LOGICA EN WETENSCHAPSFILOSOFIE
Inhoud
LOGICA...................................................................................................................................................5
WAT IS LOGICA?.............................................................................................................................5
KENMERKEN...................................................................................................................................5
1. De propositielogica PL........................................................................................................................6
1.1. Formaliseren....................................................................................................................................6
1.2. De syntax van PL..............................................................................................................................6
1.2.1. Opbouw van de taal van PL..........................................................................................................6
1.2.2. De opbouw van redeneringen in PL..............................................................................................7
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE CONJUCTIE......................................................................................8
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE DISJUNCTIE.....................................................................................8
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE NEGATIE..........................................................................................8
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE GELIJKWAARDIGHEID......................................................................9
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE IMPLICATIE......................................................................................9
1.2.3. Complexe redeneringen/bewijzen................................................................................................9
1.2.4. Afgeleide redeneerregels...........................................................................................................11
HEURISTIEK: HOE MAAK IK BEWIJZEN?.........................................................................................12
1.3. Semantiek van PL...........................................................................................................................13
1.3.1. Afspraken over inhoud...............................................................................................................13
1.3.2. Waarheidstafels..........................................................................................................................14
1.3.3. Nagaan van waarheidsbehoud via directe methode..................................................................15
1.3.4. De indirecte methode via tableaus.............................................................................................15
AFBOUWREGELS...........................................................................................................................16
1.4. Specifieke eigenschappen van PL..................................................................................................17
1.4.1. Adequaatheid en volledigheid....................................................................................................17
1.4.2. Paradoxen van de materiële implicatie......................................................................................18
1.4.3. Karakteristieke stellingen...........................................................................................................18
1.4.4. Structurele eigenschappen.........................................................................................................19
2. Predikatenlogica PL1.........................................................................................................................19
2.1. Voorbereidende stappen: meer middelen.....................................................................................19
2.2. Opbouw van de taal.......................................................................................................................20
2.3. Opbouw van redeneringen............................................................................................................22
PL1-REDENEERREGELS..................................................................................................................22
1
, AFGELEIDE REGELS IN PL1.............................................................................................................23
HEURISTIEK...................................................................................................................................23
3. Deelsystemen van PL........................................................................................................................24
3.1. Meerwaardige logica’s...................................................................................................................24
3.1.1. De driewaardige logica 3L...........................................................................................................24
VOLDOET 3L AAN VOORWAARDEN VAN DEELSYSTEEM VAN PL?.................................................26
3.1.2. De driewaardige logica 3G..........................................................................................................28
VOLDOET 3G AAN VOORWAARDEN VAN DEELSYSTEEM VAN PL?................................................29
VERBAND TUSSEN 3L EN 3G.........................................................................................................30
3.1.3. De oneindig-waardige logica ωG................................................................................................30
CONCEPTUELE VAAGHEID.............................................................................................................31
ARSENAAL UITBREIDEN................................................................................................................31
3.2. De intuïtionistische logica IL..........................................................................................................32
3.2.1. Tableaumethode........................................................................................................................33
3.2.2. Bijzondere eigenschappen..........................................................................................................34
WETENSCHAPSFILOSOFIE.....................................................................................................................35
4. Normatieve benadering....................................................................................................................35
4.1. Het verband theorie-werkelijkheid................................................................................................35
DIMENSIES VERBONDEN AAN KENNIS..........................................................................................36
4.2. Verificatieleer................................................................................................................................37
4.3. Confirmatieleer..............................................................................................................................40
OPLOSSINGEN OP PROBLEMEN VERIFICATIELEER........................................................................40
PROBLEEM 4 BLIJFT ONOPGELOST...............................................................................................41
CONCLUSIE...................................................................................................................................43
GESOFISTICEERDE/BOOTSTRAP CONFIRMATIE.............................................................................43
4.4. Falsificatieleer................................................................................................................................44
VOORDELEN..................................................................................................................................44
PROBLEMEN.................................................................................................................................45
4.5. Bayesiaanse benadering................................................................................................................46
5. Descriptieve benaderingen van de wetenschappelijke methode.....................................................46
5.1. Het probleem met normatieve benaderingen...............................................................................46
5.2. Paradigma’s en revoluties ( Thomas Kuhn)....................................................................................47
REVOLUTIE & ONTSTAAN NIEUW PARADIGMA............................................................................49
5.3. Programma’s en reconstructies (Imre Lakatos).............................................................................51
5.4. Methodologisch anarchisme (Feyerabend)...................................................................................53
5.5. Radicale symmetrie (Bloor)............................................................................................................54
2
,6. Filosofie van enkele specifieke wetenschappen...............................................................................55
6.1. Filosofie van de psychologie..........................................................................................................55
6.1.1. De menselijke geest als object....................................................................................................56
MATERIALISTISCH DILEMMA (DESCARTES, 17DE EEUW,RATIONALISME)......................................57
LOGISCH BEHAVIORISME (RYLE)...................................................................................................58
IDENTITEITSTHEORIE (PLACE/SMART)..........................................................................................59
FUNCTIONALISME (LEWIS/ARMSTRONG, 1960)...........................................................................59
COMPUTATIONALISME (FODOR)..................................................................................................60
INTERPRETATIONISME (DENNETT)...............................................................................................61
ELIMINATIVISME (CHURCHLAND).................................................................................................62
6.1.2. De psychologie als wetenschap..................................................................................................62
EMANCIPATIE VAN DE WIJSBEGEERTE.........................................................................................63
EERSTE KWESTIE: HEEFT PSYCHOLOGIE METHODOLOGISCHE EIGENHEID?.................................64
TWEEDE KWESTIE: METHODOLOGISCH UNIFORM OF PLURALISTISCH?.......................................65
6.2. Filosofie van de geschiedenis.........................................................................................................65
Analytische filosofie......................................................................................................................65
Speculatieve filosofie....................................................................................................................66
Karl Popper, analytische filosoof..................................................................................................68
Kritische filosofie..........................................................................................................................69
Verklaringen in de geschiedwetenschap (Hempel, Gardiner, Dray, Collingwood)........................69
Oorzakelijkheid in de geschiedwetenschap (Walsh, Collingwood, Hart & Honoré, Dray, Mclyntre)
......................................................................................................................................................72
Objectiviteit in de geschiedwetenschap (Walsh, Blake, Dray, Goldstein, Bevir)...........................75
Methodologisch individualisme vs holisme (Popper, Watkins, Brodbeck, Mandelbaum, Danto).78
6.3. Discussie rond wetenschappelijke verklaringen............................................................................80
HEMPEL OVER VERKLARINGEN.....................................................................................................80
PROBLEMEN VOOR HEMPEL.........................................................................................................83
VERKLARINGEN EN CAUSALITEIT..................................................................................................85
KAN DE WETENSCHAP ALLES VERKLAREN?...................................................................................87
UITLEG EN REDUCTIE....................................................................................................................88
6.4. Ontologisch debat: realisme vs empirisme....................................................................................90
INZET VAN DE DISCUSSIE..............................................................................................................90
POSITIES IN HET REALISMEDEBAT................................................................................................91
ARGUMENTEN VOOR HET REALISME: NMA.................................................................................92
ARGUMENTEN CONTRA-REALISME: DIRECTE KRITIEK..................................................................93
ARGUMENT CONTRA-REALISME: INDIRECTE KRITIEK...................................................................95
3
,ARGUMENTEN CONTRA-REALISME: ONDERDETERMINATIE.........................................................98
4
, LOGICA
Bv.: Wason Selection Task
Geg: elke kaart hft 1 cijferzijde & 1 kleurzijde
Bewering: als even getal dan andere zijde rood
2de en 4de kaart omdraaien om waarheid van bewering te bewijzen
WANT: 1. Bewering gaat niet over ONEVEN
2. Stel NIET ROOD dan is de bewering fout
3. Bewering gaat enkel over achterzijde van EVEN
4. Stel EVEN dan is bewering fout
WAT IS LOGICA?
Studie van het beoordelen van de kwaliteit van het talig menselijk denken/redenen
Uitspraken zijn logisch als ze opgebouwd zijn volgens STRENGE WETTEN
Kijkt niet naar inhoud, enkel naar VORM & STRUCTUUR om de kwaliteit te bep
KENMERKEN
- Moderne logica: hedendaags (eind 19de eeuw): gn historische introductie
- Normatieve studie: opstellen ideale regels van rationeel denken: gn descriptief beeld ‘echt’
redeneervormen)
- Formele aspecten: focus op vorm, los van inhoud (bv structuurgelijkheden herkennen tss
redeneringen)
- Deductieve variant: redeneringen hbbn dwingend karakter, aantal toegelaten denkstappen
De logica Een logica
Studiedomein Of deductief/formeel systeem
= specifieke manier om een oordeel te vellen
Verschillen van elkaar dr
Expressieve kracht: taalkundige el die het
systeem toelaat uit te drukken
Redeneringskracht: gevolgrelaties binnen een
systeem
5
, 1. De propositielogica PL
PL: formele taal= enkel vorm bestuderen, los van inhoud
symbolische taal= tekens die gebruikt worden zijn van symbolische aard
1 Vertrekpunt = concreet taalgebruik (bv NL)
2 Vormelijke kenmerken bestuderen DUS taalgebruik FORMALISEREN
3 Logische structuren herkennen en benoemen
Zin 1 “Als het morgen regent of sneeuwt, dan speel ik op de wii en kom ik niet naar de les”
Vorm of, en … hbbn enkel te maken met STRUCTUUR
Zin 2 “Als hij weigert of twijfelt, dan ga ik alleen op reis en blijf ik niet langer bij hem.”
Logisch gezien: 1&2 hetzelfde want dezelfde STRUCTUUR (nt inhoud)
1.1. Formaliseren
Loskomen van inhoud en accentueren van vorm door concrete verwijzingen te vervangen om
uitspraken met elkaar te vergelijken
Als BOEM of BAM, dan KLETS en niet PATS
PL: alles vervangen door SYMBOLEN
- Bindwoorden connectieven/logische constanten
Implicatie Als p dan q p⊃q
Conjunctie p en q p&q
Disjunctie p of q p∨q
Gelijkwaardigheid p als en slechts als q p≡q
Negatie Het is niet zo dat p ∼p
- Inhoudelijke elementen letters (p,q, r …)
Bv: (p ∨ q) ⊃ (r & ∼ s) p of q impliceert r en niet s
1.2. De syntax van PL
1.2.1. Opbouw van de taal van PL
Welke uitspraken zijn toegelaten in PL? Wat kan en mag je neerschrijven? OPBOUWREGELS
6
Inhoud
LOGICA...................................................................................................................................................5
WAT IS LOGICA?.............................................................................................................................5
KENMERKEN...................................................................................................................................5
1. De propositielogica PL........................................................................................................................6
1.1. Formaliseren....................................................................................................................................6
1.2. De syntax van PL..............................................................................................................................6
1.2.1. Opbouw van de taal van PL..........................................................................................................6
1.2.2. De opbouw van redeneringen in PL..............................................................................................7
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE CONJUCTIE......................................................................................8
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE DISJUNCTIE.....................................................................................8
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE NEGATIE..........................................................................................8
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE GELIJKWAARDIGHEID......................................................................9
PRIMITIEVE REGELS VOOR DE IMPLICATIE......................................................................................9
1.2.3. Complexe redeneringen/bewijzen................................................................................................9
1.2.4. Afgeleide redeneerregels...........................................................................................................11
HEURISTIEK: HOE MAAK IK BEWIJZEN?.........................................................................................12
1.3. Semantiek van PL...........................................................................................................................13
1.3.1. Afspraken over inhoud...............................................................................................................13
1.3.2. Waarheidstafels..........................................................................................................................14
1.3.3. Nagaan van waarheidsbehoud via directe methode..................................................................15
1.3.4. De indirecte methode via tableaus.............................................................................................15
AFBOUWREGELS...........................................................................................................................16
1.4. Specifieke eigenschappen van PL..................................................................................................17
1.4.1. Adequaatheid en volledigheid....................................................................................................17
1.4.2. Paradoxen van de materiële implicatie......................................................................................18
1.4.3. Karakteristieke stellingen...........................................................................................................18
1.4.4. Structurele eigenschappen.........................................................................................................19
2. Predikatenlogica PL1.........................................................................................................................19
2.1. Voorbereidende stappen: meer middelen.....................................................................................19
2.2. Opbouw van de taal.......................................................................................................................20
2.3. Opbouw van redeneringen............................................................................................................22
PL1-REDENEERREGELS..................................................................................................................22
1
, AFGELEIDE REGELS IN PL1.............................................................................................................23
HEURISTIEK...................................................................................................................................23
3. Deelsystemen van PL........................................................................................................................24
3.1. Meerwaardige logica’s...................................................................................................................24
3.1.1. De driewaardige logica 3L...........................................................................................................24
VOLDOET 3L AAN VOORWAARDEN VAN DEELSYSTEEM VAN PL?.................................................26
3.1.2. De driewaardige logica 3G..........................................................................................................28
VOLDOET 3G AAN VOORWAARDEN VAN DEELSYSTEEM VAN PL?................................................29
VERBAND TUSSEN 3L EN 3G.........................................................................................................30
3.1.3. De oneindig-waardige logica ωG................................................................................................30
CONCEPTUELE VAAGHEID.............................................................................................................31
ARSENAAL UITBREIDEN................................................................................................................31
3.2. De intuïtionistische logica IL..........................................................................................................32
3.2.1. Tableaumethode........................................................................................................................33
3.2.2. Bijzondere eigenschappen..........................................................................................................34
WETENSCHAPSFILOSOFIE.....................................................................................................................35
4. Normatieve benadering....................................................................................................................35
4.1. Het verband theorie-werkelijkheid................................................................................................35
DIMENSIES VERBONDEN AAN KENNIS..........................................................................................36
4.2. Verificatieleer................................................................................................................................37
4.3. Confirmatieleer..............................................................................................................................40
OPLOSSINGEN OP PROBLEMEN VERIFICATIELEER........................................................................40
PROBLEEM 4 BLIJFT ONOPGELOST...............................................................................................41
CONCLUSIE...................................................................................................................................43
GESOFISTICEERDE/BOOTSTRAP CONFIRMATIE.............................................................................43
4.4. Falsificatieleer................................................................................................................................44
VOORDELEN..................................................................................................................................44
PROBLEMEN.................................................................................................................................45
4.5. Bayesiaanse benadering................................................................................................................46
5. Descriptieve benaderingen van de wetenschappelijke methode.....................................................46
5.1. Het probleem met normatieve benaderingen...............................................................................46
5.2. Paradigma’s en revoluties ( Thomas Kuhn)....................................................................................47
REVOLUTIE & ONTSTAAN NIEUW PARADIGMA............................................................................49
5.3. Programma’s en reconstructies (Imre Lakatos).............................................................................51
5.4. Methodologisch anarchisme (Feyerabend)...................................................................................53
5.5. Radicale symmetrie (Bloor)............................................................................................................54
2
,6. Filosofie van enkele specifieke wetenschappen...............................................................................55
6.1. Filosofie van de psychologie..........................................................................................................55
6.1.1. De menselijke geest als object....................................................................................................56
MATERIALISTISCH DILEMMA (DESCARTES, 17DE EEUW,RATIONALISME)......................................57
LOGISCH BEHAVIORISME (RYLE)...................................................................................................58
IDENTITEITSTHEORIE (PLACE/SMART)..........................................................................................59
FUNCTIONALISME (LEWIS/ARMSTRONG, 1960)...........................................................................59
COMPUTATIONALISME (FODOR)..................................................................................................60
INTERPRETATIONISME (DENNETT)...............................................................................................61
ELIMINATIVISME (CHURCHLAND).................................................................................................62
6.1.2. De psychologie als wetenschap..................................................................................................62
EMANCIPATIE VAN DE WIJSBEGEERTE.........................................................................................63
EERSTE KWESTIE: HEEFT PSYCHOLOGIE METHODOLOGISCHE EIGENHEID?.................................64
TWEEDE KWESTIE: METHODOLOGISCH UNIFORM OF PLURALISTISCH?.......................................65
6.2. Filosofie van de geschiedenis.........................................................................................................65
Analytische filosofie......................................................................................................................65
Speculatieve filosofie....................................................................................................................66
Karl Popper, analytische filosoof..................................................................................................68
Kritische filosofie..........................................................................................................................69
Verklaringen in de geschiedwetenschap (Hempel, Gardiner, Dray, Collingwood)........................69
Oorzakelijkheid in de geschiedwetenschap (Walsh, Collingwood, Hart & Honoré, Dray, Mclyntre)
......................................................................................................................................................72
Objectiviteit in de geschiedwetenschap (Walsh, Blake, Dray, Goldstein, Bevir)...........................75
Methodologisch individualisme vs holisme (Popper, Watkins, Brodbeck, Mandelbaum, Danto).78
6.3. Discussie rond wetenschappelijke verklaringen............................................................................80
HEMPEL OVER VERKLARINGEN.....................................................................................................80
PROBLEMEN VOOR HEMPEL.........................................................................................................83
VERKLARINGEN EN CAUSALITEIT..................................................................................................85
KAN DE WETENSCHAP ALLES VERKLAREN?...................................................................................87
UITLEG EN REDUCTIE....................................................................................................................88
6.4. Ontologisch debat: realisme vs empirisme....................................................................................90
INZET VAN DE DISCUSSIE..............................................................................................................90
POSITIES IN HET REALISMEDEBAT................................................................................................91
ARGUMENTEN VOOR HET REALISME: NMA.................................................................................92
ARGUMENTEN CONTRA-REALISME: DIRECTE KRITIEK..................................................................93
ARGUMENT CONTRA-REALISME: INDIRECTE KRITIEK...................................................................95
3
,ARGUMENTEN CONTRA-REALISME: ONDERDETERMINATIE.........................................................98
4
, LOGICA
Bv.: Wason Selection Task
Geg: elke kaart hft 1 cijferzijde & 1 kleurzijde
Bewering: als even getal dan andere zijde rood
2de en 4de kaart omdraaien om waarheid van bewering te bewijzen
WANT: 1. Bewering gaat niet over ONEVEN
2. Stel NIET ROOD dan is de bewering fout
3. Bewering gaat enkel over achterzijde van EVEN
4. Stel EVEN dan is bewering fout
WAT IS LOGICA?
Studie van het beoordelen van de kwaliteit van het talig menselijk denken/redenen
Uitspraken zijn logisch als ze opgebouwd zijn volgens STRENGE WETTEN
Kijkt niet naar inhoud, enkel naar VORM & STRUCTUUR om de kwaliteit te bep
KENMERKEN
- Moderne logica: hedendaags (eind 19de eeuw): gn historische introductie
- Normatieve studie: opstellen ideale regels van rationeel denken: gn descriptief beeld ‘echt’
redeneervormen)
- Formele aspecten: focus op vorm, los van inhoud (bv structuurgelijkheden herkennen tss
redeneringen)
- Deductieve variant: redeneringen hbbn dwingend karakter, aantal toegelaten denkstappen
De logica Een logica
Studiedomein Of deductief/formeel systeem
= specifieke manier om een oordeel te vellen
Verschillen van elkaar dr
Expressieve kracht: taalkundige el die het
systeem toelaat uit te drukken
Redeneringskracht: gevolgrelaties binnen een
systeem
5
, 1. De propositielogica PL
PL: formele taal= enkel vorm bestuderen, los van inhoud
symbolische taal= tekens die gebruikt worden zijn van symbolische aard
1 Vertrekpunt = concreet taalgebruik (bv NL)
2 Vormelijke kenmerken bestuderen DUS taalgebruik FORMALISEREN
3 Logische structuren herkennen en benoemen
Zin 1 “Als het morgen regent of sneeuwt, dan speel ik op de wii en kom ik niet naar de les”
Vorm of, en … hbbn enkel te maken met STRUCTUUR
Zin 2 “Als hij weigert of twijfelt, dan ga ik alleen op reis en blijf ik niet langer bij hem.”
Logisch gezien: 1&2 hetzelfde want dezelfde STRUCTUUR (nt inhoud)
1.1. Formaliseren
Loskomen van inhoud en accentueren van vorm door concrete verwijzingen te vervangen om
uitspraken met elkaar te vergelijken
Als BOEM of BAM, dan KLETS en niet PATS
PL: alles vervangen door SYMBOLEN
- Bindwoorden connectieven/logische constanten
Implicatie Als p dan q p⊃q
Conjunctie p en q p&q
Disjunctie p of q p∨q
Gelijkwaardigheid p als en slechts als q p≡q
Negatie Het is niet zo dat p ∼p
- Inhoudelijke elementen letters (p,q, r …)
Bv: (p ∨ q) ⊃ (r & ∼ s) p of q impliceert r en niet s
1.2. De syntax van PL
1.2.1. Opbouw van de taal van PL
Welke uitspraken zijn toegelaten in PL? Wat kan en mag je neerschrijven? OPBOUWREGELS
6
