Samenvatting Psychopathologie: klinische praktijk 2020

Psychopathologie: klinische
praktijk
1. Forensische vraagstukken:
forensische psychologie en
diagnostiek
inleiding:

- experimenten Milgram, Zimbardo
- conclusie  gewone mensen zijn onder welbepaalde condities in staat tot meest
verschrikkelijke gedragingen
 groepsdruk
 autoriteitsrelaties
- minder extremis: overspel, oplichting, fiscale fraude
- misplaats psychologisme
 misdaad= multifactorieel
 psychopathologische referentiekader = slechts 1 vd invalshoeken
 ook veel niet-psychopathologische determinanten (groepsdruk, conformisme,
angst..)
 verband tussen psychopathologie & misdaad => ASP-psychopathie
- humane strafuitvoering
- gevangenis: plaats waar straf moet worden uitgeboet => geen therapeutische instelling
- niet alleen humanisering op vlak van infrastructuur ook op vlak van begeleiding

1. Misdaad en forensische psychologie
1.1 Er zijn leugens, grote leugens en statistieken
- Niet overal criminaliteit en misdaad ( vertrouwen in mensen verschilt van land tot land)
- Veel opvattingen over criminaliteit
 Toename, meer jongere daders <-> relativerende stroom: perceptie
onveiligheidsgevoel <-> objectieve cijfers
- Officiële misdaadstatistieken => geen betrouwbare indicator van werkelijk
criminaliteitsniveau
 Politiestatistieken: onderschatting van reële criminaliteit
 Aangifte? – registratiebereidheid?-fouten in registratie?
 Slachtofferstatistieken: beperkingen
 1/2e van misdaden wordt aangegeven, 1/2e wordt geregistreerd
 Geheugenbeperkingen- subjectieve beoordelingen
 Dadersstatistieken: ook niet realistisch, veel niet geweten feiten
 Alle 3 samen kan realistischer beeld geven

,- Interpretatie misdaadcijfers aandacht hebben voor
 Bekijken van statistieken over lange termijn
 Er bestaan tijdelijke fenomenen die misdaadstatistieken beïnvloeden
dalingen of stijgingen per jaar
 Politionele beleidswijzigingen
 Prioriteiten van opsporingen hebben impact op cijfers & impact op
registratie
 Besteding publieke gelden
 Minder middelen voorziet, meer mensen rondzwerven op straat makkelijk
overgaan tot delict
 Bv dichtslibbing jeugdhulpvoorzieningen vertaalt zich in meer feiten bij
jeugdige delinquenten
 Veelplegers
 Draaideurcriminelen op slot zetten heeft effect op statistiek

1.2 forensische psychologie en psychiatrie
1.2.1 terminologie
- forensisch = “ publieke situatie” – “ openbaar rapport”
 heeft te maken met rechtsbedeling

1.2.2 werkterrein
- werkzaamheden forensisch psycholoog/psychiater -> 3 domeinen

1. penitentiaire psychiatrie ( prison menthal health)
 10 a 20 % veroordeelden: ernstig psychische problemen
 Per jaar 20 tal zelfdodingen
 Risicoperiode: start detentie
 Psychologen: adviesfunctie- begeleidingsfunctie

2. de getuige- deskundige of de expert pro Justitia
 gerechtsdeskundige aangesteld door rechtbank
 psychiaters of psychologen => deskundigheidsonderzoek in strafzaken
( samenhang tussen delict & persoonlijkheid verdachte)

3. Forensisch psychiatrische behandeling
 Niet gericht op genezing WEL voorkomen van recidive

- Onderscheid tss 3 onafhankelijke dimensies mbt delicten
( gebiedsafbakening forensische psychologie)


Juridisch= al dan niet strafbare feiten ten gevolge
van sociale deviantie

,Medisch= al dan niet aanwezig zijn van psychiatrische stoornis

Moreel= al dan niet toerekeningsvatbaarheid



- Onderzoeksterrein forensische psychologie: kruispunt juridisch en medisch model ( B &C)
( sociaal deviant gedrag, aanwezigheid psychiatrische stoornis in het ene geval tot
toerekeningsvatbaarheid zal leiden en in het andere geval tot ontoerekeningsvatbaarheid )

- ZONE A: psychisch gestoord, ontoerekeningsvatbaar, GEEN deviant gedrag
 Psychische ziekte
( bewijs voor psychopathologische invalshoek is slechts relevant voor beperkt deel van
criminaliteit)
- ZONE B: feiten, psychische stoornis, NIET ontoerekeningsvatbaar
 veroordeelden
- ZONE C: feiten, psychische stoornis, ontoerekeningsvatbaar
 Geïnterneerden
- ZONE D: sociaal deviant/ feiten, ontoerekeningsvatbaar, GEEN psychische stoornis
 Onweerstaanbare dwang



1.2.3 verwante gebieden en terminologie
- gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg
 specialisatie in GGZ- gerechtscliënten met psychiatrische stoornis
 patiënten met gerechtelijke statuut/ geïnterneerden behandeld in GGZ
- rechtspsychologie
 theoretisch vakgebied -forensische psychologie
 breed terrein: geheugenonderzoek, rechtspsychologische vraagstukken
- forensisch welzijnswerk
 CAW- psychosociale begeleiding en randactiviteiten
 Begeleiding (ex-) gevangenen en familie

2. Psychiatrische bemoeienis met criminaliteit
2.1 het interneringsvraagstuk
2.1.1 historiek
- artikel 71 => geen sprake van misdrijf wanneer men op het ogenblik van het delict in een
staat van krankzinnigheid= internering verkeert of gedreven wordt door een macht die men
niet kan weerstaan= onweerstaanbare dwang
- Wet op het Sociaal Verweer
 Maatschappij beschermt tegen abnormalen & gewoontemisdadigers
( indien veel veroordelingen dan internering
 Beveiligingsmaatregel – GEEN STRAF
 Verwijdering uit maatschappij
 Medisch -psychiatrische behandeling
- 3 voorwaarden voor internering
1. Ernstige feiten ( wanbedrijf of misdaad)
2. Op ogenblik vn berechtiging => krankzinnig of ernstig geestesziek of zwakzinnig zodat
ongeschikt om daden te beheersen
3. Op ogenblik van berechtiging => sociaal gevaarlijk

, - Interneringswet 2007
 Heldere criteria inzake ontoerekeningsvatbaarheid
 Internering gericht op re-integratie in maatschappij
 Verbetering rechtspositie geïnterneerde: tegensprekelijke procedures
 Strafuitvoeringsrechtbanken

2.1.2 commentaar bij de wetgeving
- psychiatrische categorieën
 krankzinnigheid
 acute psychotische toestand
 ernstige depressieve syndromen
 ernstige manische syndromen
 ernstige geestesstoornis
 persoonlijkheidsstoornissen? ( ja? -> 3/4e gevangenisbevolking geïnterneerd
worden)
 psychopathie? ( ja? -> 1/4e psychopaat + psychopathie onbehandelbaar)
wat is “ernstig”
 restrictieve benadering: acute psychose & zwakzinnigheid
 wat is ernstig ? -> gn vast criterium ( in NL met gradaties)
 zwakzinnigheid
 IQ < 70
 Gebrek aan zelfredzaamheid
 Indien IQ > dan 70 sprake van: abnormaal agressief & onverantwoord gedrag
- Psychiatrisch profiel geïnterneerden
 Persoonlijkheidsstoornissen ( antisociaal- borderline)
 Zwakbegaafden
 Psychotici
- Aanwezigheid van ernstige psychiatrische stoornis volstaat evenwel niet:
 Psychiatrische stoornis MOET tt gevolg hebben dat daden NIET controleerbaar zijn
 Pas dan : internering
 GEEN automatisch verband tss psychiatrische stoornis & toerekeningsvatbaarheid
 Beide dimensies -> onafhankelijk beoordelen
- Geldt de wet ook in geval van overmatige inname van drugs of alcohol?
 Intoxicatie onvoldoende voor ontoerekeningsvatbaarheid
aan zichzelf te wijten dat men in die toestand is terechtgekomen
 Uitzondering: middelen toediening zonder medeweten
- Welke vragen dienen beantwoord door gerechtsdeskundige
1. Is de verdachte op het ogenblik van de feiten zwakzinnig, krankzinnig, ernstig
geestesgestoord waardoor ongeschikt tot controleren van zijn daden?
2. Is de verdacht op moment van onderzoek en verschijnen voor rechtbank
zwakzinnig, krankzinnig, geestesgestoord waardoor ongeschikt?
3. Is verdachte thans gevaar voor zichzelf of maatschappij?
- Advies gerechtsdeskundigen
 Niet bindend voor rechter – meestal wel gevolgd door rechter
 Indien verdachte niet akkoord met rapportage: tegenexpertise
- Staat 100
 Biedt mogelijkheid tot interneren van veroordeelden tijdens detentie
 Straf omgezet in interneringsmaatregel