1
Samenvatting: Endodontologie: Basis:
Ontwikkeling van het pulpa-dentinecomplex:
• Glazuur zal ontwikkelen uit het ectoderm
o Glazuurorgaan zal zorgen voor glazuur
• Dentine en pulpa zal ontwikkelen vanuit het ecto-mesenchym
o Dentale papil zal zorgen voor dentine en pulpa
o Dentale follikel of zak zal zorgen voor parodontium
Dentinogenese:
• Ontwikkeling van dentine
• Zal starten in het late klokstadium
o Simultaan met amelogenese
• Odontoblasten zullen zorgen voor afzetting van de organische matrix
o Gaat samen met mineralisatie
Primair dentine:
• Gevormd tijdens de ontwikkeling tot de eruptie van het element
• Kenmerken:
o Wordt aan vrij hoog tempo afgezet
o Regelmatige structuur
o Tubuli hebben een S-vormig verloop
▪ Minder in de wortel
Secundair dentine:
• Gevormd na de eruptie
o Veralgemeende afzetting zal levenslang doorgaan
• Kenmerken:
o Afzetting aan trager tempo dan primair dentine
o Onregelmatiger van structuur
Tertiair dentine:
• Bestaat uit reparatief en reactionair dentine
• Algemene kenmerken:
o Lokale afzetting als gevolg van pathologisch proces
o Afzetting sneller dan primair
o Erg onregelmatig van structuur
• Reparatief dentine:
o Zal veroorzaakt worden door sterke irritatie of prikkel
o Odontoblasten zullen afsterven
▪ Differentiatie van stamcellen of progenitorcellen
uit de pulpa tot odontoblast-achtige cellen
• Reactionair dentine:
o Zal veroorzaakt worden door milde prikkel of irritatie
o Upregulatie van bestaande odontoblasten
▪ Odontoblasten zullen overleven
Endodontologie: Basis
, 2
Manteldentine:
• ‘kladlaag’
• Buitenste laag van dentine
o 5-30 µm
• Eerste laag van dentine gevormd door niet volledig gedifferentieerde odontoblasten
o Materiaal zal iets zachter zijn
▪ Komt door mindere aanwezigheid van mineralen
▪ Zachter dan primair dentine
o Tubuli zijn meer vertakt en kleiner
▪ Minder duidelijke structuur van tubuli
Predentine:
• Binnenste laag van ongemineraliseerde dentinematrix
o 15-20 µm
• Gelegen tussen de odontoblasten en het gemineraliseerd dentine
Dentine-inhoud:
• Inhoud:
o 70% mineralen
o 20% organische materie
o 10% water
• Echter variabel bij iedereen
Dentinetubuli:
• Buisachtige structuur
o Lopen van dentineglazuurgrens tot pulpa in
kroon
o Lopen van dentinecementgrens tot pulpa in
wortel
o Tubuli hebben een licht tapse vorm
▪ Breedste deel is ter hoogte van de pulpa
o Diameter zal variëren van 1 tot 2.5 µm
• Inhoud:
o Odontoblastuitloper of vezel van Tomes
o Dentinevloeistof
▪ Zal lopen tot in de pulpa
• Reden waarom het een pulpa-dentinecomplex wordt genoemd
o Peritubulair dentine
• Permeabiliteit van dentine is omgekeerd evenredig met de afstand tot de pulpa
o Hoe dichter bij de pulpa, hoe meer permeabel
• Hoe verder van de pulpa, hoe meer tubuli aanwezig per mm²
• Hoe verder van de pulpa, hoe kleiner de diameter van de tubuli
Endodontologie: Basis
, 3
Peritubulair dentine:
• Afgezet aan de binnenzijde van de tubulus door de
odontoblastuitloper
• Meer gemineraliseerd dan intertubulair dentine
o Dentine tussen de tubuli
Dentinevloeistof:
• Vloeistof in de tubuli
• Samenstelling is gelijkaardig aan die van de plasma
o Zal diffusie toelaten van microbiële producten
• Weefseldruk in pulpa is hoger dan die in de mondholte
o Uitwaartse stroom van de vloeistof bij dentineblootstelling
▪ Belangrijk mechanisme van defensie in de pulpa
Morfologische zones van de pulpa:
• Odontoblastenlaag
• Celarme zone
• Celrijke zone
• Eigenlijke pulpa
Odontoblastenlaag:
• Zal zich bevinden vlak onder het predentine
• Odontoblastuitloper strekt zich uit tot in het
dentine
• Tussen de odontoblasten liggen er:
o Capillairen
o Zenuwvezels
o Dendritische cellen
Celarme zone:
• Geen duidelijke betekenis
• Ongeveer 40 µm brede zone met weinig tot geen cellen
Celrijke zone:
• Zone met hoge celdensiteit
• Cellen:
o Voornamelijk fibroblasten
▪ Produceren en onderhouden van de extracellulaire matrix
▪ Meest talrijk aanwezig
o Immuuncellen
▪ Macrofagen, dendritische cellen, lymfocyten
o Mesenchymale stamcellen
Endodontologie: Basis
, 4
Eigenlijke pulpa:
• Centrale massa van de tand
• Bestaande uit:
o Losmazig bindweefsel
o Bloedvaten
o Zenuwen
o Lymfevaten
Pulpa innervatie:
• Pulpa is zeer sterk geïnnerveerd door een groot aantal axonen
o Zowel afferent als efferente neuronen
• Zenuwbundels komen de tand binnen langs het apicaal foramen
o Lopen gelijk met arteriolen en venulen
• Lopen verder doorheen de radiculaire pulpa
o In coronale zone waaieren ze uit onder de celrijke zone
• Finale vertakking:
o Vormen van plexus van enkelvoudige axonen
▪ Plexus van Raschkow, gelegen onder de celrijke zone
• OF subodontoblastische plexus
o Vrije zenuwuiteinden eindigen tussen de odontoblasten
▪ Eventueel lopen ze in de tubuli
• Cellichaam van de zenuwvezels is gelegen in het ganglion
o Maakt het mogelijk om vrij lang te overleven bij pulpanecrose
Vezels van de pulpa:
• Afferente of sensorische vezels:
o Gemyeliniseerde A-delta vezels
▪ Voornamelijk ter hoogte van de pulpa-dentine overgang
▪ Pijn heeft een scherp karakter
▪ Stimulatiedrempel is relatief laag
• Zal snel geactiveerd worden
o Niet-gemyeliniseerde C-vezels
▪ Afkomstig van de nervus trigeminus
▪ Liggen meer centraal in de pulpa
▪ Pijn heeft een dof en knagend karakter
▪ Stimulatiedrempel is relatief hoog
• Meestal geassocieerd met weefselschade
• Zullen niet reageren op koude
• Sympathische innervatie of efferente zenuwvezels
o Afkomstig van het ganglion superior cervicalis
o Vormen plexussen rondom de arteriolen
o Staat in voor de regeling van de pulpale bloedstroom
Endodontologie: Basis
Samenvatting: Endodontologie: Basis:
Ontwikkeling van het pulpa-dentinecomplex:
• Glazuur zal ontwikkelen uit het ectoderm
o Glazuurorgaan zal zorgen voor glazuur
• Dentine en pulpa zal ontwikkelen vanuit het ecto-mesenchym
o Dentale papil zal zorgen voor dentine en pulpa
o Dentale follikel of zak zal zorgen voor parodontium
Dentinogenese:
• Ontwikkeling van dentine
• Zal starten in het late klokstadium
o Simultaan met amelogenese
• Odontoblasten zullen zorgen voor afzetting van de organische matrix
o Gaat samen met mineralisatie
Primair dentine:
• Gevormd tijdens de ontwikkeling tot de eruptie van het element
• Kenmerken:
o Wordt aan vrij hoog tempo afgezet
o Regelmatige structuur
o Tubuli hebben een S-vormig verloop
▪ Minder in de wortel
Secundair dentine:
• Gevormd na de eruptie
o Veralgemeende afzetting zal levenslang doorgaan
• Kenmerken:
o Afzetting aan trager tempo dan primair dentine
o Onregelmatiger van structuur
Tertiair dentine:
• Bestaat uit reparatief en reactionair dentine
• Algemene kenmerken:
o Lokale afzetting als gevolg van pathologisch proces
o Afzetting sneller dan primair
o Erg onregelmatig van structuur
• Reparatief dentine:
o Zal veroorzaakt worden door sterke irritatie of prikkel
o Odontoblasten zullen afsterven
▪ Differentiatie van stamcellen of progenitorcellen
uit de pulpa tot odontoblast-achtige cellen
• Reactionair dentine:
o Zal veroorzaakt worden door milde prikkel of irritatie
o Upregulatie van bestaande odontoblasten
▪ Odontoblasten zullen overleven
Endodontologie: Basis
, 2
Manteldentine:
• ‘kladlaag’
• Buitenste laag van dentine
o 5-30 µm
• Eerste laag van dentine gevormd door niet volledig gedifferentieerde odontoblasten
o Materiaal zal iets zachter zijn
▪ Komt door mindere aanwezigheid van mineralen
▪ Zachter dan primair dentine
o Tubuli zijn meer vertakt en kleiner
▪ Minder duidelijke structuur van tubuli
Predentine:
• Binnenste laag van ongemineraliseerde dentinematrix
o 15-20 µm
• Gelegen tussen de odontoblasten en het gemineraliseerd dentine
Dentine-inhoud:
• Inhoud:
o 70% mineralen
o 20% organische materie
o 10% water
• Echter variabel bij iedereen
Dentinetubuli:
• Buisachtige structuur
o Lopen van dentineglazuurgrens tot pulpa in
kroon
o Lopen van dentinecementgrens tot pulpa in
wortel
o Tubuli hebben een licht tapse vorm
▪ Breedste deel is ter hoogte van de pulpa
o Diameter zal variëren van 1 tot 2.5 µm
• Inhoud:
o Odontoblastuitloper of vezel van Tomes
o Dentinevloeistof
▪ Zal lopen tot in de pulpa
• Reden waarom het een pulpa-dentinecomplex wordt genoemd
o Peritubulair dentine
• Permeabiliteit van dentine is omgekeerd evenredig met de afstand tot de pulpa
o Hoe dichter bij de pulpa, hoe meer permeabel
• Hoe verder van de pulpa, hoe meer tubuli aanwezig per mm²
• Hoe verder van de pulpa, hoe kleiner de diameter van de tubuli
Endodontologie: Basis
, 3
Peritubulair dentine:
• Afgezet aan de binnenzijde van de tubulus door de
odontoblastuitloper
• Meer gemineraliseerd dan intertubulair dentine
o Dentine tussen de tubuli
Dentinevloeistof:
• Vloeistof in de tubuli
• Samenstelling is gelijkaardig aan die van de plasma
o Zal diffusie toelaten van microbiële producten
• Weefseldruk in pulpa is hoger dan die in de mondholte
o Uitwaartse stroom van de vloeistof bij dentineblootstelling
▪ Belangrijk mechanisme van defensie in de pulpa
Morfologische zones van de pulpa:
• Odontoblastenlaag
• Celarme zone
• Celrijke zone
• Eigenlijke pulpa
Odontoblastenlaag:
• Zal zich bevinden vlak onder het predentine
• Odontoblastuitloper strekt zich uit tot in het
dentine
• Tussen de odontoblasten liggen er:
o Capillairen
o Zenuwvezels
o Dendritische cellen
Celarme zone:
• Geen duidelijke betekenis
• Ongeveer 40 µm brede zone met weinig tot geen cellen
Celrijke zone:
• Zone met hoge celdensiteit
• Cellen:
o Voornamelijk fibroblasten
▪ Produceren en onderhouden van de extracellulaire matrix
▪ Meest talrijk aanwezig
o Immuuncellen
▪ Macrofagen, dendritische cellen, lymfocyten
o Mesenchymale stamcellen
Endodontologie: Basis
, 4
Eigenlijke pulpa:
• Centrale massa van de tand
• Bestaande uit:
o Losmazig bindweefsel
o Bloedvaten
o Zenuwen
o Lymfevaten
Pulpa innervatie:
• Pulpa is zeer sterk geïnnerveerd door een groot aantal axonen
o Zowel afferent als efferente neuronen
• Zenuwbundels komen de tand binnen langs het apicaal foramen
o Lopen gelijk met arteriolen en venulen
• Lopen verder doorheen de radiculaire pulpa
o In coronale zone waaieren ze uit onder de celrijke zone
• Finale vertakking:
o Vormen van plexus van enkelvoudige axonen
▪ Plexus van Raschkow, gelegen onder de celrijke zone
• OF subodontoblastische plexus
o Vrije zenuwuiteinden eindigen tussen de odontoblasten
▪ Eventueel lopen ze in de tubuli
• Cellichaam van de zenuwvezels is gelegen in het ganglion
o Maakt het mogelijk om vrij lang te overleven bij pulpanecrose
Vezels van de pulpa:
• Afferente of sensorische vezels:
o Gemyeliniseerde A-delta vezels
▪ Voornamelijk ter hoogte van de pulpa-dentine overgang
▪ Pijn heeft een scherp karakter
▪ Stimulatiedrempel is relatief laag
• Zal snel geactiveerd worden
o Niet-gemyeliniseerde C-vezels
▪ Afkomstig van de nervus trigeminus
▪ Liggen meer centraal in de pulpa
▪ Pijn heeft een dof en knagend karakter
▪ Stimulatiedrempel is relatief hoog
• Meestal geassocieerd met weefselschade
• Zullen niet reageren op koude
• Sympathische innervatie of efferente zenuwvezels
o Afkomstig van het ganglion superior cervicalis
o Vormen plexussen rondom de arteriolen
o Staat in voor de regeling van de pulpale bloedstroom
Endodontologie: Basis
