Samenvatting Heuristiek van de Vroegmoderne Tijd
Videocolleges: Normatieve bronnen, Pamfletten – Kranten,
Stadsrekeningen en Consulten
, VIDEOCOLLEGE 1: NORMATIEVE BRONNEN
Normen en wetten die het AR domineren: gewoonterecht, lokale verordening stadsmagistraten en kasselrijbesturen
en wetgeving door de vorst. Van alles ook een voorbeeld hier.
Gewoonterecht = mondeling, geen off. Optekeningen (tot Karel V → opschriftstelling en homologatie recht > tegen
eind AR zelfs niet afgerond) Gevolg: veel gewoonterechten die niet altijd zonder discussie zijn (regionale verschillen),
waardoor men beroep moet doen op specialisten op de materie (aangezien er geen schriftelijke teksten →
specialisten laatste woord= TURBE > op last van stadsmagistraat die een aantijging krijgt waarin er geen
overeenkomst is, maar die moet standpunt en oordeel vellen. Om zich te informeren over de regel in kwestie zal hij
beroep doen op die specialisten = Turbe (‘moeten we die regel zo begrijpen of anders begrijpen’ > die turbe helpt
dus beslissingen te nemen)
Voorbeeld 1: J. Monballyu: Costumen van de stad en van de kasselrij Kortrijk, afgerond door de kortrijkse
schepenbank (1564): “Wie een koe of paard koopt, koopt deze niet op proef tenzij anders bepaald” > de koop is
definitief. Turbe hier samengesteld uit 7 personen (oneven getal zodat er een meerderheid zal zijn)
Duplique = reactie op replique = reactie op verweer
Antwoord v/d Turbe (= duplique) ‘verkocht is verkocht, tenzij er een apart overeenkomst is tss de koper en
de verkoper dat die koe of paard wordt gekocht onder voorbehoud ‘op proef’. Hier niet het geval. = Duidelijk
standpunt van de turbe
Voorbeeld 2: Voorschrift/voorgebod uitgevaardigd door de Gentse Stadsmagistraat/schepenbank (1540) =
Voorgeboden (maar ook synoniemen in Brugge en andere steden) = regelgeving uitgaande van een lokaal of
regionaal bestuur (hier: Brandgevaar > gros huizen opgetrokken uit hout) → regelmatige uitgave voorschriften
omtrent hot topic brandgevaar. Niet enkel brandgevaar, maar ook over vuilnisophaal, openbare orde etc.
We krijgen hier een beschrijving van alles wat nodig is in geval van brand, alle voorbereidingen die moeten
getroffen worden, en wat jij als burger moet doen (o.a. letten op het licht en haardvuur) + hoogteseiner moet met
lantaarn aanduiden waar de brand zich bevindt (want hij staat op een hoogte) > Iedereen die er weet van heeft moet
zich melden om de getroffenen te gaan helpen. + lederen emmers met water en haken (om de emmers naar boven
te hijsen).
Gent opgedeeld in gebuurtes, allemaal nabij kanaaltjes (waar al het vuil in gekieperd werd > boord
heel vervuild: Dus in dit voorschrift gebied de stadsmagistraat dat deze moeten gekuisd worden om makkelijker
water te kunnen putten = het vrijhouden v/d waterkanten om in geval van nood branden te kunnen bestrijden > het
pijl v/h water moet dus opnieuw gaan stijgen.
Moordkinderen > arbeiders die vuil werk moesten, doen staan in voor openbare orde en
brandstrijding.
Voorbeeld 3: Vorstelijke wetgeving/ordonnantie/placcaet, (1636) namelijk
richtlijnen/voorschriften/regels/geboden uitgaande v/d vorst/centrale instellingen in Brussel/vorstelijke raad (op
gewestelijk niveau = Raad v. Vlaanderen, Raad v. Brabant etc.), maar de centrale raden hebben recht om geboden uit
te vaardigen die van kracht zijn over het gebied in haar totaliteit = Habsburgse Nederlanden vs. gewestelijke
regelgeving alleen maar voor eigen gewest (R.V.V alleen voor Vlaanderen etc.)
Tekst hier uitgaan van de Geheime Raad (= zette de wil v/d vorst omzette in wetten en die dan uitvaardigde)
> Hier: Verbod op uitdagen en duels (zie vorig jaar): past in streven naar geweldsmonopolie (3 staatsmonopolies: (1)
die op het gebruik v. geweld (enkel vorst of z’n politiediensten heeft recht om geweld te gebruiken in eigen staat);
(2) recht om belastingen op te leggen (complexer dan dat ofc, maar de staat heeft het recht om op # niveaus
belastingen te innen > binnen de grenzen van de eigen staat; (3) monoplie op regelgeving (staat/vorst) # niveaus
binnen de eigen staat) Dit zijn prerogatieven die enkel tot het monopolie van de eigen staat/vorst behoren, (maar
sommigen voegen nog 4de monopolie toe: rechtspraak > enkel vorst/vorstelijke instellingen en lager niveau hebben
recht om vonnissen of arresten uit te spreken) = 4 klassieke monopolies v/d vorst.
Videocolleges: Normatieve bronnen, Pamfletten – Kranten,
Stadsrekeningen en Consulten
, VIDEOCOLLEGE 1: NORMATIEVE BRONNEN
Normen en wetten die het AR domineren: gewoonterecht, lokale verordening stadsmagistraten en kasselrijbesturen
en wetgeving door de vorst. Van alles ook een voorbeeld hier.
Gewoonterecht = mondeling, geen off. Optekeningen (tot Karel V → opschriftstelling en homologatie recht > tegen
eind AR zelfs niet afgerond) Gevolg: veel gewoonterechten die niet altijd zonder discussie zijn (regionale verschillen),
waardoor men beroep moet doen op specialisten op de materie (aangezien er geen schriftelijke teksten →
specialisten laatste woord= TURBE > op last van stadsmagistraat die een aantijging krijgt waarin er geen
overeenkomst is, maar die moet standpunt en oordeel vellen. Om zich te informeren over de regel in kwestie zal hij
beroep doen op die specialisten = Turbe (‘moeten we die regel zo begrijpen of anders begrijpen’ > die turbe helpt
dus beslissingen te nemen)
Voorbeeld 1: J. Monballyu: Costumen van de stad en van de kasselrij Kortrijk, afgerond door de kortrijkse
schepenbank (1564): “Wie een koe of paard koopt, koopt deze niet op proef tenzij anders bepaald” > de koop is
definitief. Turbe hier samengesteld uit 7 personen (oneven getal zodat er een meerderheid zal zijn)
Duplique = reactie op replique = reactie op verweer
Antwoord v/d Turbe (= duplique) ‘verkocht is verkocht, tenzij er een apart overeenkomst is tss de koper en
de verkoper dat die koe of paard wordt gekocht onder voorbehoud ‘op proef’. Hier niet het geval. = Duidelijk
standpunt van de turbe
Voorbeeld 2: Voorschrift/voorgebod uitgevaardigd door de Gentse Stadsmagistraat/schepenbank (1540) =
Voorgeboden (maar ook synoniemen in Brugge en andere steden) = regelgeving uitgaande van een lokaal of
regionaal bestuur (hier: Brandgevaar > gros huizen opgetrokken uit hout) → regelmatige uitgave voorschriften
omtrent hot topic brandgevaar. Niet enkel brandgevaar, maar ook over vuilnisophaal, openbare orde etc.
We krijgen hier een beschrijving van alles wat nodig is in geval van brand, alle voorbereidingen die moeten
getroffen worden, en wat jij als burger moet doen (o.a. letten op het licht en haardvuur) + hoogteseiner moet met
lantaarn aanduiden waar de brand zich bevindt (want hij staat op een hoogte) > Iedereen die er weet van heeft moet
zich melden om de getroffenen te gaan helpen. + lederen emmers met water en haken (om de emmers naar boven
te hijsen).
Gent opgedeeld in gebuurtes, allemaal nabij kanaaltjes (waar al het vuil in gekieperd werd > boord
heel vervuild: Dus in dit voorschrift gebied de stadsmagistraat dat deze moeten gekuisd worden om makkelijker
water te kunnen putten = het vrijhouden v/d waterkanten om in geval van nood branden te kunnen bestrijden > het
pijl v/h water moet dus opnieuw gaan stijgen.
Moordkinderen > arbeiders die vuil werk moesten, doen staan in voor openbare orde en
brandstrijding.
Voorbeeld 3: Vorstelijke wetgeving/ordonnantie/placcaet, (1636) namelijk
richtlijnen/voorschriften/regels/geboden uitgaande v/d vorst/centrale instellingen in Brussel/vorstelijke raad (op
gewestelijk niveau = Raad v. Vlaanderen, Raad v. Brabant etc.), maar de centrale raden hebben recht om geboden uit
te vaardigen die van kracht zijn over het gebied in haar totaliteit = Habsburgse Nederlanden vs. gewestelijke
regelgeving alleen maar voor eigen gewest (R.V.V alleen voor Vlaanderen etc.)
Tekst hier uitgaan van de Geheime Raad (= zette de wil v/d vorst omzette in wetten en die dan uitvaardigde)
> Hier: Verbod op uitdagen en duels (zie vorig jaar): past in streven naar geweldsmonopolie (3 staatsmonopolies: (1)
die op het gebruik v. geweld (enkel vorst of z’n politiediensten heeft recht om geweld te gebruiken in eigen staat);
(2) recht om belastingen op te leggen (complexer dan dat ofc, maar de staat heeft het recht om op # niveaus
belastingen te innen > binnen de grenzen van de eigen staat; (3) monoplie op regelgeving (staat/vorst) # niveaus
binnen de eigen staat) Dit zijn prerogatieven die enkel tot het monopolie van de eigen staat/vorst behoren, (maar
sommigen voegen nog 4de monopolie toe: rechtspraak > enkel vorst/vorstelijke instellingen en lager niveau hebben
recht om vonnissen of arresten uit te spreken) = 4 klassieke monopolies v/d vorst.
