Samenvatting gotiek (college 4) - (interieur)architectuur in context A

Table of Contents
1 INLEIDING: Etymologie .........................................................................................................................2
1 INLEIDING: Historische Context ............................................................................................................2
2 Gotiek als Middeleeuws Modernisme (architecturale vernieuwing) ....................................................5
2.1 constructieve elementen ...........................................................................................................................5
2.2 EVOLUTIE .................................................................................................................................................10
2.2 EVOLUTIE: GEWELF ..................................................................................................................................10
2.2 EVOLUTIE: OPSTAND ...............................................................................................................................11
2.2 EVOLUTIE: MAASWERK............................................................................................................................11
2.2 EVOLUTIE: CASE CHARTRES .....................................................................................................................12
3 Gotische architectuur als symbolische interpretatie van de Wereldorde ...........................................15
4 De Gotiek in de Zuidelijke Nederlanden ............................................................................................21
5 De organisatie van de werf en de bouwmeester (veranderingen in de bouwpraktijk).......................26

,Gotiek: de symbolische interpretatie van het
Middeleeuws Modernisme
1 INLEIDING: Etymologie
Gotiek= begrip dat achteraf is gegeven (1550)
- Giorgio Vasari
o Le Vite
o 1550 > Goten invallen Rome > breuk met K.O.
o Goten vallen in:
 pol en institutionele omwentelijk
 culturele omwenteling
→ Deze omwenteling vindt hij negatief/ barbaars
→ Negatief over Gotiek
→ Renaissance verzet zich tegen alles was gotisch is
→ Bons architectes: renaissance
o Le vite de piu eccellenti Pittore, scultore e architettori , Firenze, 1550
 Boek met overzicht belangrijkste kunstenaars vroege renaissance tot zijn tijd
(bundelwerk)

- Filippo Brunelleschi
o ca 1430: Lavori Moderni > Duomo
Firenze
o Firenze, Duomo Sta Maria Fiore, ca.
1432, Brunelleschi
 Constructief gerealiseerd door
combo technische oplosssingen
(antieken, lokale toscaanse
traditie, middelleeuwse (=
gotisch) traditie)

- Marvin Trachtenberg (leesopdracht)
o Gebruikt Middeleeuws Modernisme ipv gotiek
o Middeleeuws Modernisme radicale architecturale vernieuwing die zich niet langer spiegelt
aan K.O. in tegenstelling tot Romaanse architectuur (constructieve en esthetische
vernieuwing) die dit wel nog steeds doet
o Radicale breuk: tabula rasa: constructief, vormelijk, conceptuele breuk m antieken


1 INLEIDING: Historische Context
+-1150:
- bakermat gotische architectuur,
- frankrijk goed chronologiscch te structureren door bronnen: (auteurs kennen)
o Abt Suger
 restauratie St. Denis (wijdingskerk + grafkapel “Franse” monarchen) > ideaal van
de Franse monarch Louis VI als goddelijke vertegenwoordiger op aarde

,  door goddelijke ingeving tot nieuwe architectuur (beseft zelf dat hij met iets
nieuws bezig is)
o Opus francigenum:
 zo wordt naar de Gotiek verwezen op de kathedraalwerf in Keulen
 = werk nr Franse oorsprong
o Domaine Royale, Ile de la cité (Chartres, Reims, Amiens) versus de periferie
o Internationaal fenomeen met vele varianten die zich over lange periode uitstrekt
 Oorsprong: frankrijk (verspreid zich in frankrijk) → internationale verspreiding
(zuiddelijke nederlanden, engelland, germaanse gebieden, (noord italië)) via periferie
en domaine royale

Gotiek in Frankrijk: 3 grote fases
- Vroege Gotiek: 1150-1200
- Hoge Gotiek: 1200 – 1330
- (Hofstijl of Rayonnante 1250-1330)
- Flamboyante Stijl: 1330
→ vaak nieuwe fase door
o Constructieve vereenvoudiging
o Toenemende complexiteit in decoratie

Gotiek in Engeland:
- Early English (1150-1250)
- Early Decorated of Curvilinear (1300)
- Perpendicular (1330-1530)
→ Vroeg voet aan wal door Henri II: monarch in frankrijk + engelland
→ bepaaldde ‘nu franse’ gebieden waren toen engelse gebieden

→ verschil EN en FR
- ENG: toenemende decoratie in ribgewelven
- FR: die zich tot het essentiële vereenvoudigt

Gotiek in de Zuidelijke Nederlanden:
- Maasgotiek
o Prinsbisdom Luik
o 13de-16de eeuw
- Scheldegotiek
o Bisdom Doornik en graafschap Vlaanderen
o 13de-16de eeuw
- Brabantse Gotiek
o Hertogdom Brabant (Mechelen)
o 13de-16de eeuw
- Kustgotiek
o Onderscheidt zich in materiaalgebruik (klei → baksteen, ipv natuursteen)

Scholastiek: Sacraliteitsprincipe: theorie
Culturele context: middelleeuwen: godsdienst en wetenschap gaan hand in hand (geen tegengestelden),
enkel door studie van de beiden → wereld beter kunnen begrijpen

Neo-platonische opvatting, Thomas van Aquino