6
3.1.1 Doelstellingen Awb 7
3.1.2. De Awb als aanbouwwet 7
3.1.3 Gelaagde structuur en schakelbepalingen 7
3.1.4 Verhouding Awb tot andere – bijzondere – wetgeving 7
4 Besluiten in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht 7
4.2 Besluiten en beschikkingen in de zin van artikel 1:3 jo. artikel 6:2 Awb 7
4.3 De publiekrechtelijke rechtshandeling 7
4.4 Soorten besluiten 8
4.4.4 Het onderscheid BAS-beschikking 8
4.5 Enige soorten beschikkingen 9
4.5.1 Beschikkingen op aanvraag of ambtshalve beschikkingen 9
4.5.2 Persoons of zaaksgebonden beschikkingen. 9
4.5.3 Rechtsvaststellende en rechtscheppende beschikkingen 9
, 4.5.4 Vrije en gebonden beschikkingen 9
4.5.5 Begunstigende en belastende beschikkingen 9
4.5.6 Aflopende en duurzame beschikkingen 9
4.5.7 Vrijwarende en niet-vrijwarende vergunningen. 9
4.6 De beschikking: een veelzijdig bestuursinstrument 9
4.7 Kwalificatie van de bestuurshandelingen en de gelaagde structuur van de Awb. 10
5 De bestuursrechtelijke normering van besluiten 10
5.1 Inleiding 10
5.2 Totstandkoming van besluiten 11
5.2.1 Fair play, verbod van vooringenomenheid 11
5.2.2 Het formeel zorgvuldigheidsbeginsel 11
5.2.3 Verbod van détournement de pouvoir 11
5.2.4 Belangenafwegingsplicht, materiële zorgvuldigheid, evenredigheidsbeginsel en
willekeurverbod. 11
5.2.5 Motiveringsbeginsel 12
5.3 Specifieke normering ten aanzien van beschikkingen 12
8.2.4 De uniforme openbare voorbereidingsprocedure 12
6.4 Normen voor de voorbereiding van besluiten 12
6.4.1 De beslistermijn 13
Hoofdstuk 10: Rechtsbescherming tegen de overheid: de rechter 13
10.6.1 Exceptieve toetsing 13
5.2 Algemeen verbindende voorschriften 14
5.2.1 Inleiding 14
5.3 Beleidsregels 14
5.3.1 Begrip 14
5.3.2 De bevoegdheid om beleidsregels vast te stellen 15
5.3.3 Te onderscheiden beleidsregels 15
5.3.4 Richtlijnen 15
Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat deel 1, Deventer: Wolters Kluwer 2016: pp. 238-245 16
59. Concretiserend besluit van algemene strekking versus algemeen verbindend voorschrift 16
60. Restcategorie 16
, HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE EN OVERZICHT
1.1 BESTUREN EN BESTUURSRECHT
Bestuur:
Regering: ministers worden door het parlement gecontroleerd.
Gemeentebestuur: openbaar bestuur op decentraal niveau. Zoals het college van burgemeester en
wethouders. Zij maken besluiten over vergunningen.
Waterschap: dagelijks bestuur van het waterschap, minder bekend.
Het bestuur moet altijd het algemeen belang behartigen. Dit is een verschil met het bestuur van een vereniging
of naamloze vennootschap. De wetgever bepaalt waar dit algemeen belang op gericht moet zijn. Dit wordt ook
wel publiek belang genoemd omdat deze besluiten worden genomen op basis van een democratisch proces.
1.1.1 WAT DOET HET BESTUUR ?
Het openbaar bestuur reguleert en stuurt activiteiten van burgers. Ook behartigt het publieke belangen die
het niet aan burgers kan overlaten.
Op het gebied van gemeentebestuur kan worden gedacht aan verlenen van vergunningen, heffen van
lokale belastingen, het vaststellen van een bestemmingsplan, het voeren van welzijnsbeleid en de uitvoering
van bijstandsregelingen.
De provinciale overheid heeft vooral coördinerende en toezichthoudende functies, zoals het
toezichthouden op de begroting van de gemeente en het vervullen van taken op het gebied van ruimtelijke
ordening. Ook vervult het provinciebestuur taken op het gebied van cultuur, verkeer en vervoer en regionale
economische ontwikkeling.
Op rijksniveau worden door verschillende organen van het openbaar bestuur bevoegdheden
uitgeoefend op de verschillende ministeries.
1.1.2 DE ONTWIKKELING VAN HET OPENBAAR BESTUUR IN VOGELVLUCHT
Na de Tweede Wereldoorlog is de verzorgingsstaat ontstaan een overheid die zich met vrijwel alle aspecten
van het maatschappelijk leven bemoeit. Met de uitbreiding van de verzorgingsstaat kwam deregulering
(streven naar minder regels) en privatisering (overlaten van overheidsactiviteiten aan particulieren).
Voor 1795: bestuursfunctie vooral op plaatselijk niveau. In steden woonden veel mensen dicht op
elkaar waardoor er gerichte maatregelen getroffen moesten worden. Er werden ook stedelijke heffingen geïnd.
Langzaamaan verplaatste armenzorg en verzorging van zieken zich van de stedelijke overheden naar de kerk.
Op het platteland minder ontwikkelde bestuursfunctie maar wel waterstaat. Bestuursfunctie op centraal
niveau ontwikkelde zich snel onder vorsten uit het Bourgondische en Oosterijkse huis. Centrale regelingen
(plakkaten), economische wetgeving, onderwijswetgeving. Dit werd gestuit door de opstand tegen het Spaanse
gezag.
Na 1795: ontwikkeling bestuursfunctie weer in stroomversnelling door vestiging van eenheidsstaat.
Instelling van de eerste rijksdiensten en inspecties. Inlijving bij Frankrijk had grote invloed op de Nederlandse
bestuursorganisatie. Franse bestuur bracht nieuwe ontwikkelingen op sociaal en economisch gebied. Willem I
bouwde hierop voort en bracht een stelsel van ministers tot ontwikkeling. Wetmatigheid van bestuur was nog
zwak, waardoor Willem I veel speelruimte had.
Vervolgens: ontwikkeling parlementaire stelsel, vestiging van de vertrouwensregeling tussen regering
en parlement en de politieke ministeriële verantwoordelijkheid.
1879: Meerenberg-arrest: bevestigde dat aan de Koning binnen het stelsel van de Grondwet geen
zelfstandige regelgevende bevoegdheid toekwam. Bevoegdheid moest steunen op de wet en de wil van het
volk.
Vierde druk
INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: Introductie en overzicht 3
1.1 Besturen en bestuursrecht 3
1.1.1 Wat doet het bestuur? 3
1.1.2 De ontwikkeling van het openbaar bestuur in vogelvlucht 3
1.3.3 Bevoegdheden en wetmatigheid van bestuur 4
1.1.4 Publiekrechtelijke bevoegdheid en bestuursbevoegdheid 4
1.1.5 Bestuursrecht: formeel en materieel 4
1.1.6 Het bijzonder deel en algemeen bestuursrecht 4
1.1.7 Bestuursrecht en andere rechtsgebieden 4
1.1.8 Geschreven en ongeschreven bestuursrech 4
Hoofdstuk 2: Grondslagen en karakteristieken van het bestuursrecht 5
2.4 Wetmatigheid van bestuur 5
2.4.1 Belastende bestuursbevoegdheden 5
2.4.2 Regelgevende bevoegdheden van het bestuur 5
2.4.3 Overig bestuurshandelen 5
2.7 Gelede Normstelling 5
2.8 Terugtred van de wetgever en discretionaire bevoegdheden 5
2.8.1 Beleids en beoordelingsvrijheid 5
2.9 Bevoegdheidstoedeling 6
2.9.1 Mandaat 6
2.10 Bestuurshandelingen 6
Hoofdstuk 3 De Algemene wet bestuursrecht: structuur en kenmerken 6
3.1 Inleiding 6
3.1.1 Doelstellingen Awb 7
3.1.2. De Awb als aanbouwwet 7
3.1.3 Gelaagde structuur en schakelbepalingen 7
3.1.4 Verhouding Awb tot andere – bijzondere – wetgeving 7
4 Besluiten in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht 7
4.2 Besluiten en beschikkingen in de zin van artikel 1:3 jo. artikel 6:2 Awb 7
4.3 De publiekrechtelijke rechtshandeling 7
4.4 Soorten besluiten 8
4.4.4 Het onderscheid BAS-beschikking 8
4.5 Enige soorten beschikkingen 9
4.5.1 Beschikkingen op aanvraag of ambtshalve beschikkingen 9
4.5.2 Persoons of zaaksgebonden beschikkingen. 9
4.5.3 Rechtsvaststellende en rechtscheppende beschikkingen 9
, 4.5.4 Vrije en gebonden beschikkingen 9
4.5.5 Begunstigende en belastende beschikkingen 9
4.5.6 Aflopende en duurzame beschikkingen 9
4.5.7 Vrijwarende en niet-vrijwarende vergunningen. 9
4.6 De beschikking: een veelzijdig bestuursinstrument 9
4.7 Kwalificatie van de bestuurshandelingen en de gelaagde structuur van de Awb. 10
5 De bestuursrechtelijke normering van besluiten 10
5.1 Inleiding 10
5.2 Totstandkoming van besluiten 11
5.2.1 Fair play, verbod van vooringenomenheid 11
5.2.2 Het formeel zorgvuldigheidsbeginsel 11
5.2.3 Verbod van détournement de pouvoir 11
5.2.4 Belangenafwegingsplicht, materiële zorgvuldigheid, evenredigheidsbeginsel en
willekeurverbod. 11
5.2.5 Motiveringsbeginsel 12
5.3 Specifieke normering ten aanzien van beschikkingen 12
8.2.4 De uniforme openbare voorbereidingsprocedure 12
6.4 Normen voor de voorbereiding van besluiten 12
6.4.1 De beslistermijn 13
Hoofdstuk 10: Rechtsbescherming tegen de overheid: de rechter 13
10.6.1 Exceptieve toetsing 13
5.2 Algemeen verbindende voorschriften 14
5.2.1 Inleiding 14
5.3 Beleidsregels 14
5.3.1 Begrip 14
5.3.2 De bevoegdheid om beleidsregels vast te stellen 15
5.3.3 Te onderscheiden beleidsregels 15
5.3.4 Richtlijnen 15
Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat deel 1, Deventer: Wolters Kluwer 2016: pp. 238-245 16
59. Concretiserend besluit van algemene strekking versus algemeen verbindend voorschrift 16
60. Restcategorie 16
, HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE EN OVERZICHT
1.1 BESTUREN EN BESTUURSRECHT
Bestuur:
Regering: ministers worden door het parlement gecontroleerd.
Gemeentebestuur: openbaar bestuur op decentraal niveau. Zoals het college van burgemeester en
wethouders. Zij maken besluiten over vergunningen.
Waterschap: dagelijks bestuur van het waterschap, minder bekend.
Het bestuur moet altijd het algemeen belang behartigen. Dit is een verschil met het bestuur van een vereniging
of naamloze vennootschap. De wetgever bepaalt waar dit algemeen belang op gericht moet zijn. Dit wordt ook
wel publiek belang genoemd omdat deze besluiten worden genomen op basis van een democratisch proces.
1.1.1 WAT DOET HET BESTUUR ?
Het openbaar bestuur reguleert en stuurt activiteiten van burgers. Ook behartigt het publieke belangen die
het niet aan burgers kan overlaten.
Op het gebied van gemeentebestuur kan worden gedacht aan verlenen van vergunningen, heffen van
lokale belastingen, het vaststellen van een bestemmingsplan, het voeren van welzijnsbeleid en de uitvoering
van bijstandsregelingen.
De provinciale overheid heeft vooral coördinerende en toezichthoudende functies, zoals het
toezichthouden op de begroting van de gemeente en het vervullen van taken op het gebied van ruimtelijke
ordening. Ook vervult het provinciebestuur taken op het gebied van cultuur, verkeer en vervoer en regionale
economische ontwikkeling.
Op rijksniveau worden door verschillende organen van het openbaar bestuur bevoegdheden
uitgeoefend op de verschillende ministeries.
1.1.2 DE ONTWIKKELING VAN HET OPENBAAR BESTUUR IN VOGELVLUCHT
Na de Tweede Wereldoorlog is de verzorgingsstaat ontstaan een overheid die zich met vrijwel alle aspecten
van het maatschappelijk leven bemoeit. Met de uitbreiding van de verzorgingsstaat kwam deregulering
(streven naar minder regels) en privatisering (overlaten van overheidsactiviteiten aan particulieren).
Voor 1795: bestuursfunctie vooral op plaatselijk niveau. In steden woonden veel mensen dicht op
elkaar waardoor er gerichte maatregelen getroffen moesten worden. Er werden ook stedelijke heffingen geïnd.
Langzaamaan verplaatste armenzorg en verzorging van zieken zich van de stedelijke overheden naar de kerk.
Op het platteland minder ontwikkelde bestuursfunctie maar wel waterstaat. Bestuursfunctie op centraal
niveau ontwikkelde zich snel onder vorsten uit het Bourgondische en Oosterijkse huis. Centrale regelingen
(plakkaten), economische wetgeving, onderwijswetgeving. Dit werd gestuit door de opstand tegen het Spaanse
gezag.
Na 1795: ontwikkeling bestuursfunctie weer in stroomversnelling door vestiging van eenheidsstaat.
Instelling van de eerste rijksdiensten en inspecties. Inlijving bij Frankrijk had grote invloed op de Nederlandse
bestuursorganisatie. Franse bestuur bracht nieuwe ontwikkelingen op sociaal en economisch gebied. Willem I
bouwde hierop voort en bracht een stelsel van ministers tot ontwikkeling. Wetmatigheid van bestuur was nog
zwak, waardoor Willem I veel speelruimte had.
Vervolgens: ontwikkeling parlementaire stelsel, vestiging van de vertrouwensregeling tussen regering
en parlement en de politieke ministeriële verantwoordelijkheid.
1879: Meerenberg-arrest: bevestigde dat aan de Koning binnen het stelsel van de Grondwet geen
zelfstandige regelgevende bevoegdheid toekwam. Bevoegdheid moest steunen op de wet en de wil van het
volk.
