CYMRAEG IAITH GYNTAF
LLENYDDIAETH
TGAU
Sut i astudio nofel?
1. Y teitl
Bydd angen ystyried arwyddocâd y teitl gan drafod sut mae’r
digwyddiadau’n cyfrannu at arwyddocâd y teitl a ddewisodd yr
awdur. Mae’r teitl ‘yn y gwaed’ yn cyfeirio at losgach; mae hefyd
yn cyfeirio at y dioddefaint a phoen sydd yn dilyn o’r llosgach.
Mae’r ffaith bod llosgach o fewn un teulu yn digwydd ar draws
ddwy genhedlaeth yn awgrymu taw rhywbeth ‘yn y gwaed’ yw’r
tuedd hwn tuag at berthnasau rhywiol annaturiol. Efallai bod ystyr
pellach i’r teitl - cyfeiriad at Gymreictod y teulu yn yr ystyr bod
eu Cymreictod a’u gwlatgarwch (yn arbennig y gwlatgarwch mae
Robin yn ei deimlo) yn y gwaed.
2. Lleoliad y nofel:
Pentref/tref fach. Dychmygol yw’r holl lefydd yn y nofel.
3. Cymeriadau: Pa fath o gymeriadau?
Dadansoddi cymeriadau/Creu portreadau.
Beth yw barn y cymeriadau eraill amdanyn nhw? Creu portreadau
trwy lygaid cymeriadau eraill. Dyfynnu geiriau cymeriadau - beth
mae hyn yn ei ddweud amdanyn nhw?
, 4. Themâu
Beth yw’r prif themâu a gyflwynir yn y nofel?
llosgach (cylch seuthig o losgach)
gwarth (cywilydd)
cyfrinachau; celu’r gwir; twyll
rhagrith
gwallgofrwydd
teulu
creulondeb
bywyd cefn gwlad Cymru/ Cymreictod
Yn Y Gwaed
Nofel wedi’i gosod yng nghefn gwlad gogledd Cymru tua diwedd yr 20fed ganrif.
Mae’r tirlun mynyddig a’r dafodiaith yn awgrymu lleoliad yn y gogledd-orllewin.
Dychmygol yw’r holl leoedd yn y nofel – y Cwm, fferm Arllechwedd lle mae prif
gymeriadau’r nofel, dyrnaid o ffermydd eraill, pentref Rhyd-y-gro a thref farchnad
Hirfryn (gw. Lleoliadau’r nofel). Ardal gyfyngedig sydd dan sylw. Yn wir, mae’r
ffordd y mae teulu Arllechwedd wedi’i ynysu ei hun yn fwriadol oddi wrth weddill
y gymdogaeth yn dwysáu’r argraff o fyd bychan, i ffwrdd o bobl eraill. Yr argraff a
gawn yw mai rhywbryd yn ystod yr 1980au yw cyfnod y nofel .Un o’r arwyddion o
hyn yw’r cyfeiriad at y cwotâu llaeth. Yn 1984 cyflwynwyd cwotâu llaeth yng
ngwledydd y Gymuned Ewropeaidd er mwyn rhwystro ffermydd rhag cynhyrchu
gormod o laeth. Roedd y cwotâu hyn yn ergyd fawr i ffermwyr llaeth Cymru ac yn
y nofel mae Robin, mab Arllechwedd, yn eu melltithio; oherwydd y cwotâu mae
godro wedi mynd yn fwy o drafferth na’i werth ac mae Robin yn penderfynu
gwerthu’r gwartheg godro a phrynu bustych yn eu lle. Mae Yn y Gwaed felly yn
dangos cyfnod o newid byd i amaethyddiaeth Cymreig, er bod Arllechwedd ei hun
o hyd yn fferm draddodiadol, hen-ffasiwn. Yn ogystal ag hyn, mae’r nofel yn
dangos y newid a fu yng nghefn gwlad Cymru yn gyffredinol, yn enwedig y
LLENYDDIAETH
TGAU
Sut i astudio nofel?
1. Y teitl
Bydd angen ystyried arwyddocâd y teitl gan drafod sut mae’r
digwyddiadau’n cyfrannu at arwyddocâd y teitl a ddewisodd yr
awdur. Mae’r teitl ‘yn y gwaed’ yn cyfeirio at losgach; mae hefyd
yn cyfeirio at y dioddefaint a phoen sydd yn dilyn o’r llosgach.
Mae’r ffaith bod llosgach o fewn un teulu yn digwydd ar draws
ddwy genhedlaeth yn awgrymu taw rhywbeth ‘yn y gwaed’ yw’r
tuedd hwn tuag at berthnasau rhywiol annaturiol. Efallai bod ystyr
pellach i’r teitl - cyfeiriad at Gymreictod y teulu yn yr ystyr bod
eu Cymreictod a’u gwlatgarwch (yn arbennig y gwlatgarwch mae
Robin yn ei deimlo) yn y gwaed.
2. Lleoliad y nofel:
Pentref/tref fach. Dychmygol yw’r holl lefydd yn y nofel.
3. Cymeriadau: Pa fath o gymeriadau?
Dadansoddi cymeriadau/Creu portreadau.
Beth yw barn y cymeriadau eraill amdanyn nhw? Creu portreadau
trwy lygaid cymeriadau eraill. Dyfynnu geiriau cymeriadau - beth
mae hyn yn ei ddweud amdanyn nhw?
, 4. Themâu
Beth yw’r prif themâu a gyflwynir yn y nofel?
llosgach (cylch seuthig o losgach)
gwarth (cywilydd)
cyfrinachau; celu’r gwir; twyll
rhagrith
gwallgofrwydd
teulu
creulondeb
bywyd cefn gwlad Cymru/ Cymreictod
Yn Y Gwaed
Nofel wedi’i gosod yng nghefn gwlad gogledd Cymru tua diwedd yr 20fed ganrif.
Mae’r tirlun mynyddig a’r dafodiaith yn awgrymu lleoliad yn y gogledd-orllewin.
Dychmygol yw’r holl leoedd yn y nofel – y Cwm, fferm Arllechwedd lle mae prif
gymeriadau’r nofel, dyrnaid o ffermydd eraill, pentref Rhyd-y-gro a thref farchnad
Hirfryn (gw. Lleoliadau’r nofel). Ardal gyfyngedig sydd dan sylw. Yn wir, mae’r
ffordd y mae teulu Arllechwedd wedi’i ynysu ei hun yn fwriadol oddi wrth weddill
y gymdogaeth yn dwysáu’r argraff o fyd bychan, i ffwrdd o bobl eraill. Yr argraff a
gawn yw mai rhywbryd yn ystod yr 1980au yw cyfnod y nofel .Un o’r arwyddion o
hyn yw’r cyfeiriad at y cwotâu llaeth. Yn 1984 cyflwynwyd cwotâu llaeth yng
ngwledydd y Gymuned Ewropeaidd er mwyn rhwystro ffermydd rhag cynhyrchu
gormod o laeth. Roedd y cwotâu hyn yn ergyd fawr i ffermwyr llaeth Cymru ac yn
y nofel mae Robin, mab Arllechwedd, yn eu melltithio; oherwydd y cwotâu mae
godro wedi mynd yn fwy o drafferth na’i werth ac mae Robin yn penderfynu
gwerthu’r gwartheg godro a phrynu bustych yn eu lle. Mae Yn y Gwaed felly yn
dangos cyfnod o newid byd i amaethyddiaeth Cymreig, er bod Arllechwedd ei hun
o hyd yn fferm draddodiadol, hen-ffasiwn. Yn ogystal ag hyn, mae’r nofel yn
dangos y newid a fu yng nghefn gwlad Cymru yn gyffredinol, yn enwedig y
