Hoofdstuk 2: persoonlijkheidstheorieën
Voorwaarden voor een goede theorie:
→ Voorziet richtlijnen voor verder onderzoek
→ Verklaart en organiseert reeds bestaande bevindingen
→ Maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
→ Hangt deductief en inductief samen met onderzoek
Wetenschappelijke evaluatiecriteria:
→ Geeft een volledige verklaring
→ Heuristische waarde (leidt naar nieuwe ontdekkingen)
→ Toetsbaarheid en controleerbaarheid
→ Spaarzaamheid (gebruik de minst complexe theorie die voldoende verklaarbaar is)
→ Compatibiliteit en integratie over verschillende kennisdomeinen en analyseniveaus
Dispositionele theorieën
Een dispositie = de geneigdheid om zich op een bepaalde manier te gedragen = een trek
Uitgangspunten van trektheoretici:
• Trekken zijn relatief stabiel in tijd (= observeerbaar over een langere periode van tijd)
• Trekken zijn relatief consistent over situaties (= observeerbaar in verschillende contexten)
Twee visies op de definitie “trek”:
1. Trekken als interne, causale eigenschappen
→ Verklarend voor gedrag
→ Kunnen sluimerend aanwezig zijn
2. Trekken als beschrijvende termen
→ Geen veronderstelling over oorzaak van gedrag
→ Trekken zijn een categorie van handelingen die vaak voorkomen bij een individu
Identificeren van trekken volgens dispositionele modellen
1) Lexicale benadering
Hypothese: belangrijke, relevante individuele verschillen zijn gecodeerd in onze taal (vb sneeuw)
Belangrijkheid van trekken bepaald door 3 criteria:
− Gebruiksfrequentie
− Synoniemenfrequentie
− Cross-culturele universaliteit (trek moet in meerdere talen/culturen bestaan om opgenomen
te worden in een trektaxonomie = overkoepelend model v/e persoonlijkheidseigenschap)
2) Statistische benadering
FACTORANALYSE = het groeperen van persoonlijkheidstrekken die sterk correleren
• Vertrekpunt = itempool (zoals adjectieven, beschrijvingen, vragenlijsten over gedrag of emoties)
• Doel = identificeren van grote, onderliggende dimensies om aantal items te reduceren
3) Theoretische benadering
Selectie van items in functie van theoretische constructen
3
Voorwaarden voor een goede theorie:
→ Voorziet richtlijnen voor verder onderzoek
→ Verklaart en organiseert reeds bestaande bevindingen
→ Maakt voorspellingen over gedrag en psychologische fenomenen
→ Hangt deductief en inductief samen met onderzoek
Wetenschappelijke evaluatiecriteria:
→ Geeft een volledige verklaring
→ Heuristische waarde (leidt naar nieuwe ontdekkingen)
→ Toetsbaarheid en controleerbaarheid
→ Spaarzaamheid (gebruik de minst complexe theorie die voldoende verklaarbaar is)
→ Compatibiliteit en integratie over verschillende kennisdomeinen en analyseniveaus
Dispositionele theorieën
Een dispositie = de geneigdheid om zich op een bepaalde manier te gedragen = een trek
Uitgangspunten van trektheoretici:
• Trekken zijn relatief stabiel in tijd (= observeerbaar over een langere periode van tijd)
• Trekken zijn relatief consistent over situaties (= observeerbaar in verschillende contexten)
Twee visies op de definitie “trek”:
1. Trekken als interne, causale eigenschappen
→ Verklarend voor gedrag
→ Kunnen sluimerend aanwezig zijn
2. Trekken als beschrijvende termen
→ Geen veronderstelling over oorzaak van gedrag
→ Trekken zijn een categorie van handelingen die vaak voorkomen bij een individu
Identificeren van trekken volgens dispositionele modellen
1) Lexicale benadering
Hypothese: belangrijke, relevante individuele verschillen zijn gecodeerd in onze taal (vb sneeuw)
Belangrijkheid van trekken bepaald door 3 criteria:
− Gebruiksfrequentie
− Synoniemenfrequentie
− Cross-culturele universaliteit (trek moet in meerdere talen/culturen bestaan om opgenomen
te worden in een trektaxonomie = overkoepelend model v/e persoonlijkheidseigenschap)
2) Statistische benadering
FACTORANALYSE = het groeperen van persoonlijkheidstrekken die sterk correleren
• Vertrekpunt = itempool (zoals adjectieven, beschrijvingen, vragenlijsten over gedrag of emoties)
• Doel = identificeren van grote, onderliggende dimensies om aantal items te reduceren
3) Theoretische benadering
Selectie van items in functie van theoretische constructen
3
