2: Van gen naar eiwit
Inleiding: structuur en functies van eiwitten
Eiwitten eigenschappen organisme
Informatie voor aanmaak: erfelijk materiaal, genen
Functies:
- Enzymatische katalyse
- Transport
- Bouwstenen
- Immunologische bescherming
- Zenuwtransmissie
- Groeicontrole en differentiatie
- Nutritioneel aspect
Soorten eiwitten
Globuline eiwitten
- Meestal oplosbaar in water
- Bv. immuunglobulinen, enzymen, hemoglobine
Vezelvormige eiwitten
- Niet oplosbaar in water
- Bv. collageen, keratine, zijde
Membraanoverspannende eiwitten
Enzymen
= globuline eiwitten
Bv.
- Tryptofaan synthetase: synthese AZ tryptofaan
- Papsine: degradatie voedseleiwitten in maag
- DNA polymerase: kopieert DNA
- Proteïne kinase: zet fosfaatgroep op eiwitten
Structurele eiwitten
= vezelvormige eiwitten
Buiten de cel:
- Collageen en elastine: EXM eiwitten. Vorming van vezels in pezen en ligamenten
- Keratine: vezels ter versterking van epitheliale cellen haar, nagels, hoornen
1
,In de cel:
- Tubuline: microtubuli
- Actine: filamenten
Transport eiwitten
Transport kleine moleculen en ionen
Voorbeelden:
- Serum albumine: lipiden
- Hemoglobine: zuurstof
- Transferrine: Fe3+
Membraanoverspannende:
- Glucosecarrier: glucose in en uit levercellen
- Ionenpompen: H+, Cl-, Ca2+
Bewegingseiwitten
Genereren van beweging in cellen en weefsels
Voorbeelden:
- Actine + myosine: skeletspieren
- G-actine = subeenheden, deze assembleren zich in
vezelachtige polymeren: F-actine
- Actine cytoskelet
- Kinesine: interacties met microtubuli voor beweging van
organellen
Reserve-eiwitten
Stockage moleculen en ionen
Voorbeelden:
- Ferritine: Fe3+ in de lever
- Ovalbumine: bron van AZ in eiwit voor het ontwikkelende vogel-embryo
- Caseïne: bron van AZ voor zoogdierbaby’s
Signaaleiwitten en receptoreiwitten
Cel-cel signaaltransductie
Hormonen, cytokines, groeifactoren
2
, Gen- regulatorische eiwitten
Binden op DNA en zetten expressie aan of af
Bv. lactose repressor, transcriptiefactoren
Beschermende eiwitten
Bv. immuunglobuline
Bouwstenen eiwitten: AZ
Peptidebinding
Structuurniveaus
Deze bindingen vinden plaats tussen de zijketens van de AZ
3
Inleiding: structuur en functies van eiwitten
Eiwitten eigenschappen organisme
Informatie voor aanmaak: erfelijk materiaal, genen
Functies:
- Enzymatische katalyse
- Transport
- Bouwstenen
- Immunologische bescherming
- Zenuwtransmissie
- Groeicontrole en differentiatie
- Nutritioneel aspect
Soorten eiwitten
Globuline eiwitten
- Meestal oplosbaar in water
- Bv. immuunglobulinen, enzymen, hemoglobine
Vezelvormige eiwitten
- Niet oplosbaar in water
- Bv. collageen, keratine, zijde
Membraanoverspannende eiwitten
Enzymen
= globuline eiwitten
Bv.
- Tryptofaan synthetase: synthese AZ tryptofaan
- Papsine: degradatie voedseleiwitten in maag
- DNA polymerase: kopieert DNA
- Proteïne kinase: zet fosfaatgroep op eiwitten
Structurele eiwitten
= vezelvormige eiwitten
Buiten de cel:
- Collageen en elastine: EXM eiwitten. Vorming van vezels in pezen en ligamenten
- Keratine: vezels ter versterking van epitheliale cellen haar, nagels, hoornen
1
,In de cel:
- Tubuline: microtubuli
- Actine: filamenten
Transport eiwitten
Transport kleine moleculen en ionen
Voorbeelden:
- Serum albumine: lipiden
- Hemoglobine: zuurstof
- Transferrine: Fe3+
Membraanoverspannende:
- Glucosecarrier: glucose in en uit levercellen
- Ionenpompen: H+, Cl-, Ca2+
Bewegingseiwitten
Genereren van beweging in cellen en weefsels
Voorbeelden:
- Actine + myosine: skeletspieren
- G-actine = subeenheden, deze assembleren zich in
vezelachtige polymeren: F-actine
- Actine cytoskelet
- Kinesine: interacties met microtubuli voor beweging van
organellen
Reserve-eiwitten
Stockage moleculen en ionen
Voorbeelden:
- Ferritine: Fe3+ in de lever
- Ovalbumine: bron van AZ in eiwit voor het ontwikkelende vogel-embryo
- Caseïne: bron van AZ voor zoogdierbaby’s
Signaaleiwitten en receptoreiwitten
Cel-cel signaaltransductie
Hormonen, cytokines, groeifactoren
2
, Gen- regulatorische eiwitten
Binden op DNA en zetten expressie aan of af
Bv. lactose repressor, transcriptiefactoren
Beschermende eiwitten
Bv. immuunglobuline
Bouwstenen eiwitten: AZ
Peptidebinding
Structuurniveaus
Deze bindingen vinden plaats tussen de zijketens van de AZ
3
