Kennislijn 2-9-2022 les 1
Doelen deze week:
Je weet wat de psychologie en pedagogiek voor vakken zijn
Je weet waarom dit wetenschappen zijn
Je begrijpt waarom je hier als sociaal werker verstand van moet hebben
Je weet welke 7 perspectieven/stromingen er zijn in de psychologie en hoe deze een
verschillende kijk geven op gedrag.
Begrippen en literatuur voor deze week:
Je weet wat de psychologie en pedagogiek voor vakken zijn
Je weet waarom dit wetenschappen zijn
Je begrijpt waarom je hier als sociaal werker verstand van moet hebben
Je weet welke 7 perspectieven/stromingen er zijn in de psychologie en hoe deze een
verschillende kijk geven op gedrag
Hoofdstuk 0 “De psychologische bril” op de website van ‘Praktische psychologie voor sociaal
werk’
Psychologische kennis hebben we al vanaf jongs af aan maar ook aangeleerd en spiegelneuronen..
Psychologie komt voor in reclame, politiek, series en boeken.
Psychologie= de wetenschap van gedrag en geestelijke processen. (denken, voelen en gedrag) {vt.
studie van de geest}
Pedagogiek= de wetenschap van het opvoeden. {vt. Kinderleiding}
Empirische wetenschappen: letterlijk wetenschap gebaseerd op ervaring, waarneming en
proefondervindelijke uitkomsten. Meetbaar en bewijs
• Een empirische wetenschap bewijst dingen door observatie of experiment.
• Een empirische wetenschap
- beschrijft het studieobject,
- verklaart de verschijnselen (theorieën) en
- voorspelt op grond van die theorieën dingen die getoetst kunnen worden: als X dan Y.
Psychologische wetten:
In de psychologie is niet alles zeker of altijd zo.
• zijn waarschijnlijkheden geen zekerheden zoals in de fysica.
• Mensen zijn geen automaten: een individu kan (bijna) altijd afwijken van wat je verwacht.
Je moet als sociaal werker verstand hebben van psuchologie en pedagogiek, want pscygologie en
pedagogoiek helpen je bij het contact maken en met (probleem van) een cliënt beter te begrijpen.
Vb: Geldschulden
Client geeft de hoge prijzen de schuld.
Maar kan niet naar haarzelf kijken want ze kan ook niet met geld kunnen omgaan.
Besef moeten hebben.
Voorbeeld: een intake met Catelijne
• Attributietheorie
Daardoor stel je goede vragen en
,Psycho-dynamische perspectief (psycho-analyse)
(verlamming onbewust)
• Grondlegger Sigmund Freud 1856– 1939.
• Gedrag wordt sterk bepaald door het onbewuste.
• In dat onbewuste zitten aangeboren driften en verdrongen ervaringen.
• De eerste 5 levensjaren zijn bepalend voor de ontwikkeling van je persoonlijkheid.
• De persoonlijkheid is opgebouwd uit
- het onbewuste (Id)
- het bewuste (Ego)
- het geweten (Superego)
Behavioristisch perspectief
Watson - De psychologie moet wetenschappelijker worden (zoals de natuurwetenschap).
Alleen gedrag dat waarneembaar/ meetbaar is en waarmee je experimenten kunt doen is relevant.
Doel van de psychologie is het toepassen van psychologische kennis om gedrag te beïnvloeden.
Gedrag van mensen wordt vooral bepaald door leerprocessen ( conditionering ).
Conditionering is toepasbaar in opvoeding, scholen, bedrijven, ziekenhuizen, gevangenissen.
,Ook in therapieën (gedragstherapie) met name bij fobieën.
Fobieën worden vaak geconditioneerd.(aangeleerd)
Humanistische perspectief
Behavioristen deden veel onderzoek met dieren – het typisch menselijke verdween uit beeld:
bewustzijn, vrije wil, liefde, religiositeit, vriendschap, empathie, kunst, ontplooiing…
Focus werd het uniek menselijke.
En hoe mensen zich kunnen ontplooien en groeien tot gezonde individuen.
• Abrhaham Maslow – theorie van fundamentele behoeften: voorwaarden voor ontplooiing.
• Carl Rogers – cliëntgerichte, non-directieve therapie; niet sturen maar voorwaarden
scheppen voor groei door vooral actief te luisteren naar de client.
Cognitieve perspectief
• Gbo Gedrag wordt (ook) sterk bepaald door begrip, kennis, opvattingen, overtuigingen,
geheugen, vermogen problemen op te lossen – kortom, door cognitie.
• De mens is een informatieverwerkend wezen.
• Dus studie van “wat in het hoofd gebeurt” (en wat je dus niet zo direct kon waarnemen of
meten).
• Gedachten, leren, geheugen, perceptie
• Belangrijke praktische toepassing: Cognitieve therapie – het beïnvloeden van denkbeelden
zodat het gedrag ook verandert.
Gestaltsperspectief
• De mens is een informatieverwerkend wezen.
• Dus studie van “wat in het hoofd gebeurt” (en wat je dus niet zo direct kon waarnemen of
meten).
• Gedachten, leren, geheugen, perceptie
Belangrijke praktische toepassing: Cognitieve therapie – het beïnvloeden van denkbeelden zodat het
gedrag ook verandert.
Cognitieve gedragtherapie beïnvloedt denken, gedrag en voelen. Lichaam heeft niet door dat het
een gedachte is en zit in de stresstand.
systeemperspectief
D
• De kracht van de situatie: sociale en
culturele invloeden hebben vaak méér
invloed op ons gedrag dan onze persoonlijkheid
• Het socioculturele perspectief richt
, zich op:
- Sociale invloeden op gedrag en
mentale processen.
- Hoe individuen functioneren in groepen.
- Culturele verschillen.
Neurofysiologisch perspectief
Gedrag wordt veroorzaakt door onze genen, hersenen en hormonen
Neurowetenschap
Evolutionaire psychologie
Boeken: Oliver Sacks- ‘de man die zijn vrouw voor een hoed hield’, Dick Swaab ‘wij zijn ons brein’
9-7-2022 les 2
Emoties en empathie
Contact maken is meer dan een praatje maken.
Doelen van deze week:
• Je weet welke functie emoties hebben
• Je weet wat het belang is van empathie in contact
Wat is een emotie?
Nico Frijda: vier componenten van emotie
- Fysiologische arousal
- Cognitieve interpretatie
- Subjectieve gevoelens
- Gedragsmatige expressie
Het startpunt van de emotie?
Welk van deze component vormt nu eigenlijk het startpunt van de emotie?
3 theorieën die emoties verklaren
Emoties zijn krachtige drijfveren
- Het woord emotie is afgeleid van movere (bewegen)
Doelen deze week:
Je weet wat de psychologie en pedagogiek voor vakken zijn
Je weet waarom dit wetenschappen zijn
Je begrijpt waarom je hier als sociaal werker verstand van moet hebben
Je weet welke 7 perspectieven/stromingen er zijn in de psychologie en hoe deze een
verschillende kijk geven op gedrag.
Begrippen en literatuur voor deze week:
Je weet wat de psychologie en pedagogiek voor vakken zijn
Je weet waarom dit wetenschappen zijn
Je begrijpt waarom je hier als sociaal werker verstand van moet hebben
Je weet welke 7 perspectieven/stromingen er zijn in de psychologie en hoe deze een
verschillende kijk geven op gedrag
Hoofdstuk 0 “De psychologische bril” op de website van ‘Praktische psychologie voor sociaal
werk’
Psychologische kennis hebben we al vanaf jongs af aan maar ook aangeleerd en spiegelneuronen..
Psychologie komt voor in reclame, politiek, series en boeken.
Psychologie= de wetenschap van gedrag en geestelijke processen. (denken, voelen en gedrag) {vt.
studie van de geest}
Pedagogiek= de wetenschap van het opvoeden. {vt. Kinderleiding}
Empirische wetenschappen: letterlijk wetenschap gebaseerd op ervaring, waarneming en
proefondervindelijke uitkomsten. Meetbaar en bewijs
• Een empirische wetenschap bewijst dingen door observatie of experiment.
• Een empirische wetenschap
- beschrijft het studieobject,
- verklaart de verschijnselen (theorieën) en
- voorspelt op grond van die theorieën dingen die getoetst kunnen worden: als X dan Y.
Psychologische wetten:
In de psychologie is niet alles zeker of altijd zo.
• zijn waarschijnlijkheden geen zekerheden zoals in de fysica.
• Mensen zijn geen automaten: een individu kan (bijna) altijd afwijken van wat je verwacht.
Je moet als sociaal werker verstand hebben van psuchologie en pedagogiek, want pscygologie en
pedagogoiek helpen je bij het contact maken en met (probleem van) een cliënt beter te begrijpen.
Vb: Geldschulden
Client geeft de hoge prijzen de schuld.
Maar kan niet naar haarzelf kijken want ze kan ook niet met geld kunnen omgaan.
Besef moeten hebben.
Voorbeeld: een intake met Catelijne
• Attributietheorie
Daardoor stel je goede vragen en
,Psycho-dynamische perspectief (psycho-analyse)
(verlamming onbewust)
• Grondlegger Sigmund Freud 1856– 1939.
• Gedrag wordt sterk bepaald door het onbewuste.
• In dat onbewuste zitten aangeboren driften en verdrongen ervaringen.
• De eerste 5 levensjaren zijn bepalend voor de ontwikkeling van je persoonlijkheid.
• De persoonlijkheid is opgebouwd uit
- het onbewuste (Id)
- het bewuste (Ego)
- het geweten (Superego)
Behavioristisch perspectief
Watson - De psychologie moet wetenschappelijker worden (zoals de natuurwetenschap).
Alleen gedrag dat waarneembaar/ meetbaar is en waarmee je experimenten kunt doen is relevant.
Doel van de psychologie is het toepassen van psychologische kennis om gedrag te beïnvloeden.
Gedrag van mensen wordt vooral bepaald door leerprocessen ( conditionering ).
Conditionering is toepasbaar in opvoeding, scholen, bedrijven, ziekenhuizen, gevangenissen.
,Ook in therapieën (gedragstherapie) met name bij fobieën.
Fobieën worden vaak geconditioneerd.(aangeleerd)
Humanistische perspectief
Behavioristen deden veel onderzoek met dieren – het typisch menselijke verdween uit beeld:
bewustzijn, vrije wil, liefde, religiositeit, vriendschap, empathie, kunst, ontplooiing…
Focus werd het uniek menselijke.
En hoe mensen zich kunnen ontplooien en groeien tot gezonde individuen.
• Abrhaham Maslow – theorie van fundamentele behoeften: voorwaarden voor ontplooiing.
• Carl Rogers – cliëntgerichte, non-directieve therapie; niet sturen maar voorwaarden
scheppen voor groei door vooral actief te luisteren naar de client.
Cognitieve perspectief
• Gbo Gedrag wordt (ook) sterk bepaald door begrip, kennis, opvattingen, overtuigingen,
geheugen, vermogen problemen op te lossen – kortom, door cognitie.
• De mens is een informatieverwerkend wezen.
• Dus studie van “wat in het hoofd gebeurt” (en wat je dus niet zo direct kon waarnemen of
meten).
• Gedachten, leren, geheugen, perceptie
• Belangrijke praktische toepassing: Cognitieve therapie – het beïnvloeden van denkbeelden
zodat het gedrag ook verandert.
Gestaltsperspectief
• De mens is een informatieverwerkend wezen.
• Dus studie van “wat in het hoofd gebeurt” (en wat je dus niet zo direct kon waarnemen of
meten).
• Gedachten, leren, geheugen, perceptie
Belangrijke praktische toepassing: Cognitieve therapie – het beïnvloeden van denkbeelden zodat het
gedrag ook verandert.
Cognitieve gedragtherapie beïnvloedt denken, gedrag en voelen. Lichaam heeft niet door dat het
een gedachte is en zit in de stresstand.
systeemperspectief
D
• De kracht van de situatie: sociale en
culturele invloeden hebben vaak méér
invloed op ons gedrag dan onze persoonlijkheid
• Het socioculturele perspectief richt
, zich op:
- Sociale invloeden op gedrag en
mentale processen.
- Hoe individuen functioneren in groepen.
- Culturele verschillen.
Neurofysiologisch perspectief
Gedrag wordt veroorzaakt door onze genen, hersenen en hormonen
Neurowetenschap
Evolutionaire psychologie
Boeken: Oliver Sacks- ‘de man die zijn vrouw voor een hoed hield’, Dick Swaab ‘wij zijn ons brein’
9-7-2022 les 2
Emoties en empathie
Contact maken is meer dan een praatje maken.
Doelen van deze week:
• Je weet welke functie emoties hebben
• Je weet wat het belang is van empathie in contact
Wat is een emotie?
Nico Frijda: vier componenten van emotie
- Fysiologische arousal
- Cognitieve interpretatie
- Subjectieve gevoelens
- Gedragsmatige expressie
Het startpunt van de emotie?
Welk van deze component vormt nu eigenlijk het startpunt van de emotie?
3 theorieën die emoties verklaren
Emoties zijn krachtige drijfveren
- Het woord emotie is afgeleid van movere (bewegen)
